महिला हॉकी संघाबद्दलच्या २००७ च्या चक दे! इंडिया चित्रपटाने निरोगी करमणूक देणाऱ्या सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार जिंकला आणि बॉक्स ऑफिस इंडियाच्या २००७ च्या कमाई यादीत तिसरे स्थान मिळवले

चक दे! इंडियाने ५५ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांत, जे २००७ च्या चित्रपटांसाठी होते, निरोगी करमणूक देणाऱ्या सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार जिंकला. सरकारचे प्रसारमाध्यम कार्यालय असलेल्या पत्र सूचना कार्यालयाची (पीआयबी) नोंद सांगते की माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने ७ सप्टेंबर २००९ रोजी विजेत्यांची घोषणा केली, त्यात हिंदी चित्रपट चक दे इंडियाचे नाव त्या पुरस्कारासाठी आणि कांचीवरमचे नाव सर्वोत्कृष्ट कथाचित्रपट म्हणून आले. कथाचित्रपट परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्षा साई परांजपे होत्या, आणि त्या मंडळाने ९२ प्रवेशिकांचे परीक्षण केले. राष्ट्रपती प्रतिभा देवीसिंह पाटील यांच्या हस्ते पुरस्कार २१ ऑक्टोबर २००९ रोजी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवनात प्रदान होणार होते.

शिमित अमीन यांनी चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले आणि आदित्य चोप्रा यांनी यश राज फिल्म्ससाठी त्याची निर्मिती केली. तो १० ऑगस्ट २००७ रोजी प्रदर्शित झाला. स्टुडिओच्या चित्रपट पानानुसार, कथा, पटकथा, संवाद आणि गीते जयदीप साहनी यांची होती, आणि संगीत सलीम-सुलेमान यांनी दिले. शाहरुख खान कबीर खान साकारतात, तो माजी राष्ट्रीय हॉकी कर्णधार जो भारतीय महिला संघाचा प्रशिक्षक होतो. खान यांची संपूर्ण कारकीर्द tuput च्या शाहरुख खान या लेखात आहे. हा लेख चित्रपटाबद्दल आहे.

राष्ट्रकुल स्पर्धेच्या अंतिम सामन्याची वर्तमानपत्रातील बातमी

साहनी यांनी २०१७ मध्ये द क्विंटला सांगितले की कल्पनेची सुरुवात २००२ च्या राष्ट्रकुल स्पर्धेत भारतीय महिला हॉकी संघाच्या विजयाच्या आणि संघाच्या आशिया चषकातील निकालाच्या एका वर्तमानपत्रातील बातमीतून झाली. त्या बातमीने आपल्याला अधिक जाणून घ्यावेसे वाटले, ते म्हणाले, आणि मग संघ, त्याचे प्रशिक्षक आणि कर्मचारी यांच्यासोबत घालवलेल्या वेळेने त्यांच्यावर चित्रपट लिहावा असे वाटले. आधी पुस्तकाचा विचार आला, मग माहितीपटाचा, आणि शेवटी त्यांनी काल्पनिक कथा निवडली.

ईएसपीएनचा मँचेस्टर स्पर्धेचा २०१८ मधील वृत्तांत त्या सामन्याचे वर्णन चित्रपटाला प्रेरणा देणारी कमजोर बाजूची कहाणी असे करतो. १७ व्या क्रमांकावर असलेल्या भारताने अंतिम सामन्यात पाचव्या क्रमांकावरच्या यजमान इंग्लंडला गोल्डन गोलने (अतिरिक्त वेळेतील पहिला गोल, जो सामना संपवतो) हरवले, आणि ईएसपीएन ममता खरब यांचे नाव गोल करणारी म्हणून देते. फिल्म कम्पॅनियन नमूद करते की चित्रपटातील संघ काल्पनिक आहे.

साहनी सांगतात की चोप्रा यांनी ही कल्पना बंटी और बबलीची निर्मिती सुरू होत असताना ऐकली. मांडणीत संघाच्या सरावाची परिस्थिती आणि फारसा प्रसिद्ध न होता तो कसा जिंकत राहिला हे होते, आणि चोप्रा यांनी चित्रपट बनवायला होकार दिला. मग त्यांनी अब तक छप्पनचे दिग्दर्शक अमीन यांचे नाव सुचवले. सामन्याची रणनीती हॉकीतील लोकांकडून आणि संघाच्या प्रशिक्षकांकडून आली, ज्यांचे नाव साहनी कौशिक असे सांगतात.

भूतकाळ असलेला प्रशिक्षक

रेडिफच्या राजा सेन यांनी १० ऑगस्ट २००७ च्या आपल्या परीक्षणात कबीर खानचे वर्णन अप्रतिष्ठा वाट्याला आलेला खेळाडू असे केले, जो जागतिक अजिंक्यपद जिंकण्यासाठी बेताच्या खेळाडूंचा संघ एकत्र बांधतो. द क्विंटचा मुलाखतकार पार्श्वकथा अधिक नेमकी सांगतो: एका महत्त्वाच्या सामन्यात पाकिस्तानला जिंकू दिल्याचा खोटा आरोप झालेला कर्णधार. अमीन यांनी द क्विंटला सांगितले की हा धागा शोषण किंवा बेचव न होता चालेल याबद्दल त्यांना सुरुवातीला शंका होती.

स्टार ऑफ म्हैसूरने २ ऑगस्ट २०२१ रोजी मीर रंजन नेगी यांची मुलाखत छापली, तिच्या उपशीर्षकात त्यांना भारतीय हॉकीतील खरा कबीर खान म्हटले होते. नेगी म्हणाले की ते १९७८ ते १९८२ पर्यंत भारताकडून खेळले आणि १९८२ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेचा अंतिम सामना भारत पाकिस्तानकडून हरल्यानंतर त्यांना दोष देण्यात आला, काहींनी त्यांनी पाकिस्तानकडून पैसे घेतल्याचा आरोप केला. त्यांच्या शब्दांत, त्यांनी जे सोसले त्याच्यापुढे चित्रपट काहीच नाही. पात्राबद्दल त्यांनी त्या मुलाखतीत काही सांगितले नाही, म्हणून ही तुलना वर्तमानपत्राचीच राहते.

झारखंडपासून मणिपूरपर्यंतच्या खेळाडू

फिल्म कम्पॅनियन म्हणते की चित्रपट झारखंड, मिझोरम आणि मणिपूरसह देशाच्या विविध भागांतील तरुण स्त्रियांची ओळख करून देतो, आणि त्यातून चित्रपटाचा प्रतिनिधित्वातील रस दिसतो असे वाचते. त्याच लेखात काही खेळाडूंना चालतीबोलती चाकोरीबद्ध पात्रे म्हटले आहे, आणि तान्या अब्रोल यांनी साकारलेली तापट पंजाबी बलबीर आणि चित्राशी रावत यांनी साकारलेली हरयाणवी मुलांसारखी कोमल यांची नावे दिली आहेत.

वेगवेगळ्या वंशांची, धर्मांची आणि प्रदेशांची इतकी पात्रे एकाच कथेत आणणे दुर्मिळ आहे, साहनी यांनी द क्विंटला सांगितले, आणि त्या संधीचा उपयोग त्यांनी लिंगभाव, वांशिक भेदभाव आणि धर्म यांना हात घालण्यासाठी केला. यश राज फिल्म्सच्या श्रेयनामावलीत शिल्पा शुक्ला बिंदिया नाईक म्हणून, सागरिका घाटगे प्रीती सभरवाल म्हणून, विद्या मालवदे विद्या शर्मा म्हणून, सीमा आझमी राणी डिस्पोटा म्हणून, निशा नायर सोइमोई केरकेट्टा म्हणून, मासोचोन व्ही. झिमिक मॉली झिमिक म्हणून आणि किमी लालदावला मेरी राल्टे म्हणून अशी नावे इतरांसह दिली आहेत.

सुरुवातीच्या प्रदर्शनांत नकार

चित्रपटाने पहिल्या प्रेक्षकांना प्रभावित केले नाही. मित्र आणि कुटुंबीयांसाठीच्या प्रदर्शनांतील प्रतिक्रिया एकसारख्याच निराश करणाऱ्या होत्या, साहनी यांनी द क्विंटला सांगितले. मल्टिप्लेक्सनी खेळाडूंचा प्रचारात्मक व्हिडिओ परत पाठवला, ते म्हणाले, आणि चित्रपटाला कोणीही येणार नाही असा इशारा दिला. साहनी सांगतात त्यानुसार खान यांचा प्रतिसाद असा होता की त्यांना तो आवडला आहे आणि संघाने जे बनवले त्याचा अभिमान बाळगावा.

अमीन म्हणाले की दुसरा भाग फारच घाईचा आणि पहिला भाग फारच संथ म्हटला गेला, आणि १० ऑगस्टची प्रदर्शनाची तारीख ठरलेली असल्याने त्यात फेरबदल करायला वेळ नव्हता. साहनी यांनी जोडले की एका वर्षानंतर त्याच प्रेक्षकांना त्याच खेळाडूंचे समाधान होत नव्हते.

परीक्षणे आणि २००७ ची तिकीटबारी यादी

सेन यांनी लिहिले की मेलोड्रामा आणि क्रीडा प्रकार यांचा समतोल साधताना चित्रपटाला कधीकधी झगडावे लागते, आणि त्याला “उत्तम, खरा क्रीडापट” म्हटले जो टाळ्यांना पात्र आहे.

बॉक्स ऑफिस इंडियाचे चित्रपटाचे पान भारतातील निव्वळ कमाई ६६.५४ कोटी रुपये (एक कोटी म्हणजे १० दशलक्ष), भारतातील एकूण कमाई ८५.८६ कोटी रुपये, जगभरातील एकूण कमाई सुमारे १०१.८२ कोटी रुपये, पहिला आठवडा २१.५३ कोटी रुपये आणि अंदाजपत्रक २२ कोटी रुपये असे नोंदवते. त्याच्या २००७ च्या भारतातील कमाई यादीत चक दे इंडियाचा क्रमांक तिसरा आहे, ओम शांती ओम (१०९.७८ कोटी रुपये) आणि वेलकम (९८.७६ कोटी रुपये) यांच्या मागे, आणि त्याला सुपर हिट म्हटले आहे. व्यापारी माध्यमे वेगवेगळी एकूण कमाई देतात, म्हणून हे एका माध्यमाचे आकडे आहेत, अंतिम नाहीत.

राष्ट्रीय पुरस्कार आणि इतर पुरस्कार

यश राज फिल्म्स सांगते की ५५ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सोहळा बुधवारी, २१ ऑक्टोबर २००९ रोजी नवी दिल्लीत झाला, आणि यश चोप्रा व अमीन यांनी राष्ट्रपतींकडून पुरस्कार स्वीकारला.

इंडिसिनच्या विजेत्यांच्या यादीनुसार फिल्मफेअरने खान यांना त्या भूमिकेसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार आणि अमीन यांच्या नावे सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा समीक्षक पुरस्कार दिला, आणि स्टुडिओचे पान त्याला दुजोरा देते. स्टुडिओच्या पुरस्कार पानावर चित्रपटासाठी इंटरनॅशनल इंडियन फिल्म अकॅडमी पुरस्कारांत सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, दिग्दर्शक, अभिनेता आणि कथा, झी सिने आणि स्क्रीन पुरस्कारांत सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, आणि संयुक्त राष्ट्र लोकसंख्या निधीचा लिंग संवेदनशीलतेसाठीचा लाडली मीडिया पुरस्कार हेही नोंदवले आहेत.

चित्रपटाने काय केले असे हॉकीतील लोक सांगतात

येथील दावे कुणाचे ते नमूद केले आहेत, कारण किती मुली खेळाकडे वळल्या किंवा निधी कसा बदलला हे कोणताही स्रोत मोजत नाही. किशोलॉय रॉय यांनी जानेवारी २००८ मध्ये अॅडव्हर्टायझिंग एक्स्प्रेसमध्ये लिहिले की तिकीटबारीवरील यशापलीकडे चित्रपटाने हॉकीमध्ये प्रचंड रस निर्माण केला, आणि “चक दे! परिणाम” हा प्रचलित शब्दप्रयोग झाला. रॉय यांनी जोडले की हा परिणाम तात्पुरता असल्याचे अनेकांना वाटते. त्या लेखात उद्धृत केलेले हॉकी ऑस्ट्रेलियाच्या मंडळाचे सदस्य अॅडम वॉलिश म्हणाले की हा चित्रपट भारतीय हॉकीला अत्यंत आवश्यक चालना देईल.

द क्विंटने २०१७ मध्ये लिहिले की चित्रपटाने भारताला क्रीडागीत दिले आणि महिला खेळाडू व हॉकीकडे पाहण्याची दृष्टी बदलली. त्याच मुलाखतीत साहनी म्हणाले की हॉकी आणि इतर खेळांतील सर्व वयाच्या महिला खेळाडूंनी त्यांना सांगितले की चित्रपटाने त्यांना बरोबर मांडले. ते म्हणाले की शीर्षकगीत निर्मात्याने मागितलेले क्रीडागीत बनले, जे आता प्रत्येक खेळासाठी वाजवले जाते. नेगी यांनी स्टार ऑफ म्हैसूरला सांगितले की चित्रपटामुळे हॉकी खेळायला प्रेरित झालेले अनेक तरुण त्यांना भेटले आहेत.

खरा संघ तेव्हापासून

टोकियोत, २ ऑगस्ट २०२१ रोजी, भारताच्या महिलांनी तीन वेळा विजेत्या ऑस्ट्रेलियाला १-० ने हरवून पहिल्यांदा ऑलिम्पिक उपांत्य फेरी गाठली, राणी रामपाल कर्णधार आणि स्जोर्ड मरीन प्रशिक्षक होते, असे द ट्रिब्यूनने वृत्त दिले. त्या दिवशी खान यांनी समाजमाध्यमांवर मरीन यांना पत्र लिहिले, “माजी प्रशिक्षक कबीर खान” अशी सही करून, आणि संघाला थोडे सुवर्ण परत आणायला सांगितले. मरीन यांनी स्वतःच्या पोस्टवर “खरा प्रशिक्षक” अशी सही केली होती. ६ ऑगस्ट २०२१ रोजी कांस्यपदकाच्या सामन्यात भारत ग्रेट ब्रिटनकडून ४-३ ने हरला आणि चौथ्या स्थानी राहिला, असे आउटलुक सांगते.

२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी, जपानमधील आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या महिला हॉकी अंतिम सामन्यात भारताने चीनला १-० ने हरवले. हॉकी इंडियाचा वृत्तांत दहाव्या मिनिटातील रिव्हर्स-स्टिक फटक्याच्या गोलाचे श्रेय लालरेमसियामीला आणि चीनचा पेनल्टी स्ट्रोक अडवल्याचे श्रेय गोलरक्षक सविताला देतो. वृत्तांत त्याला भारताचे महिला हॉकीतील दुसरे आशियाई क्रीडा सुवर्ण आणि १९८२ नंतरचे पहिले म्हणतो, आणि संघाचे नेतृत्व सलिमा टेटे यांनी केले. पुरुष संघाच्या दोन ऑलिम्पिक कांस्यपदकांचा उल्लेख tuput च्या भारताची हॉकीतील कांस्यपदके या लेखात आहे. आणखी एका महिला संघाने, भारताच्या क्रिकेटपटूंनी, २०२५ चा विश्वचषक जिंकला, ज्याचा विषय tuput चा महिला क्रिकेट हा लेख आहे.

त्या सुवर्णाबरोबर लॉस एंजेलिस २०२८ ऑलिम्पिकमध्ये थेट स्थान मिळाले, आणि एफआयएच वृत्त देते की अमेरिका आणि नेदरलँड्सनंतर तेथील स्थान निश्चित करणारा भारत हा तिसरा महिला संघ आहे.