ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం 1980లో రోహిణి ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలో ఉంచిన ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 బృందానికి నాయకత్వం వహించారు, భారతదేశపు ఐదు క్షిపణుల అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి అధిపతిగా ఉన్నారు, 2002 రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఎలక్టోరల్ కాలేజీ ఓట్లలో 89.58 శాతంతో గెలిచారు

ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 రాకెట్ 1980 జూలై 18న శ్రీహరికోట నుండి రోహిణి ఉపగ్రహాన్ని, ఆర్ఎస్-1ను, కక్ష్యలో ఉంచింది; ఆ ప్రయోగంతో భారతదేశం అంతరిక్ష దేశాల క్లబ్‌లో ఆరో సభ్యురాలైందని ఇస్రో చెబుతుంది. భారతదేశపు తొలి స్వదేశీ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనమైన దానికి ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాంను ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్‌గా రాష్ట్రపతి భవన్ అధికారిక ప్రొఫైల్ పేర్కొంటుంది.

కలాం తర్వాత సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి అధిపతి అయ్యారు; అది 1983లో మొదలై 2012 మార్చిలో పూర్తయిందని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ చెబుతుంది. అణుశక్తి విభాగంతో కలిసి ఆయన 1998 మేలో జరిగిన పోఖ్రాన్-II అణు పరీక్షలపై పనిచేశారు, ఈ మధ్యలో 1997లో భారత రత్న అందుకున్నారు. 2002 జూలై 25న ఆయన భారతదేశ 11వ రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణం చేశారు. ఇక్కడ ఆయన కెరీర్ తేదీల వారీగా వస్తుంది, మూలాలు విభేదించే చోట్లు గుర్తించబడ్డాయి.

వార్తాపత్రికలు అమ్మిన బాలుడు, ఏరోనాటికల్ ఇంజినీరయ్యాడు

కలాం 1931 అక్టోబర్ 15న తమిళనాడులోని రామేశ్వరంలో జైనులాబ్దీన్, అషియమ్మ దంపతులకు పుట్టారు. కరెంట్ సైన్స్ పత్రికలో ఆయన సంస్మరణ రాసిన సహోద్యోగి రొద్దం నరసింహ, వారిని సాధారణ స్తోమత గల తల్లిదండ్రులుగా వర్ణిస్తూ, చిన్నప్పుడు కలాం వార్తాపత్రికలు అమ్మి ఇంటి ఆదాయానికి సాయం చేశారని చెబుతారు. 1950లో ఆయన తిరుచిరాపల్లికి వెళ్లారు, 1954లో సెయింట్ జోసెఫ్స్ కాలేజీలో ఫిజిక్స్‌లో బీఎస్సీ చేశారు.

ఫిజిక్స్ ఆయనకు సరిపడలేదని, ఫిజిక్స్ వాళ్లకు ఉద్యోగాలు అరుదని నరసింహ రాస్తారు. అందువల్ల కలాం మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో మూడేళ్లు ఏరోనాటికల్ ఇంజినీరింగ్ చదివి, బెంగళూరులోని హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్‌లో షాప్ ఫ్లోర్‌పై శిక్షణ పొందారు. ఆయన కోరుకున్నది పైలట్ కెరీర్, భారత వైమానిక దళం ఎంపికలో కొద్దిలో తప్పిపోయారు. బదులుగా ఢిల్లీలోని టెక్నికల్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ప్రొడక్షన్ డైరెక్టరేట్‌లో ఉద్యోగం వచ్చింది, మూడేళ్ల తర్వాత బెంగళూరులోని ఏరోనాటికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌కు పోస్టింగ్ వచ్చింది.

ఆ సంస్థలో ఆయన దేశపు తొలి గ్రౌండ్ ఎఫెక్ట్ యంత్రాన్ని, హోవర్‌క్రాఫ్ట్‌ను, రూపొందించి నడిపారు. ఎగిరే ప్రోటోటైప్‌ను రక్షణ మంత్రి వి. కె. కృష్ణ మేనన్ మెచ్చుకున్నారు, అయినా ప్రాజెక్టును పక్కన పెట్టారు; ఆ నిర్ణయాన్ని నరసింహ వివరించలేనిదిగా అంటారు. అప్పుడు టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న ఎం. జి. కె. మేనన్ ఒక సందర్శనలో కలాం సామర్థ్యాన్ని గమనించారు, అది విక్రమ్ సారాభాయ్ ఆయన్ను తిరువనంతపురం సమీపంలోని తుంబా ఈక్వటోరియల్ రాకెట్ లాంచింగ్ స్టేషన్‌లో రాకెట్ ఇంజినీర్‌గా నియమించేలా చేసింది.

తుంబా, నాసా శిక్షణ, రాకెట్లతో నిండిన పాత చర్చి

తుంబాలోని అంతరిక్ష కార్యక్రమం అప్పటికి చిన్నదేనని, దాని ఆస్తులు, కలాంతో పాటు కొన్ని సౌండింగ్ రాకెట్లు (వాతావరణాన్ని పరిశీలించడానికి పరికరాలను పైకి తీసుకెళ్లే చిన్న రాకెట్లు), తిరువనంతపురం బిషప్ అప్పగించిన ఒక పాత చర్చి భవనంలో ఉండేవని నరసింహ గుర్తు చేస్తారు. సారాభాయ్ కమిటీ గురించి విక్రమ్ సారాభాయ్, భారత అంతరిక్ష పరిశోధన ఆరంభం వ్యాసంలో ఉంది.

నరసింహ ప్రకారం, 1963లో కలాం సౌండింగ్ రాకెట్లను ప్రయోగించడంలో ఆరు నెలల శిక్షణ కోసం అమెరికా వెళ్లారు. నాసా చరిత్ర వార్తాలేఖ మూడు చోట్లను జాబితా చేస్తుంది: వర్జీనియాలోని లాంగ్లీ, మేరీల్యాండ్‌లోని గొడ్డార్డ్, వాలప్స్ ఐలండ్‌లోని వాలప్స్ ఫ్లైట్ ఫెసిలిటీ. స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాక, తొలి సౌండింగ్ రాకెట్ 1963 నవంబర్ 21న తుంబా నుండి ఎగిరిందని అదే వార్తాలేఖ నమోదు చేస్తుంది.

వాలప్స్‌లోని ఒక చిత్రపటం ఆయన దృష్టిని ఆకర్షించింది: టిప్పు సుల్తాన్ సైన్యం బ్రిటిష్ వారిపై రాకెట్లు ప్రయోగిస్తున్న చిత్రం. నాసా వార్తాలేఖ ఆయన ఆత్మకథ నుండి ఉటంకిస్తుంది: “ఒక భారతీయుడిని నాసా యుద్ధ రాకెట్ల వీరుడిగా కీర్తించడం చూసి నేను సంతోషించాను.” ఆ రాకెట్ దళం గురించి బ్రిటిష్ అధికారులు నమోదు చేసినది బ్రిటిష్ అధికారులు నమోదు చేసిన టిప్పు సుల్తాన్ రాకెట్ దళం వ్యాసంలో ఉంది.

ఎస్‌ఎల్‌వీ-3: 1979 వైఫల్యం, 1980 కక్ష్య

సారాభాయ్ 1971లో మరణించారు, 1972లో సతీష్ ధవన్ పునర్వ్యవస్థీకరించిన ఇస్రో బాధ్యత తీసుకున్నారు. ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 పూర్తిగా ఘన ఇంధనంతో, నాలుగు దశలతో, 17 టన్నుల బరువుతో, 22 మీటర్ల ఎత్తుతో, తక్కువ ఎత్తు భూ కక్ష్యలో సుమారు 40 కిలోల పేలోడ్‌లను ఉంచడానికి నిర్మించిన వాహనమని ఇస్రో వర్ణిస్తుంది. దానికి నాయకత్వం వహించడానికి కలాం నియామకం కొందరిని ఆశ్చర్యపరిచిందని, శాస్త్రవేత్తల సమాజంలో కొందరు ప్రాజెక్టు గురించి, కలాం తగిన వ్యక్తి కాదా అని సందేహించారని నరసింహ అంటారు. కలాం తాను వాగ్దానం చేసింది అందిస్తారని నిర్ణయించేంతగా ధవన్ ఆయన్ను చూశారు. నరసింహ సంస్మరణ కలాంను ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 “ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్” అని, “ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్” అని రెండు విధాలుగా పిలుస్తుంది; రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రొఫైల్ ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ అంటుంది.

1979 ఆగస్టులో జరిగిన తొలి ప్రయోగాత్మక ప్రయాణం పాక్షికంగానే విజయవంతమైందని ఇస్రో చెబుతుంది. ఆ తర్వాత ఏం జరిగిందో నరసింహ వర్ణిస్తారు: కలాం రాజీనామా చేయాలనుకున్నారు, ధవన్ ఆయన్ను ఉండమని ఒప్పించి స్వయంగా విలేకరులను ఎదుర్కొన్నారు, వైఫల్యానికి కారణాలపై జరిగిన సుదీర్ఘ సమావేశంలో కలాం అధికారికంగా బాధ్యత తీసుకున్నారు. “నేను కలాంను కక్ష్యలో ఉంచబోతున్నాను!” అని ధవన్ ఆ సమావేశాన్ని ముగించారు.

1980 జూలై 18న జరిగిన రెండో ప్రయోగం రోహిణిని కక్ష్యలో ఉంచింది, ఈసారి కలాంను విలేకరులతో మాట్లాడమని ధవన్ కోరారు. ఇస్రో మరో రెండు ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 ప్రయోగాలను జాబితా చేస్తుంది, 1981 మేలో, 1983 ఏప్రిల్‌లో, ఒక్కొక్కటీ రిమోట్ సెన్సింగ్ పరికరాలున్న రోహిణి ఉపగ్రహాన్ని మోసింది. 1979 వైఫల్యాన్ని ఇంజినీర్లు విజయానికి తొలి అడుగుగా చూడసాగారని, తర్వాత “ఇస్రో సంస్కృతి”గా పేరుపొందినది ఆ ప్రాజెక్టులోనే పుట్టిందని నరసింహ జోడిస్తారు.

ఆ తర్వాత కలాం ఇస్రో ప్రయోగ వాహనాల డైరెక్టర్ అయ్యారు. ఇస్రో ప్రయోగ వాహన కార్యక్రమం పరిణామంలో, ముఖ్యంగా 2017 ఫిబ్రవరిలో ఒకే ప్రయాణంలో 104 ఉపగ్రహాలను మోసిన రాకెట్ కుటుంబమైన పీఎస్‌ఎల్‌వీ రూపకల్పనలో, ఆయన పాత్రను రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రొఫైల్ పేర్కొంటుంది.

ఒక కార్యక్రమంలో ఐదు క్షిపణులు, 1983 నుండి 2012 వరకు

హైదరాబాద్‌లోని తన ప్రయోగశాలకు నాయకత్వం వహించడానికి డీఆర్‌డీఓ, అంటే రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ, కలాంను ఇస్రో నుండి కోరింది. ధవన్ అయిష్టంగా అంగీకరించారని నరసింహ రాస్తారు, రక్షణ మంత్రి ఆర్. వెంకటరామన్ ప్రోత్సాహంతో కలాం, శాస్త్ర సలహాదారు వి. ఎస్. అరుణాచలంతో కలిసి ఐదు క్షిపణుల “అమ్ముల పొది” ప్రణాళిక వేశారు.

సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం 1983లో ప్రారంభమైందని, కలాం దానికి అధిపతి అని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ 2008 ఫిబ్రవరి 27న రాజ్యసభకు తెలిపింది. 2012 ఆగస్టు 13న రక్షణ మంత్రి ఎ. కె. ఆంటోనీ ఇచ్చిన లోక్‌సభ సమాధానం ప్రకారం, ఆ కార్యక్రమానికి పృథ్వి, త్రిశూల్, ఆకాశ్, నాగ్‌లను, అగ్ని క్షిపణికి ఒక టెక్నాలజీ ప్రదర్శకాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి అనుమతి లభించింది; సమాధానం ఫలితాలనూ ఇచ్చింది. పృథ్వి సైన్యంలో చేరింది, ఆకాశ్ ఉత్పత్తిలో, చేరికలో ఉంది, నాగ్ క్యారియర్ వాహనం క్రాస్-కంట్రీ పరీక్ష చేసింది. అగ్ని రీ-ఎంట్రీ ప్రదర్శకం విజయవంతంగా పూర్తయింది, దాని సాంకేతికతను అగ్ని శ్రేణికి వాడారు. త్రిశూల్ టెక్నాలజీ ప్రదర్శకంగా ముగిసింది; కొత్త సాంకేతికతలో జాప్యాలు, సాయుధ దళాల అవసరాల్లో మార్పు కారణమని సమాధానం చెబుతుంది.

అగ్ని ప్రదర్శక తొలి ప్రయాణాన్ని, రెండు రద్దయిన ప్రయోగ ప్రయత్నాల తర్వాత, 1989 మే 22గా సీఎస్ఐఎస్ మిసైల్ థ్రెట్ నమోదు చేస్తుంది. ఎస్‌ఎల్‌వీ-3 ఘన బూస్టర్ దాని మొదటి దశ, మార్పు చేసిన పృథ్వి బాడీ దాని పై దశ. 1992లో కలాం రక్షణ మంత్రికి శాస్త్ర సలహాదారుగా, రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి విభాగం కార్యదర్శిగా డీఆర్‌డీఓ అధిపతిగా అయ్యారు; ఆ పదవిలో ఆయన 1999 డిసెంబర్ వరకు ఉన్నారని రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రొఫైల్ చెబుతుంది. అప్పటికి మీడియా ఆయన్ను క్షిపణి మనిషి (మిసైల్ మ్యాన్) అని పిలుస్తోందని నరసింహ గమనిస్తారు.

రోజువారీ జీవితంలో, హైదరాబాద్ ప్రయోగశాలలో విశాలమైన డైరెక్టర్ బంగ్లాను కలాం నిరాకరించి, అతిథి గృహంలో ఒక గది తీసుకున్నారని నరసింహ గుర్తు చేస్తారు. తన చుట్టూ ఏ సమస్యలోనైనా సాయం చేయగల శాస్త్రవేత్తల జాతీయ నెట్‌వర్క్‌ను ఆయన నిర్మించారు.

తొలి ప్రయాణాల విషయంలో మూలాలు విభేదిస్తాయి. పృథ్వి, అగ్ని రెండింటి తొలి ప్రయాణాలూ విఫలమయ్యాయని, పృథ్విని సరిచేశాక కొన్ని వారాల్లో అది విజయవంతంగా ఎగిరిందని, అగ్నికి కొంచెం ఎక్కువ సమయం పట్టిందని నరసింహ రాస్తారు. సీఎస్ఐఎస్ 1989 మే 22 అగ్ని ప్రదర్శక ప్రయాణాన్ని విజయంగా జాబితా చేస్తుంది.

పోఖ్రాన్-II, దాని అతిపెద్ద పరికరంపై వాదన

1992 జూలై నుండి 1999 డిసెంబర్ వరకు, అణుశక్తి విభాగంతో కలిసి వ్యూహాత్మక క్షిపణి వ్యవస్థల ఆయుధీకరణకు, పోఖ్రాన్-II పరీక్షలకు కలాం నాయకత్వం వహించారని రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రొఫైల్ చెబుతుంది. 1998 మే 17 విలేకరుల సమావేశంలో ఆయన రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి విభాగం కార్యదర్శిగా పరిచయం చేయబడ్డారు. పరీక్షలతో ముందుకు వెళ్లమని శాస్త్రవేత్తలకు ఎప్పుడు చెప్పారని అడిగినప్పుడు, ఆయన “టి[టెస్ట్] మైనస్ 30 రోజులు” అని సమాధానమిచ్చారు, అని ఎక్రోనిమ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ప్రచురించిన ట్రాన్స్‌క్రిప్ట్ చెబుతుంది.

2011లో నాగ్‌పూర్‌లోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డైరెక్ట్ టాక్సెస్‌లో ప్రొబేషనర్లతో మాట్లాడుతూ, ప్రధానమంత్రి పి. వి. నరసింహారావు 1996 మేలో అణు పరీక్షకు సిద్ధం కావాలని, వివరాలను అటల్ బిహారీ వాజపేయికి తెలియజేయాలని తనను అడిగారని కలాం చెప్పినట్లు పీటీఐ నివేదించింది. పరీక్షలు 1998 మేలో, వాజపేయి హయాంలో జరిగాయి. పరికరాల దిగుబడులు, భూకంప శాస్త్రవేత్తల తక్కువ అంచనాలు 1974, 1998 నాటి పోఖ్రాన్ వ్యాసంలో ఉన్నాయి.

ఒక వివాదం అతిపెద్ద పరికరానికి సంబంధించినది. పోఖ్రాన్-IIలో డీఆర్‌డీఓ బృందానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ రక్షణ శాస్త్రవేత్త కె. సంతానం, 2009 ఆగస్టులో థర్మోన్యూక్లియర్ పరీక్ష దిగుబడి చెప్పినదానికంటే చాలా తక్కువని అన్నారు. అప్పటి ప్రధాన శాస్త్ర సలహాదారు ఆర్. చిదంబరం, దిగుబడిని ప్రశ్నించేవారు శాస్త్రీయ సాక్ష్యంతో ఆరోపణకు మద్దతు ఇవ్వాలని ది హిందూకు చెప్పి, పరీక్ష తర్వాత రేడియోధార్మికత కొలతలను ఉటంకించారు; వాటి నుండి బీఏఆర్‌సీ 50 కిలోటన్నులు, అటూ ఇటూ 10 అని దిగుబడిని లెక్కించింది.

క్యాబినెట్ హోదా, టెక్నాలజీ విజన్ 2020, పుస్తకాలు

కలాం 1999 నవంబర్ నుండి 2001 నవంబర్ వరకు, క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాతో, భారత ప్రభుత్వ ప్రధాన శాస్త్ర సలహాదారుగా ఉన్నారని రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రొఫైల్ చెబుతుంది. టెక్నాలజీ ఇన్ఫర్మేషన్, ఫోర్‌కాస్టింగ్ అండ్ అసెస్‌మెంట్ కౌన్సిల్ అధ్యక్షుడిగా ఆయన 500 మంది నిపుణులకు నాయకత్వం వహించి టెక్నాలజీ విజన్ 2020ని రూపొందించారు. నరసింహ ఆ ప్రాజెక్ట్ గ్రూపులో ఉన్నారు; అది 17 రంగాల్లో ప్రాజెక్టులను రూపొందించి 25 నివేదికలు ఇచ్చిందని ఆయన చెబుతారు, సారాంశం వై. ఎస్. రాజన్‌తో కలిసి కలాం రాసిన పుస్తకం ఇండియా 2020: ఎ విజన్ ఫర్ ది న్యూ మిలీనియం అయింది. 2001 నవంబర్ నుండి కలాం చెన్నైలోని అన్నా విశ్వవిద్యాలయంలో టెక్నాలజీ అండ్ సొసైటల్ ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు.

అరుణ్ తివారీతో కలిసి రాసిన ఆయన ఆత్మకథ వింగ్స్ ఆఫ్ ఫైర్ 1999లో హైదరాబాద్‌లో యూనివర్సిటీస్ ప్రెస్ ప్రచురణగా వచ్చింది. ప్రభుత్వ గౌరవాలు: 1981లో పద్మ భూషణ్, 1990లో పద్మ విభూషణ్, 1997లో భారత రత్న. 2009 ఏప్రిల్‌లో అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెకానికల్ ఇంజినీర్స్ హూవర్ మెడల్ అందుకున్న తొలి ఆసియన్ ఆయనని నాసా చరిత్ర వార్తాలేఖ నివేదించింది. 2009లోనే కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో వాన్ కార్మాన్ వింగ్స్ అవార్డు గెలుచుకుని, ఆ నగదు బహుమతిని కాల్‌టెక్‌కు ఇచ్చి, దాని ఉత్తమ మాస్టర్స్ విద్యార్థికి వార్షిక కలాం బహుమతి ఏర్పాటు చేశారని నరసింహ జోడిస్తారు.

విమర్శకులు కూడా ఉన్నారని నరసింహ నమోదు చేస్తారు. కలాం కెరీర్‌లో దాదాపు ప్రతి దశలో కొందరు ఆయన సామర్థ్యాలను సందేహించారు, 1980ల తొలినాటి సీవీలో ఆయన అందించిన ప్రాజెక్టుల జాబితా ఉంది కానీ ప్రచురణలు లేవు, దాంతో ఆయన్ను ఎలా అంచనా వేయాలో కొన్ని అకాడమీ కౌన్సిళ్లకు తెలియలేదు. అలాంటి ఒక చర్చలో అభిప్రాయం అడిగినప్పుడు ధవన్, “ముసలాయన [సి. వి. రామన్] ఆయన్ను తీసుకునేవారు” అన్నారు. కలాం ఎన్నికయ్యారు.

రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ఐదేళ్లు

2002 జూలై రాష్ట్రపతి ఎన్నిక ఓట్ల లెక్కింపు 18న ముగిసింది. ది ట్రిబ్యూన్ ప్రకారం, లక్ష్మీ సెహగల్‌కు 459 మంది ఎలక్టర్ల 107,366 విలువగల ఓట్లు రాగా, కలాంకు 4,152 మంది ఎలక్టర్ల 922,884 విలువగల ఓట్లు వచ్చాయి. ఆయన వాటా 89.58 శాతమని అది ఇస్తుంది, ఇది ఆ రెండు విలువలకు సరిపోతుంది (1,030,250లో 922,884). కలాం పదవీకాలం 2002 జూలై 25 నుండి 2007 జూలై 25 వరకు సాగింది.

2007 జూలై 24 కలాం వీడ్కోలు ప్రసంగం ఆయన సొంత లెక్కను ఇస్తుంది. రాష్ట్రపతి భవన్ తోటలను సందర్శించిన పదిహేను లక్షల (1.5 మిలియన్) కంటే ఎక్కువమంది యువతను, 6,000కు పైగా రైతులను తాను కలిశానని ఆయన చెప్పారు. హర్యానాలోని దర్వా గ్రామానికి చెందిన ఒక బాలిక 2006 మే 22న, భారతదేశం 2020 కంటే ముందు అభివృద్ధి చెందిన దేశం ఎందుకు కాలేదని ఆయన్ను అడిగిందని, ఆ ప్రశ్నను దేశపు అత్యున్నత సంస్థ ముందుకు తీసుకెళ్తానని ఆయన మాటిచ్చారు. పూరా (ప్రొవైడింగ్ అర్బన్ అమెనిటీస్ ఇన్ రూరల్ ఏరియాస్) అనే గ్రామీణాభివృద్ధి నమూనాను ఆయన వర్ణించారు, తంజావూరు సమీపంలో 65 గ్రామాలను, సుమారు 3 లక్షల మందిని కలిపే ఒక సముదాయం, అలాంటివి 7,000 సముదాయాలు దేశానికి అవసరమని చెప్పారు. 2004 సెప్టెంబర్ 16న జోహన్నెస్‌బర్గ్‌లోని పాన్ ఆఫ్రికన్ పార్లమెంట్‌లో 53 ఆఫ్రికన్ దేశాలను కలిపే ఉపగ్రహ, ఫైబర్ నెట్‌వర్క్‌ను, సుమారు 100 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల (US$100 million) అంచనా వ్యయంతో, ఆయన ప్రతిపాదించారు. సాయుధ దళాలతో ఆయన మూడు అనుభవాలు ఆయన జాబితాలో ఉన్నాయి: సియాచిన్ హిమానీనదంపై 17,000 అడుగుల ఎత్తులో సైన్యపు కుమార్ స్థావరం సందర్శన, ఐఎన్‌ఎస్ సింధురక్షక్ జలాంతర్గామిలో నీటి అడుగున ప్రయాణం, 2.5 జీ అనుభవించిన సుఖోయ్-30 యుద్ధ విమానంలో ప్రయాణం.

ఆ సంవత్సరాల్లో రెండు నిర్ణయాలు కోర్టులకు లేదా తిరిగి పార్లమెంటుకు వెళ్లాయి. 2005 మే 22 రాత్రి, కొత్తగా ఎన్నికైన బిహార్ శాసనసభను అది సమావేశం కాకముందే రద్దు చేయాలని కేంద్ర మంత్రివర్గం సిఫార్సు చేసింది. కలాం మాస్కోలో పర్యటనలో ఉన్నారు, ఫ్యాక్స్ ఆయనకు 23 మే తెల్లవారుజామున 1.52కు (ఐఎస్‌టీ) చేరిందని, ఆయన ఆమోదం 3.50కి తిరిగి వచ్చిందని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు నమోదు చేస్తుంది. 2006 జనవరి 24 తీర్పులో కోర్టు ఆ ప్రకటన రాజ్యాంగ విరుద్ధమని పేర్కొంది కానీ, అప్పటికే ఎన్నికలు జరుగుతున్నందున శాసనసభను పునరుద్ధరించడానికి నిరాకరించింది. మంత్రివర్గ నిర్ణయాన్ని తాను తిరస్కరించి ఉండాల్సిందని కలాం భావించారని, రాజీనామా చేయాలని ఆలోచించారని, అది రాజ్యాంగ సమస్యలను తెస్తుందని ఆ ఆలోచనను విరమించుకున్నారని కలాం పత్రికా కార్యదర్శి ఎస్. ఎం. ఖాన్ తర్వాత పీటీఐ నివేదించిన ఒక ప్రసంగంలో చెప్పారు.

రెండో కేసులో, శాసనసభ్యులు నిర్వహించే లాభదాయక పదవులకు సంబంధించిన పార్లమెంట్ (ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ డిస్‌క్వాలిఫికేషన్) అమెండ్‌మెంట్ బిల్లును కలాం పునఃపరిశీలన కోసం పార్లమెంటుకు తిప్పి పంపారు. పార్లమెంట్ దాన్ని మార్పులేమీ లేకుండా మళ్లీ ఆమోదించింది, ఆయన 2006 ఆగస్టు 18న ఆమోదం ఇచ్చారని ది ట్రిబ్యూన్ నివేదించింది.

2015 జూలై 27, ఆ తర్వాత

షిల్లాంగ్‌లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో విద్యార్థులతో మాట్లాడటం ఇప్పుడే మొదలుపెట్టిన క్షణంలో కలాం మరణించారని నరసింహ నమోదు చేస్తారు. ఆ సాయంత్రం షిల్లాంగ్‌లోని బెథనీ ఆసుపత్రిలో 1945 గంటలకు ఆయన మరణించారని హోం మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించి, 2015 జూలై 27 నుండి ఆగస్టు 2 వరకు రాజ్య సంతాపం ప్రకటించింది. ఆయన వయసు 83.

2015 జూలై 30న రామేశ్వరంలోని పేయ్ కరుంబులో పూర్తి సైనిక గౌరవాలతో, 21 తుపాకుల సెల్యూట్‌తో ఖననం జరిగిందని అస్సాం ట్రిబ్యూన్ నివేదించింది. దాని శీర్షిక ఆయన్ను ప్రజల రాష్ట్రపతి అని, క్షిపణి మనిషి అని పిలిచింది.

2017 జూలై 26న, నరేంద్ర మోదీ మరుసటి రోజు ఖననం స్థలంలో స్మారకాన్ని ప్రారంభిస్తారని ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం ప్రకటించి, దాన్ని డీఆర్‌డీఓ రూపొందించి నిర్మించిందని వర్ణించింది.