मनू भाकरने पॅरिस २०२४ मध्ये दोन कांस्यपदके जिंकली, स्वतंत्र भारतातील खेळाडूसाठी हे पहिले दोन पदकांचे ऑलिम्पिक, आणि भारताची ऑलिम्पिक नेमबाजीतील एकूण पदके सात झाली

मनू भाकरने पॅरिस २०२४ ऑलिम्पिकमध्ये दोन कांस्यपदके जिंकली. तिने २८ जुलै २०२४ रोजी महिलांच्या १० मीटर एअर पिस्तूल अंतिम फेरीत २२१.७ गुण मिळवले, मग ३० जुलै रोजी सरबजोत सिंगसह १० मीटर एअर पिस्तूल मिश्र सांघिक कांस्य सामन्यात दक्षिण कोरियाला १६-१० असे हरवले. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम तिला एकाच स्पर्धेत दोन पदके जिंकणारी स्वतंत्र भारतातील पहिली खेळाडू म्हणते, आणि सरकारचे वृत्त कार्यालय असलेले प्रेस इन्फर्मेशन ब्युरो (पीआयबी) तिला असे करणारी पहिली भारतीय खेळाडू म्हणते.

पॅरिसमधील भारताच्या सहा पदकांपैकी तीन नेमबाजी केंद्रातून आली, जी ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमच्या म्हणण्यानुसार भारताने एका स्पर्धेत नेमबाजीत जिंकलेली सर्वाधिक पदके आहेत, लंडन २०१२ मधील दोनच्या पुढे. स्वप्नील कुसाळेच्या कांस्यपदकासह, यामुळे भारताची ऑलिम्पिक नेमबाजी पदकांची एकूण संख्या सात झाली.

पात्रता २७ जुलैला, अंतिम फेरी २८ जुलैला

महिलांची १० मीटर एअर पिस्तूल स्पर्धा शातोरू येथील राष्ट्रीय नेमबाजी केंद्रात झाली. ऑलिम्पिक इतिहासकारांनी चालवलेला डेटाबेस ऑलिम्पेडिया ३३ देशांतील ४४ नेमबाजांची यादी देतो. २७ जुलैच्या पात्रता फेरीत भाकरला ५८० गुण मिळाले, हंगेरीची वेरोनिका मेजर आणि दक्षिण कोरियाची ओह ये-जिन, ज्या दोघींनी ५८२ गुण मिळवले, यांच्या मागे तिसरे स्थान. पीआयबी म्हणते की तिने २७ परिपूर्ण गुण मिळवले, जी त्या फेरीतील सर्वाधिक संख्या होती, आणि ती कोणत्याही ऑलिम्पिकमध्ये या स्पर्धेच्या अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरणारी पहिली भारतीय महिला होती. पीआयबी पुढे म्हणते की अथेन्स २००४ मधील सुमा शिरूरच्या १० मीटर एअर रायफल अंतिम फेरीनंतर, वैयक्तिक ऑलिम्पिक नेमबाजी अंतिम फेरी गाठणारी ती २० वर्षांतील पहिली भारतीय महिला होती.

आठ नेमबाज अंतिम फेरीत पोहोचल्या. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमच्या वृत्तानुसार भाकरने पहिल्या मालिकेत ५०.४ ने सुरुवात केली, जी दुसऱ्या स्थानासाठी पुरेशी होती, आणि दुसऱ्या मालिकेतील दोन ९.६ नंतर ती तिसऱ्या स्थानावर घसरली. तिसऱ्या मालिकेच्या शेवटी आणि पुन्हा अंतिम फेरीच्या उत्तरार्धात तिने दक्षिण कोरियाच्या किम ये-जीकडून दुसरे स्थान परत घेतले, पण सुवर्णपदकाच्या फेरीत जाण्यासाठी किमने ०.१ गुणाने तिला मागे टाकले. ओह ये-जिनने २४३.२ च्या ऑलिम्पिक विक्रमासह सुवर्ण जिंकले आणि किमने २४१.३ सह रौप्य मिळवले. ऑलिम्पेडियानुसार भाकर २२१.७ वर संपली, १९८.६ सह चौथ्या स्थानावरील व्हिएतनामच्या ट्रिन्ह थू विन्हच्या पुढे.

अंतिम फेरीनंतर भाकर म्हणाली, ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमने तिला उद्धृत केले आहे: “मी रौप्य .१ ने गमावले, तरी माझ्या देशासाठी कांस्य जिंकल्याबद्दल मी खूप कृतज्ञ आहे.”

त्या दिवशीचे मंत्रालयाचे पत्रक सांगते की हे भारताचे स्पर्धेतील पहिले पदक होते, लंडन २०१२ नंतरचे भारताचे पहिले ऑलिम्पिक नेमबाजी पदक, आणि भारतीय महिला नेमबाजाचे पहिले. टोकियो २०२० चा शेवट वेगळा झाला होता. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम वृत्त देते की पिस्तूल बिघडल्याने टोकियोच्या पात्रता फेरीत तिची सहा मिनिटे गेली आणि दोन गुणांनी तिची अंतिम फेरी हुकली, आणि ऑलिम्पेडिया तिला १२ व्या स्थानावर नोंदवतो. ऑलिम्पेडिया पुढे म्हणतो की त्या निकालामुळे तिने अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी हा खेळ सोडण्याचा विचार केला होता.

३० जुलैचे मिश्र सांघिक कांस्य

मिश्र सांघिक स्पर्धेत एकाच देशाची एक महिला आणि एक पुरुष यांची जोडी असते, प्रत्येकजण १० मीटर एअर पिस्तूल चालवतो. पात्रता फेरी २९ जुलै रोजी झाली. ऑलिम्पेडियाच्या तक्त्यात भारताची पहिली जोडी, भाकर (२९१) आणि सरबजोत सिंग (२८९), ५८० वर आहे, १७ जोड्यांपैकी तिसरी. पहिली आणि दुसरी जोडी सुवर्णपदक सामन्यात गेली आणि तिसरी व चौथी जोडी कांस्य सामन्यात, त्यामुळे भारताचा सामना दक्षिण कोरियाच्या ओह ये-जिन आणि ली वॉन-हो यांच्याशी झाला, जे ५७९ गुणांसह चौथे पात्र ठरले होते.

भारताने कांस्य सामना १६-१० असा जिंकला, जे पीआयबीचे ३० जुलैचे पत्रक आणि ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम दोन्ही सांगतात. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमच्या वृत्तानुसार भाकरने १०.२ ने सुरुवात केली आणि सिंगच्या ८.६ मुळे भारताचे पहिले दोन गुण गेले. मग त्याने १०.५, १०.४ आणि १० गुण मिळवले, ज्यामुळे भारताला पुढचे सहा गुण आणि ८-२ ची आघाडी मिळाली. दक्षिण कोरियाने ती १४-१० अशी कमी केली, आणि शेवटच्या नेमांवर ओह ये-जिनने ९ आणि तिच्या जोडीदाराने ९.५, भाकरने ९.४ आणि सिंगने १०.२ गुण मिळवून पदक निश्चित केले. भारताच्या २६ नेमांपैकी १९ ने किमान १० गुण मिळवले, तर दक्षिण कोरियाचे १२.

ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम म्हणते की हे उन्हाळी स्पर्धेतील भारताचे पहिले नेमबाजी सांघिक पदक होते आणि सिंगचे पहिले ऑलिम्पिक पदक. सर्बियाच्या झोराना अरुनोविच आणि दामिर मिकेच यांनी सुवर्ण जिंकले, त्यांनी तुर्कीच्या इलायदा तरहान आणि युसूफ दिकेच यांना हरवले, असे ऑलिम्पेडिया सांगतो. पीआयबी म्हणते की हरियाणा मधील अंबाला जिल्ह्यातील धीन गावात जन्मलेला सिंग २०१९ पासून खेलो इंडिया खेळाडू आहे. भाकरचा जन्म त्याच राज्यातील झज्जर येथे झाला, असे पीआयबीचे २८ जुलैचे पत्रक सांगते.

विक्रमाची शब्दरचना कशी आहे

पीआयबीचे ३० जुलैचे पत्रक म्हणते की भाकर एकाच ऑलिम्पिक स्पर्धेत दोन पदके जिंकणारी पहिली भारतीय खेळाडू आहे. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम म्हणते की ती असे करणारी स्वतंत्र भारतातील पहिली खेळाडू आहे, आणि या विशेषणाला कारण आहे. ऑलिम्पेडिया पॅरिस १९०० मध्ये नॉर्मन प्रिचर्ड यांनी २०० मीटर आणि २०० मीटर अडथळा शर्यतीत जिंकलेली दोन रौप्यपदके भारताच्या नावाखाली नोंदवतो. ब्रिटनही त्यांच्यावर दावा करते, असे ऑलिम्पेडिया नोंदवतो: ब्रिटिश इतिहासकार इयान बुकॅनन यांचे मत ते ब्रिटिश होते असे आहे, तर भारतीय इतिहासकार गुलू एझेकिएल त्यांच्या जन्मावर आणि भारतातील वर्षांवर त्यांच्यावर दावा करतात. tuput चे नीरज चोप्रावरील परिचय अॅथलेटिक्ससाठी हाच प्रश्न हाताळतो, आणि tuput दोन दाव्यांमध्ये निवाडा करत नाही.

इतर दोन भारतीयांनी प्रत्येकी दोन ऑलिम्पिक पदके जिंकली आहेत, वेगवेगळ्या स्पर्धांत. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम कुस्तीगीर सुशीलकुमार (बीजिंग २००८ मध्ये कांस्य, लंडन २०१२ मध्ये रौप्य) आणि बॅडमिंटनपटू पी. व्ही. सिंधू (रिओ २०१६ मध्ये रौप्य, टोकियो २०२० मध्ये कांस्य) यांची नावे घेते.

२५ मीटर पिस्तूल, आणि सात नेमबाजी पदके

भाकरची तिसरी स्पर्धा होती. २५ मीटर पिस्तूलमध्ये ऑलिम्पेडियाच्या तक्त्यात ती २ ऑगस्ट रोजी ५९० गुणांसह दुसरी पात्र ठरली, मेजरच्या ५९२ च्या मागे. ३ ऑगस्टच्या अंतिम फेरीत दक्षिण कोरियाच्या यांग जी-इनने सुवर्ण आणि फ्रान्सच्या कमिल जेड्रझेजेव्स्कीने रौप्य जिंकले, दोघींनी ३७ वेध घेतले, आणि मेजरने शूट-ऑफमध्ये भाकरला हरवून कांस्य घेतले, ज्यामुळे भाकर चौथी राहिली.

ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमनुसार भारताने पॅरिस सहा पदकांसह संपवले, एक रौप्य आणि पाच कांस्य. नीरज चोप्राचे भालाफेकीतील रौप्य हे एकमेव रौप्य होते, आणि पुरुष हॉकी संघाचा स्पेनवरील २-१ चा विजय, जो tuput च्या पॅरिस हॉकी लेखात आहे, हे आणखी एक कांस्य होते. नेमबाजीची पदके, ऑलिम्पिक्स डॉट कॉमच्या यादीत नोंदल्याप्रमाणे:

• राज्यवर्धन सिंग राठोड, पुरुषांचे डबल ट्रॅप, रौप्य, अथेन्स २००४, भारताचे पहिले ऑलिम्पिक नेमबाजी पदक.
• अभिनव बिंद्रा, पुरुषांची १० मीटर एअर रायफल, सुवर्ण, बीजिंग २००८, भारताचे पहिले वैयक्तिक ऑलिम्पिक सुवर्ण आणि टोकियो २०२० मधील नीरज चोप्राच्या सुवर्णापर्यंत एकमेव.
• विजय कुमार, पुरुषांची २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल, रौप्य, लंडन २०१२.
• गगन नारंग, पुरुषांची १० मीटर एअर रायफल, कांस्य, लंडन २०१२, ७०१.१ सह.
• मनू भाकर, महिलांची १० मीटर एअर पिस्तूल, कांस्य, पॅरिस २०२४.
• मनू भाकर आणि सरबजोत सिंग, १० मीटर एअर पिस्तूल मिश्र सांघिक, कांस्य, पॅरिस २०२४.
• स्वप्नील कुसाळे, पुरुषांची ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन्स, कांस्य, पॅरिस २०२४, ४५१.४ सह. चीनच्या लिऊ युकुनने ४६३.६ सह विजय मिळवला आणि युक्रेनच्या सेरही कुलिशने ४६१.३ सह रौप्य घेतले.

पीआयबीचे २८ जुलैचे पत्रक भाकरला राठोड, बिंद्रा, विजय कुमार आणि नारंग यांच्यानंतर ऑलिम्पिक पदक जिंकणारी पाचवी भारतीय नेमबाज करते. ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम पुढे म्हणते की भारतीय नेमबाजांनी २००४ ते २०१२ अशा सलग तीन स्पर्धांत पदके जिंकली, मग पुढच्या दोनमध्ये एकही नाही.

सहाय्याबद्दल मंत्रालय आणि महासंघ काय म्हणतात

पॅरिस चक्राचे आकडे पीआयबीच्या दोन पत्रकांतून आले आहेत. भाकरसाठी, युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय टार्गेट ऑलिम्पिक पोडियम योजनेअंतर्गत (टॉप्स) २८,७८,६३४ रुपये (सुमारे २८.८ लाख रुपये) आणि प्रशिक्षण व स्पर्धेचे वार्षिक कॅलेंडर (एसीटीसी) अंतर्गत १,३५,३६,१५५ रुपये (सुमारे १.३५ कोटी रुपये) नोंदवते. मंत्रालय दारूगोळा आणि शस्त्र देखभाल, छऱ्यांच्या आणि दारूगोळ्याची चाचणी, बॅरल निवड, आणि तिचे वैयक्तिक प्रशिक्षक जसपाल राणा यांच्यासह लक्झेंबर्ग येथील प्रशिक्षण यासाठीचे साहाय्यही नोंदवते. सिंगसाठी ते टॉप्सअंतर्गत २०,२४,९२८ रुपये आणि एसीटीसीअंतर्गत १,२६,२०,९७० रुपये नोंदवते, तसेच त्याचे वैयक्तिक प्रशिक्षक अभिषेक राणा यांचा शातोरू येथील स्पर्धेला उपस्थित राहण्याचा खर्च. पीआयबी दोघांचे वर्णन खेलो इंडिया स्पर्धांत खेळलेले टॉप्स खेळाडू असे करते.

नॅशनल रायफल असोसिएशन ऑफ इंडिया (एनआरएआय) हा या खेळाचा राष्ट्रीय महासंघ आहे. तिचे संकेतस्थळ म्हणते की ती आंतरराष्ट्रीय नेमबाजी क्रीडा महासंघ (आयएसएसएफ), भारतीय ऑलिम्पिक संघटना आणि इतर तीन संस्थांशी संलग्न आहे, तिच्याशी ५३ संलग्न राज्य संघटना आणि घटक आहेत, आणि ती राष्ट्रीय नेमबाजी अजिंक्यपद स्पर्धा चालवते. राष्ट्रीय संघाचे निकष पूर्ण करणारे नेमबाज, ते म्हणते, प्रशिक्षण शिबिरांत सराव करतात ज्यांचे निवास व भोजन सरकार करते, आणि त्यांना मोफत दारूगोळा आणि लक्ष्यपट्ट्या मिळतात.

खेलरत्न आणि पॅरिसनंतरचे तिचे निकाल

२ जानेवारी २०२५ रोजी मंत्रालयाने राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कार २०२४ जाहीर केले. मेजर ध्यानचंद खेलरत्न चार जणांना मिळाले: बुद्धिबळपटू डी गुकेश, हॉकी कर्णधार हरमनप्रीत सिंग, पॅरा खेळाडू प्रवीण कुमार आणि भाकर. सरबजोत सिंग आणि स्वप्नील कुसाळे हे अर्जुन पुरस्कार विजेत्यांमध्ये होते. पीआयबी खेलरत्नाचे वर्णन खेळाडूने मागील चार वर्षांतील सर्वात उत्कृष्ट कामगिरीसाठीचा पुरस्कार असे करते. इंडिया टुडे वृत्त देते की राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी १७ जानेवारी २०२५ रोजी पुरस्कार प्रदान केले.

१३ ऑक्टोबर २०२५ रोजी भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेने नवी दिल्लीत पॅरिसच्या पदक विजेत्यांसाठी समारंभ आयोजित केला, ज्याला भाकर उपस्थित होती, आणि पदक विजेत्यांसाठी आणि त्यांच्या प्रशिक्षकांसाठी रोख पुरस्कार जाहीर केले, असे ऑलिम्पिक्स डॉट कॉम वृत्त देते.

आयएसएसएफची बातम्यांची सेवा तिचे २०२६ चे निकाल तारखांसह देते. ३० मे २०२६ रोजी तिने म्युनिक विश्वचषकात १० मीटर एअर पिस्तूल मिश्र सांघिकमध्ये सम्राट राणासह रौप्य जिंकले, चीनच्या ४८३.९ विरुद्ध ४८३.६ गुण, आणि सामन्यातील सर्वोच्च वैयक्तिक गुण, २४२.१, मिळवले. २७ जुलैचे त्याचे वृत्त म्हणते की तिने हांगझोऊ विश्वचषकात महिलांच्या २५ मीटर पिस्तूलमध्ये कांस्य घेतले, भारताच्या एशा सिंगच्या मागे, जिने सुवर्ण जिंकले. १७ सप्टेंबरच्या क्रमवारी अद्ययावतीने नोंदवले की भाकर जुलैपासून महिलांच्या २५ मीटर पिस्तूलमध्ये १० व्या स्थानावरून चौथ्या स्थानावर गेली आहे. आयची-नागोया येथील आशियाई क्रीडा स्पर्धेत ती महिलांच्या १० मीटर एअर पिस्तूलमध्ये पाचवी आली, जी दक्षिण कोरियाच्या चू गाएउनने २४६.३ च्या आशियाई विक्रमासह जिंकली, असे आयएसएसएफने २३ सप्टेंबर रोजी वृत्त दिले.

ऑक्टोबर २०२६ मध्ये वाचलेला आयएसएसएफचा खेळाडू डेटाबेस तिची दोन ऑलिम्पिक कांस्यपदके आणि १७ विश्वचषक पदके नोंदवतो: आठ सुवर्ण, चार रौप्य आणि पाच कांस्य.