வரைபடம்: tuput
தமிழ்
ராணி கி வாவை ஏழு நிலைப் படிக்கட்டுகளைக் கொண்ட நீர் அமைப்பு என்றும், 500க்கும் மேற்பட்ட முதன்மைச் சிற்பங்களும் ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட சிறு சிற்பங்களும் கொண்டது என்றும் யுனெஸ்கோ விவரிக்கிறது. அதன் உலகப் பாரம்பரிய ஒப்புதலை கலாச்சார அமைச்சகம் 2014 ஜூன் 22 அன்று அறிவித்தது; 2018இல் ரிசர்வ் வங்கி அந்தப் படிக்கிணறைப் பின்புறத்தில் கொண்ட புதிய ரூ 100 நோட்டை அறிவித்தது.
2014 ஜூன் 22 அன்று, வடக்கு குஜராத்தின் பதானில் உள்ள 11ஆம் நூற்றாண்டுப் படிக்கிணறான ராணி கி வாவ், தோஹாவில் கூடிய குழுவால் யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரியப் பட்டியலுக்கு ஒப்புதல் பெற்றதாக கலாச்சார அமைச்சகம் அறிவித்தது. யுனெஸ்கோவின் உரை, ஏழு நிலைப் படிக்கட்டுகளாகப் பிரிக்கப்பட்ட நீர் அமைப்பை விவரிக்கிறது; அதில் 500க்கும் மேற்பட்ட முதன்மைச் சிற்பங்களும் ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட சிறு சிற்பங்களும் உள்ளன. 2018 ஜூலையில் ரிசர்வ் வங்கி, படிக்கிணறைப் பின்புறக் கருப்பொருளாகக் கொண்ட புதிய ரூ 100 நோட்டை அறிவித்தது.
குஜராத்தில் வாவ் என்று அழைக்கப்படும் படிக்கிணறு, நீர் மட்டம் வரை இறங்கும் படிக்கட்டு வழியுடன் கூடிய கிணறு. அமைச்சகத்தின் செய்திக்குறிப்பின்படி, ராணி கி வாவ் இந்த வகையில் மிகவும் வளர்ச்சியடைந்த, விரிவான, அலங்காரமான எடுத்துக்காட்டு; இந்தியாவில் படிக்கிணறுகளின் பரிணாம வளர்ச்சியின் உச்சத்தைக் குறிக்கிறது.
உலகப் பாரம்பரியக் குழு எழுதியது
முடிவு 38 COM 8B.25 இந்தச் சொத்தை இரண்டு அளவுகோல்களின் கீழ் பட்டியலில் சேர்க்கிறது. அளவுகோல் (i)இன் கீழ், படிக்கிணறு “படிக்கிணறு மரபின் கலை, தொழில்நுட்ப உச்சத்துக்கு ஓர் எடுத்துக்காட்டை விளக்குகிறது” என்றும், அதன் வடிவங்களின் பன்முகத்தன்மையிலும் விகிதாசாரங்களின் நேர்த்தியிலும் அது மனிதப் படைப்பாற்றல் மேதைமையின் நினைவுச்சின்னம் என்றும் குழு கூறுகிறது. அளவுகோல் (iv)க்கு வேறு சொற்கள்: “நிலத்தடிப் படிக்கிணறு கட்டுமானத்தின் சிறந்த எடுத்துக்காட்டு”, இந்திய உபகண்டம் முழுவதும் காணப்படும் நீர்ச் சேமிப்பு வகையின் முதன்மை எடுத்துக்காட்டு.
செயல்பாட்டுக் கிணறு, நீரின் புனிதத்தைக் கொண்டாடும் கோயில் போன்ற அமைப்புடன் இணைக்கப்பட்டது என்று அதே உரை கூறுகிறது; அதன் சுருக்கத் தொகுப்பு முழுமையையும் தலைகீழ்க் கோயில் என்று விவரிக்கிறது. 2014 ஜூன் 22 அன்றைய கலாச்சார அமைச்சகத்தின் செய்திக்குறிப்பு, இந்தப் பட்டியல் சேர்க்கையை “இந்தியாவின் பாரம்பரிய நீர் அமைப்புகளுக்குச் சான்று” என்கிறது. இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வுத் துறை (ASI) 2013 பிப்ரவரியில் தனது உள் குழுவுடன் இடத்தைப் பரிந்துரைத்தது என்றும், நகரின் வளர்ச்சித் திட்டத்தில் சுற்றியுள்ள இடைநிலை மண்டலத்தைப் பாதுகாக்க குஜராத் அரசு ஆதரவளித்தது என்றும் அது சேர்க்கிறது.
சோலங்கி காலத்து ராணியின் நினைவகம்
படிக்கிணறு “11ஆம் நூற்றாண்டில் ஒரு நினைவகமாகக் கட்டப்பட்டது” என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது; கட்டியவரின் பெயரையோ ஆண்டையோ குறிப்பிடவில்லை. பிற மூலங்கள் அதை நிரப்புகின்றன. கலாச்சார அமைச்சகத்தின் கீழ் தன்னாட்சி அமைப்பான இந்திரா காந்தி தேசிய கலை மையம் (IGNCA), மன்னர் முதலாம் பீமதேவரின் மனைவி ராணி உதயமதி அதைக் கட்டினார் என்ற மரபைப் பதிவு செய்து, அவரது ஆட்சிக் காலமாக 1022 முதல் 1063 வரை தருகிறது. சஹாபீடியாவுக்கு எழுதும் தொல்லியலாளர் கிரித் மங்கோடி அதை 11ஆம் நூற்றாண்டின் மூன்றாம் கால்பகுதிக்குக் காலக்கணக்கிட்டு, மோதேராவில் சூரியன் கோயிலையும் கட்டிய பீமதேவருக்கான நினைவகம் என்கிறார்.
1306இன் பிரபந்தசிந்தாமணியில் வரலாற்றாசிரியர் மேருதுங்கர், கணவர் 1064இல் இறந்த பிறகு படிக்கிணறை உதயமதி கட்டினார் என்று மேருதுங்கர் கூறுகிறார் என்றும், ராணியின் பிற்கால பளிங்கு உருவச் சிற்பம் ஒன்று அவரது பெயரைத் தாங்கியுள்ளது என்றும் மங்கோடி சேர்க்கிறார். சுற்றுலா அமைச்சகத்தின் தளமான இன்கிரெடிபிள் இந்தியா, பணி ஒப்படைக்கப்பட்ட ஆண்டாக 1063ஐ தருகிறது; மேருதுங்கரின் கணக்கில் பணி சுமார் இரண்டு பத்தாண்டுகள் ஆனது என்றும் கூறுகிறது. சன்ஸ்கிருதி இதழ் கட்டுமானத்தை 11ஆம் நூற்றாண்டின் கடைசி கால்பகுதியில் வைக்கிறது; எனவே ஆண்டு உறுதியாக நிர்ணயிக்கப்படவில்லை. அப்போது பதான் சோலங்கிகளின் தலைநகரம்; அகமதாபாதுக்கு வடக்கே சுமார் 125 கிலோமீட்டரில் உள்ளது.
ஏழு நிலைகள், நான்கு மண்டபங்கள், ஒரு ஆழமான கிணறு
நினைவுச்சின்னம் கிழக்கு நோக்கியது. அதன் பகுதிகளை யுனெஸ்கோ பட்டியலிடுகிறது: தரை மட்டத்தில் தொடங்கும் படிக்கட்டு வழி, மேற்கு நோக்கிச் செல்லச் செல்ல தளங்கள் கூடும் நான்கு மண்டபங்கள், ஒரு தொட்டி, சுரங்கத் தண்டு வடிவிலான ஒரு கிணறு. நுழைவாயிலில் இழந்த அலங்கார வளைவிலிருந்து கிணற்றின் மறுபக்கம் வரை மங்கோடி சுமார் 65 மீட்டர் அளக்கிறார். IGNCA 64 மீட்டருக்கு 20 மீட்டர், 27 மீட்டர் ஆழத் தண்டு என்று தருகிறது; மங்கோடி கிணற்றை 28 மீட்டருக்கு மேல் ஆழம், மேலே 10 மீட்டர் குறுக்களவு என்கிறார்.
முதலில் ஏழு தளங்கள் இருந்தன, ஐந்து எஞ்சியுள்ளன என்று மங்கோடியும் IGNCAவும் கூறுகின்றனர். மண்டபங்களின் 292 தூண்களில் 226 இன்னும் நிற்கின்றன. இன்று தெரியும் கல் சுவர்கள் வெறும் 45 சென்டிமீட்டர் தடிமன் கொண்டவை என்றும், மண்ணின் அழுத்தத்தைத் தாங்கும் மறைந்துள்ள செங்கல் பின்புறத்தின் மேல் உள்ள மேல்பூச்சு அவை என்றும் மங்கோடி எழுதுகிறார். சரஸ்வதி ஆறு வடக்கே சுமார் 500 மீட்டரில் ஓடி கிணற்றுக்கு நீர் தந்தது; 7க்கு 6 மீட்டர் கல் தொட்டி அதன் மிகை நீரை ஏற்றது. அந்தத் தொட்டி குஜராத் படிக்கிணறுகளில் எதையும்விடப் பெரிய நீர்த்தேக்கம் என்கிறார் அவர்.
பத்து அவதாரங்கள், தேவ மகளிர், நீரில் விஷ்ணு
சிற்பங்களின் மையம் தசாவதாரம், அதாவது விஷ்ணுவின் பத்து அவதாரங்கள் என்று IGNCA கூறுகிறது. இன்று மாடங்களில் ஏழு காணப்படுகின்றன என்று மங்கோடி பட்டியலிடுகிறார்: வராகம், வாமனன், ராமன், பலராமன், பரசுராமன், புத்தர், கல்கி. நரசிம்ம மாடம் காலியாக உள்ளது. கிட்டத்தட்ட 400 மாடங்களில் வேறு எந்தத் தெய்வத்தையும்விட விஷ்ணுவும் பார்வதியும் அடிக்கடி தோன்றுகின்றனர்; அவற்றுக்கு இடையே நீண்டு நிற்கும் தூண் பலகைகளில் தேவ மகளிரான அப்சரசுகள் நிற்கின்றனர்.
நீர் மட்டத்தில் சேஷ நாகத்தின் மீது சாய்ந்திருக்கும் விஷ்ணு அமைந்துள்ளார்; நீர்த்தேக்கத்தின் மேற்பரப்பு காட்சியின் பகுதியாக மாறும்படி அவர் வைக்கப்பட்டுள்ளார். உயரமான நீர்த்தேக்கச் சுவர்களில், மங்கோடியின் கூற்றுப்படி, விஷ்ணுவின் 24 வடிவங்களும் பார்வதியின் வடிவங்களான 12 கௌரிகளும் உள்ளன.
சிற்பங்களின் எண்ணிக்கை மூலத்தைப் பொறுத்து மாறுகிறது. 500க்கும் மேற்பட்ட முதன்மைச் சிற்பங்களும் ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட சிறு சிற்பங்களும் என்று யுனெஸ்கோ தருகிறது. இன்று சுமார் 400 பெரிய உருவங்கள், திட்டமிடப்பட்டவை குறைந்தது 800 என்று மங்கோடி கணக்கிடுகிறார்; மதிப்பிடப்பட்ட 800இல் கிட்டத்தட்ட 400 எஞ்சியுள்ளன என்று IGNCA கூறுகிறது; 800க்கு மேல் என்று இன்கிரெடிபிள் இந்தியா கூறுகிறது.
சுமார் ஏழு நூற்றாண்டுகள் வண்டலுக்குள்
யுனெஸ்கோவின் உரையின்படி, நிலப்பொறியியல் இயக்கத்தால் சரஸ்வதி மறைந்தபோது படிக்கிணறு நீர் மூலமாகச் செயல்படுவதை நிறுத்தியது; அதைத் தொடர்ந்த வெள்ளத்தின் வண்டல் அதை ஏழு நூற்றாண்டுகளுக்கு மேல் பாதுகாத்தது. வெள்ளத்தையும் வண்டல் படிவதையும் 13ஆம் நூற்றாண்டுக்குக் குழு காலக்கணக்கிடுகிறது; அதற்குப் பிறகு கட்டமைப்பு பெரிய இழப்புகளைச் சந்தித்ததாகத் தெரியவில்லை என்கிறது. அமைச்சகத்தின் செய்திக்குறிப்பும் அதே வரிசையைத் தருகிறது; பாதுகாப்பு நிலைக்கான பெருமையை ASIக்கு வழங்குகிறது.
சேதம் பற்றி மங்கோடி நீண்ட விவரம் தருகிறார். மீண்டும் மீண்டும் வந்த வெள்ளங்கள் மேல்பகுதிகளை வீழ்த்தின; 19ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் ஒரு நிலக்கிழார், மேல் தளங்களின் இடிந்த தூண்களைப் பதானில் ஒரு புதிய படிக்கிணறான பரோட் வாவுக்காக வண்டியில் எடுத்துச் சென்றார். 19ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில் ஹென்றி கசின்ஸும் ஜேம்ஸ் பர்கெஸும் ஒரு சில தூண்களையும் கிணற்றுத் தண்டையும் மட்டுமே கண்டனர் என்றும், இடம் 1940களில் மீண்டும் கண்டறியப்பட்டது என்றும் இன்கிரெடிபிள் இந்தியா கூறுகிறது. ASI அகழ்வு தொடங்கியதை சன்ஸ்கிருதி இதழ் 1958க்குக் காலக்கணக்கிடுகிறது. 1980களிலிருந்து ASI நினைவுச்சின்னத்தில் வண்டலை அகற்றி, சுவர்களைச் சீரமைத்து, எஞ்சிய சிற்பங்களை மீண்டும் நிறுவியுள்ளது என்று மங்கோடி எழுதுகிறார். ASIயின் விரிவான மறுசீரமைப்பையும் இன்கிரெடிபிள் இந்தியா அந்த பத்தாண்டில் வைக்கிறது.
பழுதுபார்ப்புகள் குறித்து, எஞ்சிய சிற்பங்களைப் பாதுகாக்கத் தேவைப்பட்ட இடங்களில் மட்டுமே மீண்டும் கட்டப்பட்ட பகுதிகள் சேர்க்கப்பட்டன என்றும், அவற்றின் வழவழப்பான, அலங்காரமற்ற மேற்பரப்புகள் அசல் கல்லிலிருந்து எளிதில் வேறுபடுத்த உதவுகின்றன என்றும் யுனெஸ்கோவின் உண்மைத்தன்மை மதிப்பீடு கூறுகிறது. ASI படிக்கிணறை CyArk, ஸ்காட்டிஷ் டென் ஆகியவற்றுடன் டிஜிட்டல் முறையில் ஆவணப்படுத்தியுள்ளது என்று அமைச்சகம் கூறுகிறது. படிக்கிணறை ஒட்டிய வரலாற்று நீர்த்தேக்கமான சஹஸ்ரலிங்க தலாவின் அகழ்ந்த பகுதியை ASI வசம் வைத்துள்ளது என்றும், அதன் அகழ்ந்த, அகழப்படாத இரு பகுதிகளையும் வளர்ச்சித் திட்டத்தில் பாதுகாப்புக்காகக் குறிக்க குஜராத் ASIயுடன் இணைந்து செயல்பட்டது என்றும் அதன் செய்திக்குறிப்பு சேர்க்கிறது.
ரூ 100 நோட்டிலும் தூய்மைத் தரவரிசையிலும்
2018 ஜூலை 19 அன்று ரிசர்வ் வங்கியின் செய்திக்குறிப்பு, ஆளுநர் உர்ஜித் ஆர். படேல் கையெழுத்திட்ட, மகாத்மா காந்தி (புதிய) வரிசையின் ரூ 100 நோட்டை அறிவித்தது. நாட்டின் கலாச்சாரப் பாரம்பரியத்தை சித்தரிக்கும் பின்புறக் கருப்பொருளாக ராணி கி வாவ் குறிப்பிடப்படுகிறது; அடிப்படை நிறம் இளஞ்சிவப்புக் கலந்த ஊதா (லாவெண்டர்), அளவு 66 மி.மீ.க்கு 142 மி.மீ. முந்தைய ரூ 100 நோட்டுகள் தொடர்ந்து செல்லுபடியாகும். வங்கி எப்படி அமைந்துள்ளது என்பதை அறிய, ரிசர்வ் வங்கியும் ரூபாயும் பற்றிய எங்கள் விளக்கக் கட்டுரையைப் பாருங்கள்.
கலாச்சார அமைச்சகத்தின் 2019 ஜனவரிச் சுருக்கம், 2014 டிசம்பர் 26 அன்று 25 ASI தளங்கள் ஆதர்ஷ் ஸ்மாரக், அதாவது மாதிரி நினைவுச்சின்னங்களாகத் தொடங்கப்பட்டன என்றும், கழிவறைகள், பசுமைப் புல்வெளிகள், பாலிதீன் இல்லாத மண்டலங்கள், விழிப்புணர்வுப் பலகைகள், மாற்றுத்திறனாளிகளுக்கான அணுகல், குடிநீர், குப்பைத் தொட்டிகள் ஆகியவற்றின் அடிப்படையில் ASI அவற்றைத் தூய்மைக்காகத் தரவரிசைப்படுத்தியது என்றும் கூறுகிறது. நாட்டின் தூய்மையான சின்னமான இடமாக ராணி கி வாவ் அறிவிக்கப்பட்டதாக அது கூறுகிறது. அந்தப் பெருமையை 2016இல் புது தில்லியில் நடந்த இந்தியத் துப்புரவு மாநாட்டுக்குக் காலக்கணக்கிட்டு, பட்டத்தை தூய்மையான சின்னமான இடம் (Cleanest Iconic Place) என்று பதான் மாவட்ட நிர்வாகம் தருகிறது. அந்த மாநாட்டைப் பற்றிய இந்தியா வாட்டர் போர்ட்டலின் அறிக்கை, 2016 அக்டோபர் 4 அன்று புதுப்பிக்கப்பட்டது, அதை நாட்டின் தூய்மையான சின்னமான நினைவுச்சின்னம் என்று குறிப்பிடுகிறது.
அடலஜ், தாதா ஹரிர் நீ வாவுடன் ஒப்பீடு
குஜராத்தின் படிக்கிணறுகளில், ராணி கி வாவை மிகப் பெரியவற்றுள் ஒன்று என்று மங்கோடி கூறுகிறார்; அதன் சிற்பச் செல்வம் மற்ற அனைத்தையும் மிஞ்சுகிறது என்கிறார். படிக்கட்டை ஒட்டிய சுவர்களில் இந்துத் தெய்வங்களும் வசீகரமான பெண்களும் கொண்ட அது மாநிலத்தின் மிகச் சிறப்பான படிக்கிணறாக இருக்கலாம் என்று UCLA இந்தியா, தெற்காசிய மையம் விவரிக்கிறது. அடலஜும் தாதா ஹரிர் நீ வாவும் சுல்தான் மகமூத் பேகடாவின் ஆட்சிக் காலத்தைச் சேர்ந்தவை; நான்கு நூற்றாண்டுகளுக்கு மேல் பிந்தையவை.
காந்திநகர் அருகே உள்ள அடலஜ் 1498இல் தொடங்கப்பட்டது என்று இன்கிரெடிபிள் இந்தியா கூறுகிறது. ஐந்து தளங்கள் ஆழமுள்ள, சோலங்கி பாணியில் கட்டப்பட்ட அது இந்து, ஜைன, இஸ்லாமிய வடிவங்களைக் கலக்கிறது; ஒளியையும் காற்றையும் கீழே விடும் எண்கோணத் திறப்பைக் கொண்டுள்ளது. வகேலா வம்சத்தின் ராணா வீர் சிங் அதைத் தொடங்கினார் என்றும், அது முடிவதற்குள் அவரது அரசு சுல்தான் மகமூத் பேகடாவிடம் வீழ்ந்தது என்றும் அதே பக்கம் கூறுகிறது. எண்கோணக் கிணறும் பின்வாங்கும் தூண் வரிசைகளும் குறுக்குத் தாங்கிகளும் குறிப்பாக ஈர்க்கின்றன என்று UCLA சேர்க்கிறது.
தாதா ஹரிர் நீ வாவ் அகமதாபாத் மையத்திலிருந்து சுமார் 15 கிலோமீட்டரில் அசர்வாவில் உள்ளது. சமஸ்கிருதக் கல்வெட்டு அதை மகமூத் ஷா ஆட்சியில் 1499 டிசம்பருக்குக் காலக்கணக்கிட்டு, 3,29,000 மகமூதிகள் செலவு என்று பதிவு செய்கிறது; அன்றைய சுமார் ரூ 3 லட்சம் என்று இன்கிரெடிபிள் இந்தியா அதை மதிப்பிடுகிறது. பாரசீகக் கல்வெட்டு பேகடாவின் வீட்டுப் பெண்மணியான தை ஹரிரைப் பெருமைப்படுத்துகிறது; பெயர் பின்னர் தாதா ஹரிர் என மாறியது. அது அகமதாபாதில் இருந்த முந்தைய மாதா பவானி வாவைப் பின்பற்றுகிறது என்றும், எந்த உருவச் சிற்பமும் அதில் இல்லை, பதானின் சிற்பச் சுவர்களுக்கு நேர் எதிர் என்றும் UCLA கூறுகிறது. அடலஜுடன் சேர்த்து, முஸ்லிம் காலத்தின் மிகச் சிறந்த படிக்கிணறுகளில் ஒன்றாக UCLA அதைக் குறிப்பிடுகிறது.
குஜராத்தின் யுனெஸ்கோ பட்டியலில் உள்ள மற்றொரு நீர்க் கதை தோலாவிரா பற்றிய எங்கள் கட்டுரையில் சொல்லப்பட்டுள்ளது; மாநிலத்தின் பரந்த அறிமுகம் ஒரே பார்வையில் குஜராத் கட்டுரையில் உள்ளது.
அடுத்து என்ன செய்ய யுனெஸ்கோ ASIயைக் கேட்டது
ராணி கி வாவ் நிலநடுக்கம் ஏற்படக்கூடிய பகுதியில் இருப்பதால், உறுதிப்படுத்தும் நடவடிக்கைகளுடன் கூடிய இடர்த் தயார்நிலைத் திட்டத்தைக் குழு பரிந்துரைக்கிறது. அளவிடக்கூடிய கண்காணிப்புக் குறியீடுகள், ஆய்வுப் பதிவுகளைச் சிற்பங்களின் புகைப்படங்கள், வரைபடங்களுடன் இணைக்கும் ஒரே தரவுத்தளம், திட்டமிடப்பட்ட பார்வையாளர் மையம் கட்டப்படுவதற்கு முன் பாரம்பரியத் தாக்க மதிப்பீடு, வலுவான பார்வையாளர் மேலாண்மை ஆகியவற்றையும் அது கேட்கிறது. படிக்கிணறை நோக்கிய பதானின் மேற்கு வளர்ச்சி கட்டுப்படுத்தப்பட வேண்டும் என்று உரை கூறுகிறது.
தேசிய நினைவுச்சின்னமாக, இந்தச் சொத்து 2010இல் திருத்தப்பட்ட 1958ஆம் ஆண்டின் பண்டைய நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் தொல்லியல் தளங்கள் சட்டத்தின் கீழ் பாதுகாக்கப்படுகிறது. கட்டுமானம் தடை செய்யப்பட்ட மண்டலம் எல்லாப் பக்கமும் 100 மீட்டர் வரை நீள்கிறது; ASIயின் மேலாண்மைத் திட்டம் 2013இல் செயல்படுத்தத் தொடங்கியது.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- UNESCO World Heritage Committee, Decision 38 COM 8B.25: Rani-ki-Vav (The Queen's Stepwell) at Patan, Gujarat (text published by InforMEA)
- Press Information Bureau, Ministry of Culture: Inscription of Rani Ki Vav, Patan, Gujarat on World Heritage List (22 June 2014)
- Reserve Bank of India, Press Release 2018-2019/174: RBI to Issue New Design Rs 100 Denomination Banknote (19 July 2018)
- Press Information Bureau, Ministry of Culture: Major Achievements of Ministry of Culture in the last three years (8 January 2019)
- Indira Gandhi National Centre for the Arts (Ministry of Culture): Rani-ki-Vav, Patan, Gujarat
- Incredible India (Ministry of Tourism): Rani Ki Vav, Patan
- Patan district administration: Rani ki Vav, Patan
- Kirit Mankodi, Sahapedia: The Rani ki Vav Stepwell at Patan, Gujarat
- Sanskriti Magazine: Gujarat's Rani ki Vav added to UNESCO's World Heritage list
- India Water Portal: Champions of cleanliness (INDOSAN 2016 report, updated 4 October 2016)
- UCLA Center for India and South Asia: Stepwells
- Incredible India (Ministry of Tourism): Adalaj Stepwell
- Incredible India (Ministry of Tourism): Dada Harir Vav
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.