రవిశంకర్ సితార్‌ను మైహర్ నుండి మాంటెరీ, వుడ్‌స్టాక్ వరకు తీసుకెళ్లారు, నాలుగు గ్రామీ అవార్డులు గెలిచారు, 1971 కాన్సర్ట్ ఫర్ బంగ్లాదేశ్ నిర్వహించారు, 1999లో భారతరత్న అందుకున్నారు

రవిశంకర్ 1920 ఏప్రిల్ 7న వారణాసిలో పుట్టారు, మైహర్ అనే చిన్న సంస్థాన పట్టణంలో సితార్ నేర్చుకున్నారు, సత్యజిత్ రే తొలి చిత్రానికి సంగీతం ఇచ్చారు, 1971 ఆగస్టు 1న న్యూయార్క్‌లోని మాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్‌లో కాన్సర్ట్ ఫర్ బంగ్లాదేశ్‌ను నిర్వహించారు. Grammy.com ఆయనకు నాలుగు విజయాలను జాబితా చేస్తుంది, హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆయన భారతరత్నను 1999 కింద జాబితా చేస్తుంది. భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని పశ్చిమంలో ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చినవారు ఆయనేనని ఎన్‌పీఆర్ సంస్మరణ చెప్పి, సహకారులుగా బీటిల్స్‌ను, వయొలినిస్టు యెహూదీ మెనుహిన్‌ను పేర్కొంది. ఆయన 2012 డిసెంబర్ 11న, 92 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు.

సితారిస్టు కాకముందు పారిస్‌లో నర్తకుడు

రవిశంకర్ ఏడుగురు కొడుకుల్లో చిన్నవారని ఫిలడెల్ఫియా ఇంక్వైరర్ ప్రచురించిన బ్లూమ్‌బర్గ్ సంస్మరణ చెబుతుంది. బాలుడిగా ఆయన అన్న ఉదయ్ శంకర్‌తో పారిస్ వెళ్లారని, ఉదయ్ అప్పుడు యూరప్ తొలి భారతీయ నృత్య బృందాన్ని నిర్మిస్తున్నారని రామన్ మెగసెసే అవార్డు ఫౌండేషన్ నమోదు చేస్తుంది. రవి ఆ బృందంలో నర్తకుడయ్యారు, ఫౌండేషన్ కథనం ప్రకారం దారిలో సితార్, సరోద్ (మెట్లు లేని తీగ వాద్యం), వెదురు వేణువు, డ్రమ్ములు నేర్చుకున్నారు. సుమారు పదేళ్ల వయసు నుండి ఆ బృందంతో యూరప్, అమెరికాల్లో పర్యటించారని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ జోడిస్తుంది. పొడవైన మెడ ఉన్న తీగ వాద్యమైన సితార్‌నే ఆయన నైపుణ్యం సాధించడానికి ఎంచుకున్నారు.

మైహర్, గురువు పెట్టిన షరతులు

ఆ గురువు అల్లావుద్దీన్ ఖాన్, సరోద్ విద్వాంసుడు, ఇప్పటి మధ్యప్రదేశ్‌లోని సంస్థానమైన మైహర్ రాజా బ్రిజ్‌నాథ్ సింగ్ ఆస్థాన సంగీతకారుడు. ఉదయ్ శంకర్ 1935లో ఖాన్‌ను బృందం ప్రధాన సోలోయిస్టుగా పర్యటనకు ఆహ్వానించారని, శిష్యుడు కావాలనే ఆశతో రవి దాదాపు ఏడాది ఆయనకు దుబాసీగా, మార్గదర్శిగా ఉన్నారని గేల్ కంటెంపరరీ మ్యూజిషియన్స్ ఎంట్రీ చెబుతుంది. అదే ఎంట్రీ ప్రకారం, రవి పారిస్ వదిలి మైహర్‌కు వస్తేనే సితార్ నేర్పిస్తానని ఖాన్ అంగీకరించారు.

ఆ మార్పును చాలా మూలాలు 1938గా తేదీ వేస్తాయి. పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్, రోలింగ్ స్టోన్ ఇండియా రెండూ 1938 అంటాయి, గేల్ ఎంట్రీ సుమారు 1936 అంటుంది. ఆయన 1944 వరకు ఖాన్ దగ్గర నేర్చుకున్నారని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ చెబుతుంది, మెగసెసే ఫౌండేషన్ ఆ అభ్యాసాన్ని సుమారు ఏడున్నర ఏళ్లుగా పేర్కొంటుంది. కరెంటు, నీటి కుళాయి లేని సాదాసీదా అద్దె గదిని రోలింగ్ స్టోన్ ఇండియా వర్ణిస్తుంది, రోజుకు సుమారు పన్నెండు గంటలు సాధన చేశారని గేల్ నివేదిస్తుంది. ఖాన్ ఏం కోరారో అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ శంకర్‌ను ఉటంకించింది: మిగతావన్నీ వదిలి ఒక్క పనిని సరిగ్గా చేయాలి.

ఖాన్ శిష్యులు, కుటుంబం కలిసి సంగీతకారులు మైహర్ ఘరానా అని పిలిచేదానికి మూలమయ్యారు; అది ఒక గురుపరంపర నుండి అందివచ్చిన వాదన శైలి. అన్నపూర్ణా దేవిపై మృణాల్ పాండే రాసిన నేషనల్ హెరాల్డ్ సంస్మరణ, శంకర్‌తో పాటు ఖాన్ శిష్యుల్లో ఆయన కొడుకు సరోద్ వాద్యకారుడు అలీ అక్బర్ ఖాన్, కూతురు అన్నపూర్ణా దేవి, వేణువు విద్వాంసుడు పన్నాలాల్ ఘోష్, సితారిస్టు నిఖిల్ బెనర్జీని పేర్కొంటుంది. శంకర్ తన గురువు కూతురిని వివాహం చేసుకున్నారని మెగసెసే ఫౌండేషన్ నమోదు చేస్తుంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఖాన్ భారతీయ వాద్యాల బృందమైన మైహర్ బ్యాండ్‌ను ఏర్పాటు చేశారని రోలింగ్ స్టోన్ ఇండియా జోడిస్తుంది. పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ ప్రకారం, శంకర్ తొలి బహిరంగ కచేరీలు 1939లో జరిగాయి.

ఆల్ ఇండియా రేడియో, పథేర్ పాంచాలి సంగీతం

1949 నుండి 1956 వరకు శంకర్ ఢిల్లీలోని ఆల్ ఇండియా రేడియోలో సంగీత దర్శకుడని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ చెబుతుంది. ప్రసారకర్త వద్ద భారతీయ ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా వాద్య వృంద్‌ను ఆయన స్థాపించారని, దానికి సుమారు 200 కంపోజిషన్లు చేశారని గేల్ ఎంట్రీ ఆయనకు ఆపాదిస్తుంది.

సత్యజిత్ రే ఫౌండేషన్ ప్రకారం, 1955లో రే ఆయన్ను పథేర్ పాంచాలి కోసం కోరుకున్నారు. శంకర్ పర్యటనలో ఉన్నారు, చిత్రంలో దాదాపు సగమే చూశారు, సంగీతాన్ని సుమారు పదకొండు గంటల ఒకే సెషన్‌లో రికార్డు చేశారు. My Years with Apuలో రే తర్వాతి జ్ఞాపకాన్ని ఫౌండేషన్ ఉటంకిస్తుంది: “అది ఒక మారథాన్ సెషన్, మమ్మల్ని అలసిపోయేలా చేసింది కానీ సంతోషంగా ఉంచింది, ఎందుకంటే సంగీతంలో చాలా భాగం అద్భుతంగా అనిపించింది.” కొన్ని సన్నివేశాలకు శంకర్ సంగీతం లేకుండా పోయింది, మిఠాయి అమ్మేవాడి సన్నివేశానికి సంగీతాన్ని రే ఛాయాగ్రాహకుడు సుబ్రత మిత్ర స్వయంగా రూపొందించారు. రే అపు త్రయానికి చేసిన సంగీతాలను మెగసెసే ఫౌండేషన్ ఆయన సినిమా పనిలో జాబితా చేస్తుంది. చిత్రం కథ, రే గౌరవాలు tuput వ్యాసం సత్యజిత్ రే, ఆస్కార్, భారతరత్నలో ఉన్నాయి.

శంకర్ తర్వాత రిచర్డ్ అటెన్‌బరో గాంధీకి సంగీతం రాశారు; అది మహాత్మా గాంధీ జీవితం గురించిన చిత్రం. 1983 ఏప్రిల్ 11న జరిగిన 55వ అకాడమీ అవార్డుల్లో ఒరిజినల్ స్కోర్‌కు నామినీల్లో రవిశంకర్, జార్జ్ ఫెంటన్‌లతో “గాంధీ”ని అకాడమీ రికార్డులు జాబితా చేస్తాయి. అవార్డు ఈ.టి. ది ఎక్స్‌ట్రా-టెరెస్ట్రియల్కు జాన్ విలియమ్స్‌కు వెళ్లింది.

1956లో పశ్చిమంలో తొలి ప్రదర్శన, మెనుహిన్‌తో గ్రామీ

శంకర్ 1956లో పాశ్చాత్య సోలో అరంగేట్రం చేసి, ఆ ఏడాది Three Ragas రికార్డు చేశారని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ నమోదు చేస్తుంది. రాగం అంటే హిందుస్తానీ సంగీతకారుడు ఇంప్రొవైజ్ చేసే స్వరచట్రం. ఆయన అమెరికా అరంగేట్రాన్ని 1956లో న్యూయార్క్‌లో ఉంచి, అది విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిందని గేల్ ఎంట్రీ చెబుతుంది. ఇంప్రొవైజేషన్లలో ఆయన రాగపు సంప్రదాయ చట్రంలోనే ఉన్నారని, తర్వాత మెనుహిన్, వేణు విద్వాంసుడు జాన్-పియర్ రాంపాల్ సహా పాశ్చాత్య సంగీతకారులతో వాయించారని మెగసెసే ఫౌండేషన్ గమనిస్తుంది.

మెనుహిన్‌తో ఆయన ఆల్బమ్ West Meets East 10వ గ్రామీ అవార్డుల్లో ఉత్తమ ఛాంబర్ మ్యూజిక్ ప్రదర్శనగా గెలిచిందని Grammy.com చెబుతుంది. ఆయన 1962లో ముంబైలో కిన్నర స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ ప్రారంభించారని బ్లూమ్‌బర్గ్ సంస్మరణ జోడిస్తుంది.

జార్జ్ హారిసన్, మాంటెరీ, వుడ్‌స్టాక్

బీటిల్స్ “నార్వేజియన్ వుడ్ (దిస్ బర్డ్ హాజ్ ఫ్లోన్)“లో జార్జ్ హారిసన్ సితార్ వాయించారు, అది రాక్‌కు ఆ వాద్యాన్ని పరిచయం చేసిందని బ్లూమ్‌బర్గ్ అంటుంది; తర్వాత ఆయన గురువుగా శంకర్‌ను వెతుక్కుంటూ వెళ్లారు. వారిద్దరూ 1966లో ఒక డిన్నర్ పార్టీలో కలిశారని గేల్ ఎంట్రీ చెబుతుంది. ఆ ఏడాది హారిసన్ భారతదేశంలో శంకర్ దగ్గర ఆరు వారాలు నేర్చుకున్నారని బ్లూమ్‌బర్గ్ నివేదిస్తుంది. సార్జెంట్ పెప్పర్స్ లోన్లీ హార్ట్స్ క్లబ్ బ్యాండ్ కోసం హారిసన్ “విత్ యు వితౌట్ యు” రికార్డు చేశారని, శంకర్‌ను “ప్రపంచ సంగీతానికి గాడ్‌ఫాదర్” అన్నారని అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ గమనిస్తుంది.

శంకర్ 1967లో మాంటెరీ ఇంటర్నేషనల్ పాప్ ఫెస్టివల్‌లో వాయించారు, అక్కడ పారితోషికం అందుకున్న ఏకైక కళాకారుడు ఆయనేనని బ్లూమ్‌బర్గ్ అంటుంది; 1969లో వుడ్‌స్టాక్‌లో వాయించారు, ఆ సంవత్సరాన్ని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ కూడా నమోదు చేస్తుంది.

1971 కాన్సర్ట్ ఫర్ బంగ్లాదేశ్

1971లో బెంగాలీ కుటుంబానికి చెందిన శంకర్, భారతదేశంలోని శిబిరాల్లో ఉంటున్న తూర్పు పాకిస్తాన్ శరణార్థుల వార్తలతో కదిలిపోయారు. తన జోయ్ బంగ్లా ఆల్బమ్, ఆ తర్వాత ఒక దాతృత్వ కచేరీ ద్వారా శరణార్థి శిబిరాల్లోని పిల్లల కోసం సుమారు 25,000 డాలర్లు సమీకరించాలని ఆయన మొదట ఆశించారని, హారిసన్ సహాయం కోరారని ఢాకాకు చెందిన ది డైలీ స్టార్ నివేదిస్తుంది. బీటిల్స్ అధికారిక సైట్ ఉటంకించిన విధంగా హారిసన్ అన్నారు: “నిజానికి అది రవిశంకర్ ఆలోచన.” యుద్ధం గురించి tuput బంగ్లాదేశ్‌ను సృష్టించిన 1971 యుద్ధం కథనంలో ఉంది.

కచేరీ 1971 ఆగస్టు 1న మాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్‌లో జరిగింది; మొదటి ప్రదర్శన బాగా అమ్ముడవడంతో రెండో ప్రదర్శనను చేర్చారు. ప్రదర్శకుల్లో హారిసన్, బాబ్ డిలాన్, శంకర్, రింగో స్టార్, ఎరిక్ క్లాప్టన్, లియోన్ రస్సెల్, బిల్లీ ప్రెస్టన్, బ్యాడ్‌ఫింగర్ బ్యాండ్‌ను అధికారిక బీటిల్స్ సైట్ జాబితా చేస్తుంది. అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ ప్రకారం, ఆయన వాద్యం శ్రుతి చేయడానికే చప్పట్లు కొట్టిన ప్రేక్షకులతో, వాయించడాన్ని ఇంకా ఎక్కువగా ఆస్వాదిస్తారని ఆశిస్తున్నానని శంకర్ అన్నారు.

డబ్బు గురించిన నివేదికలు విభేదిస్తాయి. ప్రారంభ వసూళ్లను సుమారు 250,000 డాలర్లుగా ది డైలీ స్టార్ ఇస్తుంది, ఆ ప్రయత్నం 10 మిలియన్ డాలర్లు సమీకరించిందని యూనిసెఫ్ పేజీ చెబుతుంది, లైవ్ ఆల్బమ్ తర్వాత శరణార్థుల కోసం సుమారు 15 మిలియన్ డాలర్లు తెచ్చిందని గేల్ ఎంట్రీ చెబుతుంది. The Concert for Bangla Desh ఆల్బమ్ 1973 మార్చి 3న 15వ గ్రామీ అవార్డుల్లో ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ గెలిచింది, క్రెడిట్ పొందిన విజేతల్లో శంకర్‌ను Grammy.com జాబితా చేస్తుంది. Grammy.com పునశ్చరణ దాన్ని తొలి ప్రధాన సహాయ ఆల్బమ్ అని పిలుస్తుంది.

స్వదేశంలో, విదేశాల్లో గౌరవాలు

శంకర్ 1986 నుండి 1992 వరకు రాజీవ్ గాంధీ నామినేట్ చేయగా రాజ్యసభలో నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా ఉన్నారని పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ చెబుతుంది. 1992లో రామన్ మెగసెసే అవార్డు ఫౌండేషన్ జర్నలిజం, సాహిత్యం, సృజనాత్మక సమాచార కళల విభాగంలో ఆయన్ను సత్కరించి, “సితార్‌పై తన ఉన్నత నైపుణ్యంతో భారతదేశాన్ని, ప్రపంచాన్ని సుసంపన్నం చేసినందుకు” అని ప్రశంసించింది. 1998 పోలార్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ తన దేశపు కళా సంగీతానికి ప్రదర్శకుడిగా, అన్వేషకుడిగా దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల పనిని ప్రస్తావించింది. పద్మవిభూషణ్‌ను, 2000లో ఫ్రాన్స్ కమాండర్ ఆఫ్ ది లీజియన్ ఆఫ్ హానర్‌ను హాలీవుడ్ బౌల్ ప్రొఫైల్ జాబితా చేస్తుంది.

భారతరత్న గ్రహీతల హోం మంత్రిత్వ శాఖ జాబితా పండిత్ రవిశంకర్ (1920 నుండి 2012 వరకు)ను 1999 కింద చూపుతుంది; ఆ ఏడాది జయప్రకాశ్ నారాయణ్, అమర్త్య సేన్, గోపీనాథ్ బోర్దోలోయి పక్కన నలుగురిలో ఒకరు. అదే జాబితా గాయని లతా మంగేష్కర్ ఆ గౌరవాన్ని 2001లో అందుకున్నట్లు చూపుతుంది; ఆ కథ tuput వ్యాసం లతా మంగేష్కర్లో ఉంది.

Grammy.com ఆర్టిస్ట్ పేజీ నాలుగు విజయాలను జాబితా చేస్తుంది: West Meets Eastకు 10వ గ్రామీల్లో ఉత్తమ ఛాంబర్ మ్యూజిక్ ప్రదర్శన, బంగ్లాదేశ్ ఆల్బమ్‌కు 15వ గ్రామీల్లో ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్, Full Circle: Carnegie Hall 2000కు 44వ గ్రామీల్లో, The Living Room Sessions Part 1కు 55వ గ్రామీల్లో ఉత్తమ వరల్డ్ మ్యూజిక్ ఆల్బమ్. 55వ వేడుక ఆయన మరణించిన రెండు నెలల తర్వాత, 2013 ఫిబ్రవరి 10న జరిగింది. ఆయనకు జీవితకాల సాఫల్య అవార్డును రికార్డింగ్ అకాడమీ 2012 డిసెంబర్ 12న ప్రకటించిందని, దాన్ని 2013 ఫిబ్రవరి 9న ప్రదానం చేయనున్నారని, దాని అధ్యక్షుడు నీల్ పోర్ట్‌నౌ అంతకుముందు వారం శంకర్‌కు తెలిపారని అల్టిమేట్ క్లాసిక్ రాక్ నివేదిస్తుంది. ఆయన కూతురు అనౌష్కా శంకర్ అదే సంవత్సరం అదే వరల్డ్ మ్యూజిక్ విభాగంలో Travellerకు నామినేట్ అయ్యారు. 2013 ఫలితానికి ముందు రాసిన అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ సంస్మరణ ఆయన మూడు గ్రామీ అవార్డులు గెలిచారని చెప్పింది; మరణానంతర విజయాన్ని కలుపుకున్న Grammy.com ఆర్టిస్ట్ పేజీ మొత్తం నాలుగు విజయాలు, పది నామినేషన్లుగా లెక్కిస్తుంది.

శంకర్ శాన్ డియాగో ప్రాంతంలోని తన ఇంటి సమీపంలో, భార్య, ఒక కూతురు పక్కన ఉండగా, అంతకుముందు వారం గుండె కవాటం మార్పిడి శస్త్రచికిత్స తర్వాత మరణించారని అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ చెబుతుంది. ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ అధికారిక ట్విటర్ ఖాతా ఆయన్ను జాతీయ సంపదగా, భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రపంచ రాయబారిగా వర్ణించిందని ఎన్‌పీఆర్ 2012 డిసెంబర్ 11న నివేదించింది.