ఖజురాహో ఆలయాల ప్రవేశం భారతీయులకు రూ. 40, విదేశీయులకు రూ. 600 అని నమోదై ఉంది, అధికారిక పేజీలు ఇచ్చే వేళలు, ప్రదర్శన సమయాలు, మార్గాలు ఇవి

ఖజురాహో ఆలయాల కోసం భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ (ఏఎస్ఐ) పేజీ ప్రవేశ రుసుమును భారతీయ సందర్శకులకు ఒక్కొక్కరికి రూ. 40, విదేశీయులకు రూ. 600గా ఇస్తోంది, రెండూ నగదు చెల్లింపులుగా గుర్తించారు, 15 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు ఉచితం. వేళలు సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు అని అదే పేజీ చెబుతోంది. మేము దీన్ని 2026 అక్టోబర్ 8న చదివాం, దాంతో పాటు కింద ఉదహరించిన మధ్యప్రదేశ్ టూరిజం, ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా, జిల్లా పేజీలను కూడా చదివాం, ఏ అధికారిక పేజీ ఒక సంఖ్య ఇవ్వని చోట దాన్ని వదిలేశాం.

టికెట్లు, వేళల గురించి ఏఎస్ఐ పేజీ ఏమంటోంది

“ఖజురాహో ఆలయ సమూహం (1986)” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఏఎస్ఐ పేజీ భారతీయ సందర్శకులకు ఒక్కొక్కరికి రూ. 40, “Other Foreign Visitor” అని పేర్కొన్న వారికి ఒక్కొక్కరికి రూ. 600 అని ఇస్తోంది. దానిపై నవీకరణ తేదీ లేదు, ఫుటర్‌లో 2025 అని ఉంది. రుసుమును సమూహం వారీగా విడగొట్టలేదు, తూర్పు, దక్షిణ సమూహాలకు టికెట్ అవసరమా అనేది కూడా చెప్పలేదు, మేము తెరిచిన మరే అధికారిక పేజీ కూడా చెప్పలేదు. కాబట్టి మీ టికెట్ దేనికి వర్తిస్తుందో గేటు వద్ద అడగండి.

ఆన్‌లైన్‌లో కొనుగోలు గురించి, 170కి పైగా కేంద్ర రక్షిత స్మారకాలు, మ్యూజియంల ఏఎస్ఐ టికెట్లను ఓపెన్ నెట్‌వర్క్ ఫర్ డిజిటల్ కామర్స్‌లోని యాప్‌ల ద్వారా బుక్ చేసుకోవచ్చని, భారతీయ సందర్శకులకు రూ. 5, విదేశీయులకు రూ. 50 తగ్గింపు ఉంటుందని ఆల్ ఇండియా రేడియో 2026 జనవరి 7న వార్త ఇచ్చింది. ఆ వార్త ఏ స్మారకాల పేర్లూ చెప్పలేదు కాబట్టి ఖజురాహో వాటిలో ఉందో లేదో మేము ధ్రువీకరించలేం. ఏఎస్ఐ సొంత బుకింగ్ పోర్టల్ మాకు ఏ రుసుము జాబితానూ చూపలేదు.

మూడు సమూహాలు, ఒక సరైన క్రమం

ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా ఆలయాలను పశ్చిమ, తూర్పు, దక్షిణ సమూహాలుగా విభజిస్తుంది. దాని గమ్యస్థాన పేజీ పశ్చిమ సమూహంలో పన్నెండు ఆలయాలు ఉన్నాయని లెక్కిస్తోంది, వాటిలో కందరియ మహాదేవ, విశ్వనాథ, లక్ష్మణ, దేవి జగదంబి, చిత్రగుప్త ఉన్నాయి. దాని రెండో పేజీ, గ్రానైట్‌తో కట్టిన చౌసత్ యోగిని ఆలయం మొదట కట్టినదని, “సుమారు 9వ శతాబ్దంలో” అని చెబుతోంది. గమ్యస్థాన పేజీ ప్రకారం, పశ్చిమ సమూహం లోపల పురావస్తు మ్యూజియం ఉంది, అందులో చందేలా కాలపు శిల్పాలతో ఐదు గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా పేజీల్లో ఏదీ దాని వేళలను ఇవ్వలేదు.

మతంగేశ్వర ఆలయం ఈ ప్రాంగణంలో ఇప్పటికీ పూజలు జరిగే ఏకైక ఆలయం, ఉదయం, మధ్యాహ్నం ప్రార్థనలు ఉంటాయని ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా రెండో పేజీ చెబుతోంది.

ఖజురాహో గ్రామం దగ్గర తూర్పు సమూహం ఉంది, దాని విషయాల గురించి రెండు ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా పేజీలు ఏకీభవించవు: ఒకటి మూడు హిందూ ఆలయాలు, నాలుగు జైన ఆలయాలు అని లెక్కిస్తే, రెండోది నాలుగు జైన ఆలయాలను (పార్శ్వనాథ, ఆదినాథ, శాంతినాథ, ఘంటాయి) బ్రహ్మ, వామన ఆలయాలతో కలిపి జాబితా చేస్తుంది. జవారీ మొదటి జాబితాలో ఉంది. గ్రామానికి దక్షిణంగా సుమారు ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న దక్షిణ సమూహంలో శివునికి అంకితమైన దులాదేవ ఆలయం, చతుర్భుజ ఆలయం ఉన్నాయి. అక్కడ చతుర్భుజ ఆలయం ఒక్కటే శృంగార శిల్పాలు లేనిదని ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా చెబుతోంది.

రెండో పేజీలో సూచించిన ఒక మార్గం ఇది: ఉదయాన్నే పశ్చిమ సమూహం, తర్వాత తూర్పు సమూహం, సూర్యాస్తమయానికి సమయానికి చతుర్భుజ ఆలయం వద్ద ముగింపు. ఏ పేజీ కూడా ఆలయాల వారీ వేళలను ఇవ్వలేదు. మా హంపి గైడ్ కూడా ఇదే తేదీ వేసి చదివే పద్ధతిని వాడింది, ఒడిశాలోని కోణార్క్, అజంతా, ఎల్లోరాలోని రాతిని తొలిచిన గుహలు వేరే ఆలయ సంప్రదాయాలు, వాటిని విడిగా కవర్ చేశాం.

ఎవరు కట్టారు, ఎప్పుడు

ఖజురాహో చందేలా పాలకులకు చెందినదని ఏఎస్ఐ పేజీ చెబుతోంది. లక్ష్మణ ఆలయాన్ని యశోవర్మకు ఆపాదిస్తూ దాని తేదీని క్రీ.శ. 954గా ఇస్తుంది, అతిపెద్ద ఆలయమైన కందరియ మహాదేవను రాజు గండ (క్రీ.శ. 1017 నుండి 1029 వరకు)కు ఆపాదిస్తుంది. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా చాలా నిర్మాణాన్ని 950, 1050 సంవత్సరాల మధ్యకు చేర్చి, ఖజురాహోను 9వ శతాబ్దం నుండి 12వ శతాబ్దం వరకు చందేలా రాజధాని అంటుంది. దాని గమ్యస్థాన పేజీ ప్రకారం కందరియ మహాదేవకు 31 మీటర్లకు పైగా ఎత్తైన శిఖరాలు, 870కి పైగా శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఆ పేజీ చౌసత్ యోగినిని ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్న తొలి ఆలయంగా కూడా పిలుస్తుంది, చౌసత్ యోగిని, బ్రహ్మ, ఆమె “మహాదేవ” అని పిలిచే ఒక ఆలయం గ్రానైట్‌తో, మిగతావి ఇసుకరాయితో కట్టినవని ఏఎస్ఐ పేర్కొంది.

టి.ఎస్. బర్ట్ అనే బ్రిటిష్ అధికారి 1830లో ఈ ప్రదేశాన్ని మళ్లీ కనుగొన్నాడని ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా చెబుతోంది.

ఆలయాల సంఖ్య పేజీని బట్టి మారుతుంది. స్థానిక సంప్రదాయం 85 అని చెబుతుందని, వాటిలో 25 నిలిచి ఉన్నాయని ఏఎస్ఐ అంటోంది. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా గమ్యస్థాన పేజీ ఆరు చదరపు కిలోమీటర్లలో సుమారు 20 మిగిలాయని చెబుతుంటే, దాని రెండో పేజీ సుమారు 25 అని చెప్పి, దేవతల వారీగా ఇచ్చిన విభజనలో కూడిక 20 అవుతుంది. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా ఏఎస్ఐతో కలిసి ప్రచురించిన గూగుల్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ కథనం కూడా సుమారు 20 అంటోంది. కాబట్టి ఏ ఒక్క సంఖ్యనైనా సుమారుగానే చూడండి.

శృంగార శిల్పాలు అనేక అంశాల్లో ఒకటి మాత్రమే. అదే కథనం రోజువారీ జీవితం, మానవ భావోద్వేగాలు, దివ్య స్త్రీలు, ఏనుగుల పోరాటాలు, వేట దృశ్యాలను జాబితా చేస్తుంది, పార్వతి ఆలయ ముఖభాగంలో శృంగార శిల్పం ఉందని చెబుతుంది. ఆలయాలు శివుడు, విష్ణువు, గణేశుడు, సూర్య భగవానుడు, జైన తీర్థంకరులకు (జైనులు గౌరవించే 24 మంది గురువులు) అంకితమై ఉన్నాయి.

సాయంత్రం సౌండ్ అండ్ లైట్ షో

మధ్యప్రదేశ్ టూరిజం ఖజురాహో షోను ఆలయాల పశ్చిమ సమూహ ప్రాంగణంలో, ఇంగ్లీషు, హిందీలలో చూపిస్తోంది. దాని పేజీపై 2026 జూలై 13 తేదీ ఉంది, నవీకరణ లేబుల్ లేదు. సమయాలు కాలాన్ని బట్టి మారతాయి:

• అక్టోబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు: ఇంగ్లీషు సాయంత్రం 6.30 నుండి 7.05 వరకు, హిందీ సాయంత్రం 7.25 నుండి 8 వరకు.
• మార్చి నుండి సెప్టెంబర్ వరకు: ఇంగ్లీషు సాయంత్రం 7.30 నుండి 8.05 వరకు, హిందీ సాయంత్రం 8.25 నుండి 9 వరకు.

టికెట్లు భారతీయ పెద్దలకు రూ. 300, భారతీయ పిల్లలకు రూ. 150, విదేశీ పెద్దలకు రూ. 800, విదేశీ పిల్లలకు రూ. 400. ఇది ప్రతి సాయంత్రం నడుస్తుందని ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా చెబుతోంది. నిర్వాహకుడి పేరు చెప్పే, టికెట్లు ఎక్కడ అమ్ముతారో వివరించే, వర్షం పడితే ఏమవుతుందో చెప్పే ఏ అధికారిక పేజీ మాకు కనిపించలేదు, కాబట్టి ఆ విషయాల్లో మేము ఏమీ చెప్పం.

ఖజురాహో నృత్యోత్సవం

మధ్యప్రదేశ్ టూరిజం 53వ ఖజురాహో నృత్యోత్సవాన్ని 2027 ఫిబ్రవరి 20 నుండి 26 వరకు ఖజురాహో ఆలయ సమూహం వద్ద, ఉచిత ప్రవేశంతో చూపిస్తోంది. ఈ ఉత్సవం ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా జరుగుతోందని, భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాన్ని వేడుక చేస్తుందని పేజీ చెబుతోంది. భరతనాట్యం, కథక్, ఒడిస్సీ నృత్యాలను ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా పేర్కొంటోంది. మేము తెరిచిన ఏ అధికారిక పేజీ రోజువారీ సమయాలనూ, కళాకారుల జాబితానూ ఇవ్వలేదు, పర్యాటక పేజీలో ఇంకా 2026కు చెందిన కొన్ని పదాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి సమయం దగ్గర పడినప్పుడు తేదీలను మళ్లీ చూసుకోండి.

ఎప్పుడు వెళ్లాలి

ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా గమ్యస్థాన పేజీ సందర్శనకు ఉత్తమ సమయం అక్టోబర్ నుండి మార్చి వరకు అంటుంటే, దాని రెండో పేజీ అక్టోబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు అంటోంది. గమ్యస్థాన పేజీలోని నెలవారీ ఉష్ణోగ్రత పరిధులు డిగ్రీల సెల్సియస్‌లో జనవరిలో 3.7 నుండి 30.2, డిసెంబర్‌లో 4.9 నుండి 30.8, మేలో 21.8 నుండి 46.6, జూన్‌లో 23.9 నుండి 46.1 వరకు ఉన్నాయి. ఫిబ్రవరి ఉత్సవం రెండు పేజీల కాల పరిధిలోనూ వస్తుంది.

ఎలా చేరుకోవాలి

విమానంలో అయితే, ఖజురాహో సివిల్ ఏరోడ్రోమ్ (కోడ్ HJR) పట్టణ కేంద్రం నుండి సుమారు 2 కి.మీ. దూరంలో ఉందని, ఢిల్లీ, ముంబై, హైదరాబాద్, వారణాసి, ఇండోర్‌లకు అనుసంధానం ఉందని మధ్యప్రదేశ్ టూరిజం చెబుతోంది. అది సమయపట్టికను ఇవ్వదు, మేము తెరిచిన మరే అధికారిక పేజీ కూడా ఇవ్వదు.

రైలులో అయితే, ఖజురాహో రైల్వే స్టేషన్ (KURJ) పట్టణ కేంద్రం నుండి సుమారు 5 కి.మీ. దూరంలో ఉందని, ఢిల్లీ, వారణాసికి, సత్నా మీదుగా ముంబై, కోల్‌కతాకు అనుసంధానం ఉందని పర్యాటక పేజీ చెబుతోంది. ఇండియన్ రైల్వేస్ సమయపట్టిక పేజీలు మాకు తెరుచుకోలేదు, కాబట్టి రైలు నంబర్లు ఇవ్వడం లేదు. 2019 జూలైలో చివరగా నవీకరించిన ఛతర్‌పూర్ జిల్లా సైట్, రాణి లక్ష్మీబాయి నగరమైన ఝాన్సీకి ఆగ్నేయంగా ఖజురాహో సుమారు 175 కి.మీ. దూరంలో, ఛతర్‌పూర్ పట్టణం నుండి సుమారు 45 నుండి 50 కి.మీ. దూరంలో ఉందని చెబుతోంది (జిల్లా సొంత పేజీలు రెండు సంఖ్యలనూ ఇస్తాయి).

రోడ్డు మార్గంలో అయితే, ఖజురాహో ఝాన్సీ, ఓర్ఛా, బాంధవ్‌గఢ్, ఛతర్‌పూర్‌లతో అనుసంధానమై ఉందని, వాటిలో దేనినుండైనా టాక్సీలు అద్దెకు తీసుకోవచ్చని మధ్యప్రదేశ్ టూరిజం చెబుతోంది.