आदित्य-एल१ सूर्याचे निरीक्षण करायला १५ लाख किलोमीटर उडाले, आणि २००३ नंतरच्या सर्वांत तीव्र भूचुंबकीय वादळामागील स्फोटांची नोंद केली

२ सप्टेंबर २०२३ च्या सकाळी ११.५० वाजता श्रीहरिकोटा येथील दुसऱ्या प्रक्षेपण पीठावरून पीएसएलव्ही रॉकेट झेपावले. इस्रोच्या प्रक्षेपण निवेदनानुसार ६३ मिनिटे २० सेकंदांच्या उड्डाणानंतर यान पृथ्वीभोवती २३५ बाय १९,५०० किलोमीटरच्या लंबवर्तुळाकार कक्षेत होते, आणि आपल्या ठिकाणी पोहोचायला त्याला सुमारे १२७ दिवस लागणार होते.

ते यान म्हणजे आदित्य-एल१, सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी बनवलेली भारताची पहिली अंतराळ वेधशाळा. मोहीम नियंत्रण कक्षात अंतराळ खाते सांभाळणारे केंद्रीय मंत्री जितेंद्र सिंह यांनी या प्रक्षेपणाला “भारतासाठी सूर्यप्रकाशाचा क्षण” म्हटले. २ सप्टेंबर २०२३ हा “निर्णायक दिवस” होता, असेही ते म्हणाले.

पंधरा लाख किलोमीटर दूरची पार्किंगची जागा

आदित्य-एल१ अवकाशातील एका रिकाम्या बिंदूभोवती फिरते, ज्याला एल१ म्हणतात, सूर्य-पृथ्वी प्रणालीचा पहिला लॅग्रेंज बिंदू. नासा लॅग्रेंज बिंदूंचे वर्णन अशा जागा म्हणून करते जिथे पाठवलेल्या वस्तू स्थिर राहण्याकडे कल दाखवतात, कारण दोन मोठ्या वस्तुमानांचे गुरुत्वाकर्षण आणि लहान वस्तूने त्यांच्याबरोबर फिरण्यासाठी लागणारे बल हे एकमेकांशी जुळतात. नासाच्या पानावर पुढे म्हटले आहे की एल१ वरून सूर्याचे अखंड दर्शन घडते आणि तिथे सोलर अँड हेलिओस्फेरिक ऑब्झर्व्हेटरी, म्हणजे सोहो, आहे. एल१ सुमारे २३ दिवसांच्या कालमानात अस्थिर आहे, म्हणून तिथल्या उपग्रहांना नियमित मार्गदुरुस्ती करावी लागते, असेही त्यात म्हटले आहे.

एल१ पृथ्वीपासून सुमारे १५ लाख किलोमीटर अंतरावर आहे, जे द ट्रिब्यूनच्या म्हणण्यानुसार पृथ्वी आणि सूर्य यांच्यातील अंतराच्या सुमारे १ टक्का आहे. इस्रोने आदित्य-एल१ ला नेमक्या त्या बिंदूवर ठेवले नाही. त्याने यान हेलो कक्षेत, म्हणजे त्या बिंदूभोवतीच्या मोठ्या वळणदार मार्गात, ठेवले. या कक्षेमुळे पाच वर्षांचे मोहीम-आयुष्य मिळते आणि स्टेशन-कीपिंग हालचाली, म्हणजेच इंधनवापर, किमान राहतो, असे इस्रो म्हणते. एक फेरी सुमारे १७७.८६ पृथ्वी-दिवसांत पूर्ण होते. इस्रोच्या आकड्यांनुसार लक्ष्यित हेलो आयाम तीन अक्षांवर २,०९,२०० किमी, ६,६३,२०० किमी आणि १,२०,००० किमी आहेत.

एल१ भोवतीच्या हेलो कक्षेतील उपग्रहाला सूर्य ग्रहणांशिवाय आणि मधे कोणताही अडथळा न येता दिसतो, असे पीआयबीच्या प्रक्षेपण-दिवसाच्या निवेदनात म्हटले आहे. त्यामुळे सौर हालचाली, आणि अंतराळ हवामानावरील त्यांचा परिणाम, प्रत्यक्ष वेळेत पाहता येतो.

तिथे पोहोचायला एकशे सव्वीस दिवस

आदित्य-एल१ पृथ्वीपासून टप्प्याटप्प्याने दूर चढत गेले. द ट्रिब्यूनने प्रसिद्ध केलेल्या वेळापत्रकानुसार ३, ५, १० आणि १५ सप्टेंबर रोजीच्या इंजिन-प्रज्वलनांनी त्याची पृथ्वी कक्षा आधी २४५ बाय २२,४५९ किमी, मग २८२ बाय ४०,२२५ किमी, मग २९६ बाय ७१,७६७ किमी आणि मग २५६ बाय १,२१,९७३ किमी केली. ३० सप्टेंबर रोजी ते पृथ्वीच्या प्रभावक्षेत्राबाहेर पडले, म्हणजे ज्या भागात पृथ्वीचे गुरुत्वाकर्षण प्रबळ असते त्याच्या बाहेर, आणि एल१ कडे निघाले. इस्रोच्या म्हणण्यानुसार हा प्रवास सुमारे ११० दिवस चालला आणि त्यात ५ ऑक्टोबर व १४ डिसेंबर २०२३ रोजी दोन मार्गदुरुस्ती हालचाली झाल्या.

६ जानेवारी २०२४ रोजी, भारतीय वेळेनुसार सुमारे ४ वाजता, आदित्य-एल१ ने आपली नियंत्रण इंजिने थोड्या वेळासाठी प्रज्वलित केली आणि ते हेलो कक्षेत शिरले. प्रक्षेपणापूर्वी इस्रोने सांगितले होते की प्रवासाला सुमारे १२७ दिवस लागतील. कक्षाप्रवेश उड्डाणानंतर १२६ दिवसांनी झाला. त्या संध्याकाळच्या पीआयबी निवेदनानुसार या प्रवेशाला “अचूक दिशादर्शन आणि नियंत्रण” लागले. द ट्रिब्यूनच्या म्हणण्यानुसार, इस्रोच्या बेंगळुरूस्थित ट्रॅकिंग जाळ्याने, इस्ट्रॅकने, यानावर लक्ष ठेवून आणि त्याच्या थ्रस्टरांमार्फत वेग व स्थान जुळवून अंतिम टप्पा हाताळला.

इस्रोचे अध्यक्ष एस. सोमनाथ पत्रकारांना म्हणाले: “ही गुंतागुंतीची मोहीम होती, आव्हानात्मक मोहीम होती असे मी म्हणणार नाही. आव्हाने आम्हाला आवडतात, गुंतागुंत ही आम्हाला पार करायची गोष्ट असते. आज आम्ही ती गुंतागुंत पार केली, आणि तीही अचूकपणे.” पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी एक्सवर लिहिले की “या विलक्षण कामगिरीचे” कौतुक करण्यात ते देशासोबत सामील आहेत. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी चमूत महिला अभियंते आणि शास्त्रज्ञ मोठ्या संख्येने असल्याचे नमूद केले, आणि प्रकल्प संचालक निगार शाजी या महिला आहेत, असे द ट्रिब्यूनने वृत्त दिले.

सूर्याकडे पाहणारी चार उपकरणे

आदित्य-एल१ सात पेलोड घेऊन जाते. चार दूरसंवेदन उपकरणे सूर्याकडे रोखलेली आहेत, आणि तीन उपकरणे यानापर्यंत जे पोहोचते ते मोजतात. प्रक्षेपणापूर्वीचे सर्वांत पूर्ण वर्णन उपकरण चमूंनी लिहिलेल्या एका शोधनिबंधात आहे, ज्याचे नेतृत्व पुण्यातील इंटर-युनिव्हर्सिटी सेंटर फॉर ॲस्ट्रोनॉमी अँड ॲस्ट्रोफिजिक्सचे (आयुका) दुर्गेश त्रिपाठी यांनी केले. या भागातील आणि पुढच्या भागातील बहुतेक आकडे त्यातून घेतले आहेत.

VELC, म्हणजे व्हिजिबल एमिशन लाइन कोरोनाग्राफ, दुर्बिणीच्या आतच सूर्याची तेजस्वी चकती अडवतो, म्हणजे कोरोना, सूर्याचे विरळ बाह्य वातावरण, दिसू लागते. त्याचे प्रवेशद्वार १४८ मिलिमीटरचे आहे. तो १.०५ ते ३.० सौर त्रिज्यांपर्यंतचा कोरोना पांढऱ्या प्रकाशात टिपतो आणि तीन उत्सर्जन रेषांवर स्पेक्ट्रोग्राफ चालवतो. त्याचे निर्माते सांगतात की १०७४.७ नॅनोमीटरवरील रेषा कोरोनातील चुंबकीय क्षेत्राची रचना (टोपोलॉजी) “अंतराळातून पहिल्यांदाच” दाखवण्यासाठी आहे. आतील कोरोना का महत्त्वाचा आहे हेही ते स्पष्ट करतात. सोहोवरील आधीचे कोरोनाग्राफ कोरोनल मास इजेक्शनचा, म्हणजे अंतराळात फेकल्या गेलेल्या सौर प्लाझ्माच्या ढगाचा, मागोवा २.५ सौर त्रिज्यांच्या पलीकडेच घेऊ शकत होते. सीएमईच्या त्वरणाचा ९० टक्के भाग २ सौर त्रिज्यांच्या आतच घडतो, असे एका अभ्यासाचा हवाला देऊन ते सांगतात.

SUIT, म्हणजे सोलर अल्ट्राव्हायोलेट इमेजिंग टेलिस्कोप, ही रिची-क्रेतिएन प्रकारची परावर्तक दुर्बीण आहे. तिचा प्राथमिक आरसा १४० मिलिमीटरचा असून २०० ते ४०० नॅनोमीटरदरम्यान ११ विज्ञान-फिल्टर आहेत. तिचे पिक्सेल ०.७ आर्कसेकंद रुंद आहेत, आणि मोडनुसार ती दर ४ ते ४० सेकंदांनी एक प्रतिमा घेऊ शकते. ती आवडीच्या क्षेत्रांचा स्वतःच मागोवा घेते आणि फ्लेअरच्या निरीक्षणासाठी एक्स्पोजर आपोआप जुळवते. हा तरंगपट्टा पृथ्वीच्या वातावरणात शोषला जातो, म्हणून तो फक्त अंतराळातील दुर्बीणच पाहू शकते. हे पेलोड २०१३ मध्ये कल्पिले गेले आणि ६ जून २०२३ रोजी इस्रोकडे सुपूर्द केले गेले, असे आयुका सांगते.

दोन क्ष-किरण उपकरणे सूर्याला प्रकाशाचा एकच बिंदू मानून पाहतात. SoLEXS, म्हणजे सोलर लो एनर्जी एक्स-रे स्पेक्ट्रोमीटर, १ ते ३० keV व्यापतो, म्हणजे फ्लेअरची उष्णता वाहून नेणारे मृदू क्ष-किरण. त्यात वेगवेगळ्या आकारांच्या छिद्रांचे दोन सारखे संसूचक आहेत, एक लहान फ्लेअरांसाठी संवेदनशील आणि एक मोठ्यांसाठी, आणि फ्लेअरदरम्यान तो दर सेकंदाला एक वर्णपट तयार करू शकतो. तो फ्लेअरची सुरुवातही यानावरच ओळखतो आणि तो संकेत SUIT ला पाठवतो. HEL1OS, म्हणजे हाय एनर्जी एल१ ऑर्बिटिंग एक्स-रे स्पेक्ट्रोमीटर, कॅडमियम झिंक टेल्युराइड आणि कॅडमियम टेल्युराइड संसूचक वापरून १० ते १५० keV व्यापतो. त्याचे लक्ष फ्लेअरच्या आवेगी (इम्पल्सिव्ह) टप्प्यावर आहे, जेव्हा बहुतेक उत्सर्जन अ-औष्णिक असते, म्हणजे ते तापलेल्या वायूतून नव्हे तर गतिमान केलेल्या कणांतून येते. दोघे मिळून १ ते १५० keV व्यापतात.

आलेले कण तपासणारी तीन उपकरणे

तीन उपकरणे सूर्याकडे अजिबात पाहत नाहीत. एल१ पर्यंत पोहोचणाऱ्या कणांच्या आणि चुंबकीय क्षेत्राच्या प्रवाहातच ती बसलेली असतात.

ASPEX, म्हणजे आदित्य सोलर विंड पार्टिकल एक्सपेरिमेंट, याच्याकडे दोन आयन स्पेक्ट्रोमीटर आहेत. एक, SWIS, ०.१ ते २० keV व्यापतो. दुसरा, STEPS, प्रति न्यूक्लिऑन २० keV ते प्रति न्यूक्लिऑन ५ MeV व्यापतो आणि सहा दिशांना पाहतो, त्यात थेट सूर्याकडे आणि सौर वाऱ्याच्या वक्र मार्गाच्या, म्हणजे पार्कर सर्पिलाच्या, दिशेनेही. PAPA, म्हणजे प्लाझ्मा ॲनालायझर पॅकेज फॉर आदित्य, ०.०१ ते ३ keV दरम्यानचे सौर वाऱ्यातील इलेक्ट्रॉन आणि ०.०१ ते २५ keV दरम्यानचे आयन मोजतो, आणि त्याचा आयन सेन्सर १ ते ६० अणुवस्तुमान एककांचे वस्तुमान असलेली मूलद्रव्ये ओळखतो.

MAG, म्हणजे मॅग्नेटोमीटर, एका बूमवर दोन फ्लक्सगेट सेन्सर वापरतो, कारण यान स्वतः चुंबकीयदृष्ट्या स्वच्छ नाही. इस्रोच्या म्हणण्यानुसार ६ मीटरचा कार्बन-फायबर बूम प्रक्षेपणापासून १३२ दिवस घडी घालून ठेवल्यानंतर ११ जानेवारी २०२४ रोजी उघडला गेला. सेन्सर यानाच्या मुख्य भागापासून ३ आणि ६ मीटरवर आहेत, आणि दोघांची तुलना करून शास्त्रज्ञ यानाचे स्वतःचे क्षेत्र वजा करू शकतात. बूमचे पाच भाग आहेत, तसेच एक केव्हलारचा नियंत्रण लूप आणि आज्ञेवर तो सोडणारे थर्मल कटर आहेत. इस्रोच्या मोजणीनुसार उघडण्यास सुमारे ९ सेकंद लागले, जे अंदाजित ८ ते १२ सेकंदांच्या आत होते.

पहिली छायाचित्रे

SUIT २० नोव्हेंबर २०२३ रोजी सुरू करण्यात आले. त्याने ६ डिसेंबर रोजी आपली पहिली विज्ञान-छायाचित्रे घेतली, आणि आयुकाने त्याचे प्रमुख संशोधक (प्रिन्सिपल इन्व्हेस्टिगेटर) दुर्गेश त्रिपाठी यांना उद्धृत केले: “अशा गुंतागुंतीच्या अंतराळ-दुर्बिणीच्या पेलोडची कल्पना करणे आणि मग पहिला प्रकाश पाहायला मिळणे ही एखाद्या शास्त्रज्ञासाठी आयुष्यात एकदाच मिळणारी संधी असते. या तरंगलांबींच्या संयोगातील पूर्ण चकतीची छायाचित्रे अंतराळ दुर्बिणीद्वारे पहिल्यांदाच घेतली जात आहेत.”

८ डिसेंबर २०२३ च्या निवेदनात इस्रोने सांगितले की अकरा फिल्टरमधून घेतलेली ही छायाचित्रे २०० ते ४०० नॅनोमीटर तरंगलांबींतील सूर्याची पहिली पूर्ण-चकती छायाचित्रे होती; फक्त एका कॅल्शियम रेषेचा अपवाद, जी इतर वेधशाळांनी आधीच टिपली होती. Mg II h प्रतिमेवर सौरडाग, प्लाज (सक्रिय क्षेत्रांभोवतीचे तेजस्वी पट्टे) आणि शांत सूर्याचे भाग चिन्हांकित आहेत. पहिल्या फेऱ्यांत तीन फिल्टर वापरले गेले आणि बाकीचे नंतर तपासले गेले व त्यांनी चांगली छायाचित्रे दिली, असे आयुका सांगते.

मे २०२४ चे वादळ

मे २०२४ च्या सुरुवातीला एआर१३६६४ नावाच्या सक्रिय क्षेत्राने पृथ्वीच्या दिशेने एक्स-वर्गाच्या फ्लेअरांची आणि कोरोनल मास इजेक्शनची मालिका फेकली. १४ मे च्या आपल्या निवेदनात इस्रो यामुळे झालेल्या भूचुंबकीय वादळाला २००३ पासूनचे सर्वांत तीव्र वादळ म्हणते: डीएसटी निर्देशांक उणे ४१२ नॅनोटेस्ला, ग्रहीय केपी निर्देशांक ९, जो कमाल आहे, आणि एक्स५.८ वर्गाचा फ्लेअर.

आदित्य-एल१ ने ते एल१ वरून पाहिले. ASPEX च्या SWIS ने सौर वाऱ्यातील अल्फा कण आणि प्रोटॉनच्या प्रवाहात वाढ नोंदवली, आणि STEPS ने संपूर्ण घटनेदरम्यान ऊर्जावान आयनांमध्ये सतत वाढ नोंदवली. SoLEXS आणि HEL1OS ने मृदू आणि कठोर क्ष-किरणांमध्ये अनेक एक्स आणि एम वर्गाच्या फ्लेअरांची नोंद केली, आणि MAG ने आंतरग्रहीय चुंबकीय क्षेत्रातील अडथळे नोंदवले. चंद्राच्या कक्षेतील चांद्रयान-२ च्या क्ष-किरण मॉनिटरने त्याच घटना चंद्रावरून टिपल्या.

भारतावर आणि भारताच्या वर काय घडले, हेही त्याच निवेदनात आहे. आयनोस्फिअरचे मोजमाप असलेला एकूण इलेक्ट्रॉन घटक (टोटल इलेक्ट्रॉन कंटेंट) १० मेच्या मध्यरात्रीपासून ११ मेच्या सकाळपर्यंत गदंकीवर ५० टक्क्यांहून अधिक घटला, आणि थुंबावर तो सुमारे ८० TECu वर पोहोचला, जेव्हा त्या वेळी तो सामान्यतः १० ते २० असतो. निवेदनानुसार इस्रोच्या ३० भूस्थिर उपग्रहांपैकी कोणालाही मोठा बिघाड झाला नाही, त्याच्या भू-केंद्रांना दिसणाऱ्या पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहांपैकी कोणातही बिघाड किंवा लॅच-अप झाला नाही, आणि नाविक (NavIC) दिशादर्शन सेवेवर परिणाम झाला नाही किंवा नगण्य झाला. कमी पृथ्वी कक्षेत अतिरिक्त ओढ मोजता येण्याइतकी होती: सुमारे ४३० किमी वरील ईओएस-०७ ने ११ मे रोजी ६०० मीटर कक्षा गमावली, सामान्यतः ती ३०० मीटर असते.

ज्वालेच्या गाभ्यांपासून लोहाच्या चमकेपर्यंत

त्यानंतर शोधनिबंध आले. २२ फेब्रुवारी २०२४ रोजी SUIT ने एक्स६.३ फ्लेअर पाहिला. २८ फेब्रुवारी २०२५ च्या आपल्या निवेदनात इस्रो सांगते की SUIT ने फोटोस्फिअर आणि क्रोमोस्फिअर, म्हणजे सूर्याच्या खालच्या वातावरणात, जवळच्या अतिनील प्रकाशात फ्लेअरच्या “गाभ्याची” (कर्नल) आजवरची पहिली प्रतिमा टिपली. फोटोस्फिअर पाहणाऱ्या फिल्टरांमध्ये दोन तेजस्वी गाभे दिसले, याचा अर्थ फ्लेअर क्रोमोस्फिअरच्या खालच्या थरांपर्यंत पोहोचला. खालच्या वातावरणातील उजळपणा कोरोनातील प्लाझ्माच्या तापमानवाढीशी जुळला. हा निष्कर्ष द ॲस्ट्रोफिजिकल जर्नल लेटर्समध्ये प्रसिद्ध झाला.

१६ जुलै २०२४ रोजी VELC ने ५३०३ अँगस्ट्रॉमच्या हिरव्या रेषेतून कोरोनल मास इजेक्शनची सुरुवात पाहिली; हा कोरोनाच्या तापमानाला लोहाच्या अणूंनी दिलेला प्रकाश आहे. भारतीय खगोलभौतिकी संस्थेच्या संशोधकांनी द ॲस्ट्रोफिजिकल जर्नल लेटर्समध्ये नोंदवले की उद्गम क्षेत्राजवळील कोरोना सुमारे सहा तास सुमारे ५० टक्क्यांनी अंधुक झाला, रेषा सुमारे १५ टक्क्यांनी रुंदावली, आणि प्लाझ्माने सुमारे १० किलोमीटर प्रति सेकंदाचा रेडशिफ्टेड डॉप्लर वेग दाखवला. २३ जुलै २०२६ च्या सरकारच्या संसदेतील उत्तरात मोहिमेच्या प्रमुख कामगिऱ्यांमध्ये “कोरोनल मास इजेक्शनच्या सुरुवातीच्या टप्प्याचे आजवरचे पहिले वर्णपटीय संकेत” असे नमूद आहे, पण उपकरणाचे नाव घेतलेले नाही.

इस्रोने डेटा सर्वांसाठी खुला केला. ६ जानेवारी २०२५ रोजी, कक्षाप्रवेशानंतर एका वर्षाने, सोमनाथ यांनी बेंगळुरू येथील इस्रो मुख्यालयात १५ संस्थांमधील ४० शास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ आणि विद्यार्थ्यांसमोर सातही उपकरणांचे पहिले डेटासेट जारी केले. डेटा इस्रोच्या प्रदान (PRADAN) पोर्टलवर आहे. जुलै २०२६ मध्ये तिसऱ्या फेरीच्या अनाउन्समेंट ऑफ अपॉर्च्युनिटीने भारतीय संशोधकांना VELC आणि SUIT सह निरीक्षणे प्रस्तावित करण्याचे आवाहन केले.

२०२६ मध्येही निष्कर्ष येत राहिले. ३ जुलै रोजी इस्रोने कळवले की SoLEXS ने २०२४ मधील ४७ एक्स-वर्गाच्या फ्लेअरांमध्ये फोटोस्फेरिक लोह प्रतिदीप्ती (आयर्न फ्लुरोसेन्स) पाहिली, म्हणजे फ्लेअरचे क्ष-किरण सूर्याच्या पृष्ठभागावरील तटस्थ लोहाच्या अणूंवर आदळल्यावर ६.४० keV वर निर्माण होणारी चमक. शोधनिबंध सोलर फिजिक्समध्ये आला. चकतीच्या मध्याजवळच्या फ्लेअरांसाठी प्रतिदीप्ती प्रबळ आहे आणि कडेजवळ दबलेली आहे, जे सिद्धांताशी जुळते. २३ जुलैच्या संसदेतील उत्तरात पुढे म्हटले आहे की मे आणि ऑक्टोबर २०२४ मधील तीव्र भूचुंबकीय वादळांबद्दल अधिक समज मिळवण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी जमिनीवरील मोजमापे आणि आदित्य-एल१ ची कण व क्षेत्र निरीक्षणे एकत्र केली. एका मुद्द्यावर उत्तर काळजीपूर्वक आहे: आदित्य-एल१ “सौर भौतिकी मोहीम आहे, आणि अंतराळ हवामान मोहिमेच्या वर्गात येत नाही.”

मोहिमेचा खर्च किती

या लेखासाठी वापरलेल्या इस्रोच्या कोणत्याही पानावर खर्च दिलेला नाही. कक्षाप्रवेशाच्या दिवशी पीआयबीने केंद्रीय मंत्र्यांचे असे म्हणणे नोंदवले की ही मोहीम “केवळ स्वदेशी नव्हे तर अतिशय किफायतशीरही” आहे आणि तिचे “अंदाजपत्रक केवळ ६०० कोटी रुपयांचे” आहे. प्रक्षेपणाच्या वेळी आउटलुक बिझनेसने कळवले की इस्रोने आकडा दिला नव्हता आणि भारतीय माध्यमांतील वृत्तांनी तो ३.७८ अब्ज रुपये, म्हणजे ३७८ कोटी रुपये, असा मांडला. हे आकडे वेगळे आहेत, आणि या तफावतीचे प्रसिद्ध झालेले स्पष्टीकरण tuput ला सापडले नाही.

चांद्रयान-३ नंतर ते कुठे बसते

प्रक्षेपणाच्या दहा दिवस आधी चांद्रयान-३ चंद्रावर उतरले. २३ ऑगस्ट २०२३ च्या इस्रोच्या मोहीम-नोंदीत “चांद्रयान-३ चंद्रावर यशस्वीपणे हळुवार उतरले आहे” असे लिहिले आहे. जुलै २०२६ च्या संसदेतील उत्तरानुसार चांद्रयान-३ ही आतापर्यंत चंद्राच्या ध्रुवीय प्रदेशातील एकमेव यशस्वी मोहीम आहे. इस्रोच्या त्याहून मोठ्या कामगिरीची कहाणी tuput च्या इस्रोवरील आधीच्या लेखात सांगितली आहे, आणि या क्षेत्रात आता उतरणाऱ्या खासगी कंपन्यांबद्दल दुसऱ्या लेखात लिहिले आहे.

६ जानेवारी २०२४ च्या संध्याकाळी पीआयबीने मंत्र्यांची एक्सवरील पोस्ट उद्धृत केली, “मूनवॉकपासून सन डान्सपर्यंत!”, आणि आदित्य-एल१ चे वर्णन चांद्रयान-३ आणि एक्सपोसॅटनंतर इस्रोच्या झटपट आलेल्या तीन यशांतील तिसरे असे केले. २०२६ च्या संसदेतील उत्तर म्हणते की आदित्य-एल१ वर शिकलेली हेलो कक्षेची देखभाल आणि स्वायत्त पेलोड संचालन शुक्र ऑर्बिटर मोहिमेच्या नियोजनात वापरले जात आहे. जुलै २०२६ मध्ये काढलेल्या तिसऱ्या फेरीच्या निरीक्षण-प्रस्तावांच्या आवाहनात मंजूर VELC आणि SUIT निरीक्षणे ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०२६ साठी ठरवली आहेत.