రాష్ బిహారీ బోస్ 1915 నుండి జపాన్‌లో ప్రవాసంలో ఉండి, బ్యాంకాక్‌లో ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్‌కు అధ్యక్షత వహించారు, 1942 డిసెంబర్ తర్వాత ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీని పునర్నిర్మించారు, 1943 జూలైలో రెండింటినీ సుభాష్ చంద్ర బోస్‌కు అప్పగించారు

రాష్ బిహారీ బోస్ 1915 జూన్ నుండి జపాన్‌లో నివసించిన బెంగాలీ విప్లవకారుడు; 1942 జూన్‌లో బ్యాంకాక్‌లో ఏర్పడినప్పుడు ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్‌కు అధ్యక్షత వహించారు; 1943 జూలైలో సింగపూర్‌లో ఆ లీగ్‌ను, ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీని సుభాష్ చంద్ర బోస్‌కు ఇచ్చారు. 1945 జనవరి 21న 58 ఏళ్ల వయసులో టోక్యోలో మరణించారు.

రికార్డు అనేక చోట్ల ఉంది. 1918 సెడిషన్ కమిటీ నివేదిక ఢిల్లీ బాంబును, పంజాబ్ తిరుగుబాటు ప్రణాళికను వివరిస్తుంది. ఢిల్లీ దాడి రోజున ముద్రించిన ఒక వార్తా సంస్థ కథనం దృశ్యాన్ని ఇస్తుంది. పీటర్ ఫే రాసిన ది ఫర్గాటెన్ ఆర్మీ లీగ్ గురించి అత్యంత సమగ్రమైన వివరణ ఇస్తుంది. తకేషి నకాజిమా జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా రామచంద్ర గుహ ది టెలిగ్రాఫ్లో రాసిన వ్యాసం జపాన్ సంవత్సరాలను నింపుతుంది. అవి విభేదించిన చోట వ్యాసం ఆ విషయం చెబుతుంది. 1943 జూలై తర్వాత సుభాష్ చంద్ర బోస్ ఏం చేశారో ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్‌పై ముందటి వ్యాసంలో ఉంది.

డెహ్రాడూన్‌లో ఒక హెడ్ క్లర్క్

ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో పత్రిక ఆయన పుట్టుకను 1886 మే 25న బర్ధమాన్ జిల్లా సుభాల్దా గ్రామంలో అని ఇస్తుంది. బెంగాల్ విభజన తర్వాత ఉగ్రవాదం వైపు మళ్లిన బెంగాలీల తరంలో ఫే ఆయనను ఉంచుతారు.

1912 నాటికి ఆయనకు ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో ఉద్యోగం ఉంది. సెడిషన్ కమిటీ ఆయనను డెహ్రా డూన్‌లోని ఫారెస్ట్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ హెడ్ క్లర్క్ అంటుంది; దీనానాథ్, అబాద్ బిహారీ, బాల్‌ముకుంద్ అనే ముగ్గురు యువ హిందువులకు ఆయన విప్లవ రాజకీయాలు నేర్పారని, రాజద్రోహ కరపత్రాలు పంచడానికి ఏర్పాటు చేశారని, తన సేవకుడైన బసంత్ కుమార్ బిశ్వాస్ అనే యువ బెంగాలీని ఆ సమూహానికి పరిచయం చేశారని చెబుతుంది.

చాందినీ చౌక్, 1912 డిసెంబర్ 23

ఆ రోజు ఢిల్లీ నుండి వచ్చిన అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ కథనాన్ని ముద్రించిన అషెవిల్ గెజెట్-న్యూస్ ప్రకారం, వైస్రాయ్ ఏనుగు ఊరేగింపు రైల్వే స్టేషన్ నుండి బయలుదేరి చాందినీ చౌక్ గుండా వెళ్తుండగా ఒక మేడ పైనున్న వ్యక్తి బాంబు విసిరాడు. అది హౌదాకు, అంటే ఏనుగు వీపుపై బుట్ట ఆకారపు సీటుకు, తగిలింది; అందులో లార్డ్, లేడీ హార్డింజ్ ప్రయాణిస్తున్నారు.

వారిపై పెద్ద గొడుగు పట్టుకుని ఉన్న సేవకుడు అక్కడికక్కడే మరణించాడు, మరో సేవకుడు తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు. లార్డ్ హార్డింజ్ భుజానికి గాయమైంది, ఆసుపత్రిలో శస్త్రవైద్యులు అది స్వల్పమని తేల్చారు. లేడీ హార్డింజ్‌కు గాయం కాలేదు కానీ తీవ్రంగా కదిలిపోయారు. గవర్నర్ జనరల్ కౌన్సిల్ ఆర్థిక సభ్యుడు సర్ గై ఫ్లీట్‌వుడ్ విల్సన్ ఊరేగింపులో వైస్రాయ్ స్థానాన్ని తీసుకున్నారు, దర్బార్ శిబిరంలో తాను స్వల్పంగా మాత్రమే గాయపడ్డానని హార్డింజ్ రాసిన సందేశాన్ని చదివారు.

విసిరినవాడు “was not discovered” అని, హార్డింజ్ సేవకుల్లో ఒకరు మరణించారని సెడిషన్ కమిటీ 1918లో రాసింది. ఐదు నెలల తర్వాత, 1913 మే 17న, లాహోర్‌లోని లారెన్స్ గార్డెన్స్‌లో చీకట్లో సైకిల్‌పై వెళ్తూ బాంబుపైకి ఎక్కిన ఒక భారతీయ ఆర్డర్లీ మరణించాడు. దాన్ని బిశ్వాస్ ఉంచాడని కమిటీ అంటుంది. నలుగురిని దోషులుగా తేల్చి ఉరితీశారు: అమీర్ చంద్, అబాద్ బిహారీ, బాల్‌ముకుంద్, బిశ్వాస్. ఐదో వ్యక్తి దీనానాథ్ అప్రూవర్ అయ్యాడు. ఢిల్లీ నిందితుల విచారణలో వచ్చిన సాక్ష్యం “a strong suspicion that they themselves contrived the Delhi outrage” కలిగించిందని నివేదిక చెబుతుంది. “Rash Behari escaped” అని అది జోడిస్తుంది. 1929లో శాసనసభ లోపల ఢిల్లీలో విసిరిన రెండో బాంబు భగత్ సింగ్‌పై వ్యాసంలో ఉంది.

బాంబు విసిరింది ఎవరన్నదే వివాదాస్పద అంశం. నకాజిమాను చదివిన గుహ, బిశ్వాస్ విసిరాడని, అదే రోజు సాయంత్రం రైలులో బోస్ డెహ్రాడూన్ తిరిగి వెళ్లి తన పని కొనసాగించారని రాస్తారు. జపాన్ కాలింగ్‌కు చెందిన కావేరి జైన్, బోస్ దాడికి ప్రధాన సూత్రధారి అంటారు; ఫే మాత్రం ఆయన ఆ దాడిలో భాగస్వామి అని అనుమానించారని మాత్రమే రాస్తారు. ఇక్కడ ఉపయోగించిన ఏ పత్రమూ బాంబు విసిరిన వ్యక్తిగా బోస్ పేరు చెప్పదు.

1915 ఫిబ్రవరి 21కి ప్రణాళిక చేసిన తిరుగుబాటు

1914 తొలినాళ్లకు బోస్ బెనారస్ చేరుకుని అక్కడి విప్లవ వర్గంలో “practically took charge” అనదగిన స్థానంలో ఉన్నారని సెడిషన్ కమిటీ నివేదిస్తుంది. ఆయన అరెస్టుకు బహుమతి ప్రకటించారు, ఆయన ఫోటో పంచారు, అయినా 1914లో ఎక్కువకాలం బెంగాలీ వాడలో, పోలీసులకు తెలియకుండానే, ఆయన నివసించారు. 1914 నవంబర్ 18 రాత్రి, ఆయన రెండు బాంబు క్యాప్‌లను పరిశీలిస్తుండగా అవి పేలి, ఆయనను, ఆయన చిన్న సహచరుడు శచీంద్రనాథ్ సన్యాల్‌ను గాయపరిచాయి.

ఆ నెలలోనే విష్ణు గణేశ్ పింగళే అమెరికా నుండి గదర్ పార్టీ సిక్కులతో తిరిగి వచ్చారు. గదర్, అంటే తిరుగుబాటు, అమెరికాలోని భారతీయ వలసదారుల పార్టీకి, దాని పత్రికకు కమిటీ ఇచ్చే పేరు. అప్పటికే నాలుగు వేలమంది అమెరికా నుండి వచ్చారని పింగళే బెనారస్ వర్గానికి చెప్పారని ఒక అప్రూవర్, అంటే క్రౌన్ కోసం సాక్ష్యం చెప్పిన కుట్రదారుడు, చెప్పాడు. 1915 జనవరిలో అక్కడ జరిగిన సమావేశంలో బోస్ సాధారణ తిరుగుబాటు రాబోతోందని ప్రకటించారు.

తర్వాత ఆయన అమృత్‌సర్ వెళ్లారు; అక్కడ ఆయన కోసం ఒక ఇల్లు చూశారు. అక్కడి సిక్కు విప్లవకారులతో కలిసి పని చేసి, ఫిబ్రవరి 21న లాహోర్‌ను ప్రధాన కేంద్రంగా చేసుకుని సాధారణ తిరుగుబాటుకు ఏర్పాటు చేశారని కమిటీ అంటుంది. ఉత్తర భారతదేశంలోని సైనిక స్థావరాలకు దూతలు వెళ్లారు. యుద్ధ ప్రకటన, జెండాలు, బాంబులు, రైలు పట్టాలను, టెలిగ్రాఫ్ తీగలను కత్తిరించే పనిముట్లు సిద్ధం చేశారు. బోస్ నాలుగు రివాల్వర్లు సమకూర్చారని కమిటీ ట్రిబ్యునల్ నమోదు చేసింది.

ఒక గూఢచారి ప్రభుత్వానికి చెప్పేశాడు. ఫిబ్రవరి 19న లాహోర్ ప్రధాన కేంద్రంపై దాడి జరిగింది. మొత్తం పదమూడు మందిని పట్టుకున్నారు, పన్నెండు బాంబులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తమలో ఒకరు సమాచారం ఇస్తున్నారని అనుమానించిన లాహోర్ కుట్రదారులు అప్పటికే తేదీ మార్చారు. బెనారస్ వర్గానికి మార్పు ఎప్పటికీ తెలియలేదు, వారు 21వ తేదీ సాయంత్రం కవాతు మైదానంలో వేచి ఉన్నారు. మీరట్, కాన్పూర్, అలహాబాద్, బెనారస్, లఖ్‌నవూ తదితర చోట్ల సైనికులను సంప్రదించారు; సాధించిన విజయం “extremely small” అని, అయితే తిరుగుబాటు “nipped in the bud” కాకపోతే విత్తిన విత్తనం విషాదాలు కలిగించి ఉండేదని కమిటీ అంటుంది.

బోస్, పింగళే ఇద్దరూ లాహోర్ నుండి తప్పించుకున్నారు. పింగళే మార్చి 23న మీరట్‌లో 12వ అశ్వదళ శిబిరాల్లో పది బాంబుల పెట్టెతో అరెస్టయి, మరణశిక్ష పొందారు. బోస్ కలకత్తాలో కొద్దిమంది శిష్యులను కలిసి, “some hills”కు వెళ్తున్నానని, రెండేళ్లు ఉండనని చెప్పి, దేశం విడిచారు. మొదటి లాహోర్ కుట్ర విచారణ 1915 సెప్టెంబర్ 13న తీర్పు ఇచ్చిందని, 24 మందికి మరణశిక్ష, 27 మందికి జీవితకాల బహిష్కరణ శిక్ష పడిందని హారూన్ ఖాలిద్ రాస్తారు. డిఫెన్స్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం కింద వేరుగా విచారించిన సన్యాల్‌కు జీవితకాల బహిష్కరణ శిక్ష పడింది.

కోబే, 1915 జూన్ 5

నకాజిమాను ఉటంకిస్తూ గుహ, బోస్ 1915 ఏప్రిల్‌లో మారుపేరుతో బయలుదేరి జూన్ 5న కోబే ఓడరేవు చేరారని అంటారు. ఆయన రైలులో టోక్యో వెళ్లారు. ఆయన పి. ఎన్. టాగూర్ అనే మారుపేరుతో ప్రయాణించారని కావేరి జైన్ అంటారు. ఓడ పేరును ఇద్దరు రచయితలూ చెప్పరు, ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచిన మరే ఆధారమూ చెప్పదు, అందుకే ఇక్కడ ఏ పేరూ ఇవ్వడం లేదు.

అప్పుడు జపాన్ బ్రిటన్ మిత్రదేశం. బోస్ కొంతకాలం గుర్తు తెలియకుండా జీవించారని అజీజుల్ జలీల్ ది డైలీ స్టార్‌లో రాస్తారు. ఆయన 1915లో అప్పుడు ప్రవాసంలో ఉన్న సన్ యాట్-సెన్‌ను కలిశారని, ఆ ఏడాది అక్టోబర్‌లో ఆయనను అప్పగించాలని బ్రిటన్ కోరిందని నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ జపాన్‌లో భాగమైన జపాన్ సెంటర్ ఫర్ ఏషియన్ హిస్టారికల్ రికార్డ్స్ చెబుతుంది. టోక్యోలోని షింజుకులో ఉన్న నకమురాయ బేకరీ యజమాని కుటుంబం వద్ద ఆయన ఆశ్రయం పొందారు. జపాన్, బ్రిటన్ సంబంధాలు చల్లబడటంతో ఆయనపై బహిష్కరణ ఉత్తర్వును తర్వాత ఉపసంహరించారని గుహ జోడిస్తారు.

యజమాని కూతురు తోషికోను ఆయన 1918 జూలైలో పెళ్లి చేసుకున్నారని గుహ రాస్తారు. ఆమె 1925లో న్యుమోనియాతో మరణించారు. నకమురాయ 1927లో ఆయన ఇచ్చిన వంటకాలతో తన మెనూలో భారతీయ కర్రీని చేర్చింది, గుహ చెప్పినదాని ప్రకారం ఆ వంటకం బేకరీ కస్టర్డ్ బన్స్‌ను మించి అమ్ముడైంది. బోస్ జపనీస్ నేర్చుకుని, జపనీస్ మహిళను పెళ్లి చేసుకుని, జపాన్ పౌరుడయ్యారని ఫే రాస్తారు, ఆ సంవత్సరాన్ని జైన్ 1923గా ఇస్తారు. సోమ కుటుంబం ఆయనను బేకరీ నేలమాళిగలో దాచిందని ది ప్రింట్‌లో నీరా మజుందార్ అంటారు.

టోక్యో, బ్యాంకాక్, 1942

జపాన్ విజయాలు వ్యాపించేకొద్దీ మలయాలో భారతీయ లీగ్‌లు పెరిగాయి, కానీ ఉద్యమ నాయకత్వం టోక్యో నుండి వచ్చింది, ఎందుకంటే బోస్ అక్కడ నివసించేవారు అని ఫే రాస్తారు. భారతీయ యుద్ధఖైదీలతో మేజర్ ఫుజివారా చేస్తున్న పనిని విస్తరించే మార్గం కోసం చూస్తున్న జపాన్ జనరల్ స్టాఫ్ ఆయన వైపు తిరిగింది. ఆయన సలహా: మోహన్ సింగ్ సైన్యంతో ముందుకు వెళ్లండి, కానీ దాన్ని ఆగ్నేయాసియా అంతటా భారతీయుల తరఫున మాట్లాడే, ఆయన నడిపే రాజకీయ సంస్థకు జోడించండి. టోక్యోలో సమావేశానికి ఆయన పేరుతో జపాన్ సైనిక మార్గాల ద్వారా ఆహ్వానం వెళ్లింది.

దాన్ని పరిశీలించడానికి 1942 మార్చి తొలినాళ్లలో న్యాయవాది ఎస్. సి. గోహో సింగపూర్ ఇంట్లో సుమారు ఇరవై మంది కలిశారు, పెనాంగ్ బారిస్టర్ ఎన్. రాఘవన్ నేతృత్వంలో ఒక ప్రతినిధి బృందం మార్చి చివర్లో టోక్యో బయలుదేరింది. “had lived too long among the Japanese” అనే బోస్‌ను ప్రతినిధులు పూర్తిగా నమ్మలేదని ఫే అంటారు. టోక్యో సమావేశం ఏమీ నిర్ణయించలేదు. ప్రతినిధులు ఏప్రిల్‌లో బోస్‌తో కలిసి తిరిగి వచ్చారు; ఆయన అధ్యక్షత వహించిన బహిరంగ సభలో ఆల్-మలయన్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్ ప్రకటించారు.

ప్రాంతమంతటికీ ఒకే లీగ్ జూన్‌లో బ్యాంకాక్‌లో ఏర్పడింది. పైన కౌన్సిల్ ఆఫ్ యాక్షన్, దాని కింద సుమారు డజను భారతీయ ప్రాంతాల నుండి ప్రతినిధుల కమిటీ ఉన్నాయి; జనాభా నిష్పత్తిలో స్థానాలు, వాటిలో బర్మాకు 21, మలయాకు 14, థాయ్‌లాండ్‌కు 6. సైన్యం దానికి జవాబుదారీ అని, బోస్ కౌన్సిల్ అధ్యక్ష స్థానంలో ఉన్నారని ఫే అంటారు. స్వేచ్ఛా భారతదేశ సార్వభౌమత్వాన్ని గుర్తించాలని, దాని భూభాగాన్ని గౌరవించాలని, భారతీయ యుద్ధఖైదీలను సైన్యానికి అప్పగించాలని, దాన్ని మిత్రదళంగా పరిగణించాలని బ్యాంకాక్ తీర్మానాలు జపాన్‌ను కోరాయి. సుభాష్ చంద్ర బోస్‌కు ప్రయాణ ఏర్పాటు చేయాలని జపనీయులను కోరే ఒక తీర్మానం కూడా ఉంది.

సింగపూర్‌లో లక్ష్మీ స్వామినాథన్ చేరిన ఆజాద్ భారత్ సభ, అంటే ఫ్రీ ఇండియా అసోసియేషన్, నాలుగు నెలల్లో లక్ష సభ్యులను దాటిందని, ఆంగ్లంలో, జపనీస్‌లో ముద్రించిన దాని కార్డును రేషన్లు తీసుకోవడానికి, చెక్‌పాయింట్లు దాటడానికి ఉపయోగించారని ఫే రాస్తారు.

1942 డిసెంబర్, బోస్ పునర్నిర్మించాల్సి వచ్చిన సైన్యం

శరదృతువు నాటికి గుర్తింపు, బర్మాలో ఖాళీ చేసిన ఆస్తి, భారతీయ ఖైదీలను శ్రమకు వాడుకోవడం గురించి భారతీయులు, జపనీయులు తగాదా పడుతున్నారు. డిసెంబర్ 8న జపనీయులు సైన్యంలోని సీనియర్ భారతీయ అధికారి గిల్‌ను అరెస్టు చేశారు. ఆ సాయంత్రం బోస్ తప్ప కౌన్సిల్ ఆఫ్ యాక్షన్ సభ్యులందరూ రాజీనామా చేశారు. మోహన్ సింగ్ కౌన్సిల్ పనిచేయడం మానేసిందని భావించి, జపాన్ తనతో నేరుగా వ్యవహరించాలని డిమాండ్ చేశారు.

ఆయనను దారికి తేవడానికి బోస్ మూడు వారాలు ప్రయత్నించారు. ఫుజివారా వారసుడు కల్నల్ ఇవాకురో హిదియో బంగళాకు డిసెంబర్ 29న మోహన్ సింగ్‌ను పిలిచి, ఆయన కమాండ్‌లో ఉండగల షరతులను చెప్పారు. ఆయన తిరస్కరించారు, బోస్ సంతకం చేసిన తొలగింపు లేఖను అందుకున్నారు. జపనీయులు ఆయనను నిర్బంధంలోకి తీసుకున్నారు, యుద్ధం మిగిలిన కాలం ఆయన సుమత్రాలో గడిపారు.

మోహన్ సింగ్ వెళ్లిపోయిన తర్వాత బోస్‌కు “had the field to himself” అని ఫే అంటారు. ఆయన శిబిరం నుండి శిబిరానికి తిరిగి అధికారులతో, సైనికులతో మాట్లాడారు, చాలామంది తిరిగి వచ్చారు. జమాన్ కియానీ మళ్లీ సైన్యం కమాండ్ చేపట్టారు, ప్రేమ్ సెహగల్ కొత్త మిలిటరీ బ్యూరోలో మిలిటరీ సెక్రటరీ అయ్యారు, షా నవాజ్ ఖాన్ ఆపరేషన్స్ శాఖ తీసుకున్నారు. బోస్ లీగ్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని బ్యాంకాక్ నుండి కిందకు తెచ్చి పునరుద్ధరించిన సైన్యాన్ని దానికి కట్టారు. బలగం చిన్నదైంది. పదుల సంఖ్యలో అధికారులు, కొన్ని వేలమంది సైనికులు తిరిగి చేరడానికి నిరాకరించారు, జపనీయులు చాలామందిని దూర శ్రమ శిబిరాలకు పంపారు.

1942 సెప్టెంబర్‌లో రంగూన్‌లో బోస్‌ను కలిసి, ముప్పై ఏళ్ల క్రితపు బెంగాల్ బాంబు విసిరేవారి ప్రపంచంలోనే ఇంకా జీవిస్తున్న “wrinkled old man”ను చూసిన కె. ఆర్. పల్తాను ఫే ఉటంకిస్తారు. బెటాలియన్లు ఒక సూచనమాత్ర బలగమని పల్తా భావించారు. సైన్యం పునరుజ్జీవనం సహా బోస్ చేసిన అనేక సేవలను కూడా ఆయన గుర్తిస్తారు. రంగూన్, బ్యాంకాక్, సింగపూర్‌లలోని చాలామంది భారతీయులు మరో బోస్ కోసం ఎదురుచూస్తున్నారని ఫే జోడిస్తారు.

కేథే సినిమా హాలు, సింగపూర్, 1943 జూలై

సుభాష్ చంద్ర బోస్ 1943 జూలై 2 శుక్రవారం వర్షంలో సింగపూర్ చేరారు, విమానాశ్రయంలో దాదాపు ఎవరూ లేరు. రాష్ బిహారీ ఆహ్వానంపై ఆయన జూన్ 20న టోక్యో వచ్చారని PIB ప్రొఫైల్ అంటుంది; జూన్‌లో ఇద్దరూ కలిసి బెంగాలీలో మాట్లాడారని గుహ చెబుతారు.

జూలై 4 ఆదివారం కేథే భవనంలోని సినిమా థియేటర్ లీగ్ సభ్యులతో నిండిపోయిందని, ఇద్దరూ వేదికపై కూర్చున్నారని ఫే రాస్తారు. రాష్ బిహారీ మొదట మాట్లాడారు, అలసటగా, అనారోగ్యంగా కనిపిస్తూ, క్లుప్తంగా, ఆంగ్లంలో. ఫే దాన్ని ఆయన హంసగీతం అంటారు, ముసలి బెంగాలీ గౌరవంగా తన లీగ్‌ను, తన సైన్యాన్ని యువకుడికి ఇచ్చారని రాస్తారు. సుభాష్ తర్వాత మాట్లాడారు, చివరికి ఆయన స్థానాన్ని తీసుకుంటున్న వ్యక్తిని దాదాపు మరచిపోయారని ఫే అంటారు. జూలై 5 సోమవారం సుభాష్ ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ సైనికులను ఉద్దేశించి మాట్లాడారు; ఫే వివరణ ప్రకారం వారు రాష్ బిహారీని ఎప్పుడూ నిజంగా అంగీకరించలేదు, ఎందుకంటే ఆయన పౌరుడు, బెంగాలీ. కమాండ్ అప్పగింతను PIB ప్రొఫైల్ జూలై 5గా నిర్ణయిస్తుంది. సుభాష్ ఆయనను తూర్పు ఆసియాలో భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట పితామహుడు అని పిలిచి, తాత్కాలిక ప్రభుత్వానికి ముఖ్య సలహాదారుగా చేశారని జలీల్ రాస్తారు.

ఆధారాలు తేల్చని విషయాలు

మూడు అంశాలు తెరిచే ఉన్నాయి: 1915 ఓడ, ప్రయాణ తేదీ; చాందినీ చౌక్ వద్ద బాంబు విసిరిన వ్యక్తి పేరు; అప్పగింత 1943 జూలై 4నా 5నా. ఆయన మరణాన్ని గుహ, జలీల్, జైన్, PIB ప్రొఫైల్ 1945 జనవరి 21గా ఇస్తాయి, జపాన్ సెంటర్ ఫర్ ఏషియన్ హిస్టారికల్ రికార్డ్స్ పదకోశం 1944 జనవరి అంటుంది. 1944 ఫిబ్రవరిలో ఆయన ఊపిరితిత్తులు కుప్పకూలాయని గుహ రాస్తారు. మరణానికి ముందు జపాన్ ప్రభుత్వం ఆయనకు ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రైజింగ్ సన్ రెండో తరగతి ప్రదానం చేసిందని, ఆయన భౌతికదేహాన్ని మోయడానికి ఇంపీరియల్ బండిని పంపిందని జలీల్ రాస్తారు.