తవాంగ్ మఠంలో సుమారు 10,000 అడుగుల ఎత్తున 925 అడుగుల గోడ లోపల 65 నివాస భవనాలు ఉన్నాయి, 2024 మార్చి 9న అంకితం చేసిన సేలా సొరంగం దానికి అన్ని కాలాల్లో తెరిచి ఉండే రోడ్డును ఇచ్చింది

తవాంగ్ మఠం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ పశ్చిమ చివరన సుమారు 10,000 అడుగుల ఎత్తున ఉన్న కొండపై ఉంది. పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైట్ ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా దీన్ని భారతదేశంలో అతిపెద్ద మఠంగా పేర్కొంటుంది. అస్సాంలోని తేజ్‌పూర్ నుంచి అక్కడికి వెళ్లే రోడ్డు సేలా కనుమను దాటుతుంది. 2024 మార్చి 9న ప్రధానమంత్రి సరిహద్దు రోడ్ల సంస్థ నిర్మించిన సేలా సొరంగాన్ని అంకితం చేశారు; అది తవాంగ్‌కు అన్ని కాలాల్లో రాకపోకలను ఇస్తుందని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో చెబుతోంది.

5వ దలైలామా కోరిక మేరకు స్థాపన

మేరక్ లామా లోద్రే గ్యాత్సో 1680 నుంచి 1681 మధ్య ఈ మఠాన్ని స్థాపించారని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం చెబుతోంది. సెంట్రల్ టిబెటన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ వెబ్‌సైట్ కూడా ఇవే సంవత్సరాలను ఇస్తూ, ఆయన దీన్ని 5వ దలైలామా న్గవాంగ్ లోబ్సాంగ్ గ్యాత్సో కోరికకు అనుగుణంగా నిర్మించారని చేర్చింది. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా అంత కచ్చితంగా చెప్పదు. అది 17వ శతాబ్దం అంటుంది, మేరక్ లామా 5వ దలైలామా అప్పగించిన కార్యభారంపై పనిచేశారని వర్ణిస్తుంది.

ఒక చరిత్ర వెబ్‌సైట్ లైవ్ హిస్టరీ ఇండియా నిర్మాణాన్ని 1643 నుంచి 1647 మధ్య అని అంచనా వేసి, కచ్చితమైన తేదీ తెలియదని చెబుతోంది. సంవత్సరాన్ని ఇచ్చే అధికారిక పేజీలన్నీ 1680 నుంచి 1681 అనే ఇస్తున్నాయి.

జిల్లా పరిపాలన సాంస్కృతిక పేజీ ప్రకారం ఈ మఠం పసుపు టోపీ సంప్రదాయమైన గెలుగ్ శాఖకు చెందినది. దీని టిబెటన్ పేరు గాదెన్ నామ్‌గ్యాల్ ల్హాత్సే; ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా దాన్ని “సంపూర్ణ విజయపు దివ్య స్వర్గం” అని అనువదిస్తుంది. జిల్లా పేజీ దాన్ని వేరుగా, “స్పష్టమైన రాత్రిలోని ఖగోళ స్వర్గం” అని చెబుతుంది.

పట్టణం పేరుకు జిల్లా వెబ్‌సైట్‌లో ప్రత్యేక వివరణ ఉంది. “తా” అంటే గుర్రం, “వాంగ్” అంటే ఎంచుకున్నది. తప్పిపోయిన గుర్రాన్ని వెతుకుతూ మేరక్ లామా ఇప్పుడు మఠం ఉన్న కొండకు చేరి, దాన్ని శుభ సంకేతంగా భావించారనే కథను జిల్లా పేజీ చెబుతుంది.

65 నివాస భవనాల ప్రాంగణం

ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా దీన్ని మూడు అంతస్తుల మఠంగా, 925 అడుగుల (282 మీటర్ల) పొడవైన ప్రహరీ గోడ లోపల 65 నివాస భవనాలతో వర్ణిస్తుంది. రాతి ప్రవేశద్వారం పేరు కాకలింగ్. రెండో అంతస్తు మొత్తాన్ని గ్రంథాలయం ఆక్రమించిందని, అందులో బౌద్ధ గ్రంథాల కంగ్యూర్, తెంగ్యూర్ సంకలనాలతో పాటు ఇతర రాతప్రతులు ఉన్నాయని, వాటిలో కొన్ని పురుగుల వల్ల దెబ్బతిన్నాయని ఆ పేజీ చెబుతోంది. ప్రాంగణంలోని ప్రింటింగ్ ప్రెస్ స్థానికంగా తయారైన కాగితం, చెక్క బ్లాకులు వాడుతుంది. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 7 వరకు తెరిచి ఉంటుందని ఆ పేజీ పేర్కొంది.

ప్రధాన సభామందిరమైన దుఖాంగ్‌లో సుమారు 25 అడుగుల ఎత్తున్న బంగారు పూత బుద్ధ విగ్రహం ఉందని, వెనుక గేటు దగ్గర ఒక మ్యూజియం ఉందని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం చెబుతోంది. విగ్రహం ఎత్తు గురించి ఇతర రచయితలు వేర్వేరు కొలతలు ఇస్తున్నారు. ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ 26 అడుగులు అంటుంది, లైవ్ హిస్టరీ ఇండియా 18 అడుగులు అంటుంది. కాబట్టి ఆ సంఖ్యను సుమారుగా మాత్రమే చూడాలి.

సన్యాసుల సంఖ్య కూడా స్పష్టంగా లేదు. ఒకేసారి 500 మంది వరకు లామాలు ఇక్కడ ఉండేవారని ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ చెబుతోంది; 500 మంది వరకు ఉండే వసతి ఉందని లైవ్ హిస్టరీ ఇండియా చెబుతోంది. ఏదీ గణాంకాలు ఇవ్వదు.

“భారతదేశంలో అతిపెద్దది” అనే స్థానం ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా పేజీపై ఆధారపడి ఉంది. భవనాల సంఖ్య, నేల విస్తీర్ణం, సన్యాసుల సంఖ్య అనే వాటిలో ఏ కొలమానం వాడారో మేం చూసిన ఏ పేజీ చెప్పలేదు.

డాక్యుమెంట్ చేసిన స్థాపన సంవత్సరం ఉన్న మరో ఎత్తైన మఠం కోసం, స్పితి గైడ్లో 996లో స్థాపించిన తాబో గురించి ఉంది.

ఆరో దలైలామా జన్మస్థలం, 1959 మార్గం

15వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా జిల్లా పరిపాలన చెప్పే ఉర్గెలింగ్ మఠాన్ని 6వ దలైలామా త్సాంగ్యాంగ్ గ్యాత్సో జన్మస్థలంగా అది పేర్కొంటుంది. దలైలామా కార్యాలయం కూడా తవాంగ్‌ను ఆయన జన్మస్థలంగా నమోదు చేసింది.

ప్రస్తుత దలైలామాకు ఉన్న సంబంధం 2017 ఏప్రిల్ 7, 8 తేదీల ఆయన పర్యటన గురించి కార్యాలయం ఇచ్చిన నివేదికలో నమోదై ఉంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి సభలో చెప్పిన ప్రకారం, దలైలామా 1959 ఏప్రిల్ ఆరంభంలో కెంజమణి వద్ద సరిహద్దు దాటారు, ఆయనను స్వీకరించిన మొదటి భారత భూమి తవాంగ్, వచ్చాక ఆయన తన మొదటి బౌద్ధ ఉపదేశం ఇచ్చింది తవాంగ్ మఠంలోనే. 1959లో ఆ ప్రాంతం గుండా వెళ్లడాన్ని తాను ప్రేమగా గుర్తుచేసుకుంటానని, సరిహద్దు దాటాక ప్రమాదం, భయం లేవని తనకు స్వేచ్ఛగా అనిపించిందని దలైలామా చెప్పారు.

2017 ఉపదేశం జరిగిన యీగా చోయెజిన్ మైదానానికి సుమారు 50,000 మంది వచ్చారని కార్యాలయం అంచనా వేసింది. ఆ పర్యటనలో ఆయన దుఖాంగ్ పై భాగంలోని గదుల్లో బస చేశారు.

తోర్గ్యా, లోసార్, చోఖోర్ పంట ఆచారం

మఠంతో, దాని చుట్టూ నివసించే మోన్పా ప్రజలతో ముడిపడిన మూడు ఉత్సవాలను జిల్లా పేజీ పేర్కొంటుంది. లోసార్ అంటే టిబెటన్ నూతన సంవత్సరం. తోర్గ్యా అనేది మఠ ఉత్సవం; దుష్టశక్తులను తరిమి శాంతిని ఆహ్వానించడానికి లామాలు ముసుగులు ధరించి చామ్ నృత్యాలు చేస్తారు. చోఖోర్ పంట కోత తర్వాత జరిగే ఆచారం; గ్రామస్థులు పవిత్ర గ్రంథాలను తమ పొలాల మీదుగా మోసుకెళ్తారు.

2023 జనవరి 23న నార్త్ ఈస్ట్ నౌ ఇచ్చిన వార్త ప్రకారం, ఆ ఏడాది తోర్గ్యా జనవరి 20 నుంచి 22 వరకు జరిగింది; అది 11వ చాంద్రమాస నెలలోని 28వ రోజున మొదలవుతుంది. ఇది చాంద్రమాన క్యాలెండర్‌ను అనుసరిస్తుంది కాబట్టి గ్రెగోరియన్ తేదీలు ఏటా మారుతుంటాయి, జిల్లా పేజీ ఏ తేదీలూ ఇవ్వదు. తోర్గ్యా సమయంలో ప్రతి మూడేళ్లకోసారి దుంగ్యుర్ ఉత్సవం కూడా మఠంలోనే జరుగుతుందని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం చేర్చింది.

సేలా, సొరంగం

సేలా కనుమ తవాంగ్‌కు ముఖద్వారం. ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా దాని ఎత్తును 13,700 అడుగులకు పైగా అంటుంది; దలైలామా కార్యాలయం 4,170 మీటర్లు అని ఇస్తుంది. మంచుతో కప్పిన కనుమ పైభాగం ప్రమాదకరమని, సొరంగం ప్రయాణికులు దాన్ని తప్పించుకునేలా చేస్తుందని శంకుస్థాపనపై 2019 నాటి ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో ప్రకటన చెప్పింది.

సేలా సొరంగం ప్రాజెక్టులో రెండు సొరంగాలు ఉన్నాయి. 2022 జనవరి 22 నాటి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటన టన్నెల్ 1ను 980 మీటర్ల పొడవైన ఒకే గొట్టంగా, టన్నెల్ 2ను 1,555 మీటర్ల పొడవైన జంట గొట్టంగా వర్ణిస్తుంది; ఒక రెండు లేన్ల గొట్టం రాకపోకలకు, మరొకటి అత్యవసరంలో బయటపడటానికి. టన్నెల్ 1కు 7 కి.మీ. అప్రోచ్ రోడ్డు ఉంది, రెండింటినీ 1.3 కి.మీ. లింక్ రోడ్డు కలుపుతుంది. టన్నెల్ 2లో 2021 అక్టోబర్ 14న రెండు వైపులా తవ్వకం కలిసిందని, టన్నెల్ 1లో చివరి తవ్వకం పేలుడు 2022 జనవరి 22న, చెడు వాతావరణంలో, భారీ మంచులో జరిగిందని ఆ ప్రకటన చెబుతోంది.

శంకుస్థాపన 2019 ఫిబ్రవరి 9న జరిగింది, నిర్మాణం 2019 ఏప్రిల్ 1న మొదలైంది. 2024 మార్చి 9 నాటి ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో ప్రకటన ప్రకారం, బాలీపారా-చర్దువార్-తవాంగ్ రోడ్డులో 13,000 అడుగుల వద్ద న్యూ ఆస్ట్రియన్ టన్నెలింగ్ మెథడ్‌తో సొరంగం ఐదేళ్లలో, మొత్తం రూ. 825 కోట్ల వ్యయంతో పూర్తయింది. అదే ప్రకటన ప్రకారం ఇది తవాంగ్‌కు అన్ని కాలాల్లో రాకపోకలను ఇస్తుంది, సాయుధ దళాలకు, సరిహద్దు ప్రాంత అభివృద్ధికి తోడ్పడుతుంది. సరిహద్దు రోడ్ల సంస్థ నిర్మించిన మరో సొరంగంతో పోల్చడానికి అటల్ సొరంగం గురించి మా కథనం చూడండి.

2019 ప్రకటన వేరే ప్రణాళికను పేర్కొంది: రూ. 687 కోట్లు, సుమారు మూడేళ్లలో పూర్తి, 1,790, 475 మీటర్ల రెండు సొరంగాలు, తేజ్‌పూర్ నుంచి తవాంగ్‌కు ఒక గంటకు పైగా సమయం ఆదా. 2022, 2024 ప్రకటనలు తర్వాతి సంఖ్యలను ఇస్తున్నాయి. రాష్ట్ర పరిచయం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గైడ్లో ఉంది.

ఎలా చేరుకోవాలి

తవాంగ్ నుంచి గువాహటి విమానాశ్రయం సుమారు 480 కి.మీ., ఇటానగర్‌లోని డోన్యి పోలో విమానాశ్రయం సుమారు 440 కి.మీ., తేజ్‌పూర్ విమానాశ్రయం సుమారు 330 కి.మీ. అని జిల్లా పరిపాలన పేజీ చెబుతోంది; ప్రాంతీయ విమానాలు తేజ్‌పూర్‌కు మాత్రమే ఉన్నాయి. గువాహటి లేదా తేజ్‌పూర్ నుంచి రోడ్డు మార్గం భాలుక్‌పొంగ్, బొమ్డిలా, దిరాంగ్, సేలా కనుమ, జాంగ్ మీదుగా సాగుతుంది; ఆ పేజీ 14 నుంచి 16 గంటల డ్రైవింగ్ అని ఇస్తుంది. సేలా దాటే ముందు ఎత్తుకు అలవాటు పడటానికి బొమ్డిలా లేదా దిరాంగ్‌లో రాత్రి ఆగాలని అది సూచిస్తుంది. హెలికాప్టర్ సేవలు గువాహటి నుంచి సుమారు 55 నుంచి 60 నిమిషాల్లో, ఇటానగర్ దగ్గర నహర్లగున్ నుంచి నిర్దిష్ట రోజుల్లో, స్పష్టమైన వాతావరణంలో మాత్రమే నడుస్తాయి.

పర్మిట్లు, సీజన్: 2026 అక్టోబర్ 28న చూసిన వివరాలు

భారత పౌరులు ఎలక్ట్రానిక్ ఇన్నర్ లైన్ పర్మిట్ కోసం దరఖాస్తు చేయాలని, పర్యాటక పర్మిట్ 14 రోజుల వరకు బసకు చెల్లుతుందని, అంతకంటే ఎక్కువ కాలానికి తాత్కాలిక పర్మిట్ కావాలని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం చెబుతోంది. 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలకు విడిగా పర్మిట్ అక్కర్లేదు, కానీ పెద్దవారితో కలిసి ప్రయాణించాలి. విదేశీయులు ప్రొటెక్టెడ్ ఏరియా పర్మిట్ లేదా రెస్ట్రిక్టెడ్ ఏరియా పర్మిట్ కోసం దరఖాస్తు చేయాలి. రాష్ట్ర eILP పోర్టల్ 2022 నవంబర్ 17న రాష్ట్రమంతటా ప్రారంభమైంది; టూరిస్ట్-eILP సహాయ బృందం పని వేళలను వారంలోని పనిదినాల్లో ఉదయం 10 నుంచి సాయంత్రం 4 వరకు అని అది ఇస్తుంది. పర్యాటక సర్క్యూట్ పేజీలోని రెండు భాగాలు పర్మిట్ నిబంధనలను కొద్దిగా భిన్నంగా వర్ణిస్తున్నాయి, కాబట్టి బుక్ చేసుకునే ముందు ప్రస్తుత నిబంధనను పోర్టల్‌లో నిర్ధారించుకోండి.

మార్చి నుంచి జూన్ వరకు వాతావరణం ఆహ్లాదంగా ఉంటుందని, పగటి ఉష్ణోగ్రత 5 నుంచి 21 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉంటుందని జిల్లా వెబ్‌సైట్ వర్ణిస్తుంది. జూలై నుంచి సెప్టెంబర్ వరకు తరచూ వర్షాలు, అప్పుడప్పుడు కొండచరియలు విరిగి పడటం ఉంటాయి, ఉష్ణోగ్రత 5 నుంచి 15 డిగ్రీలు. అక్టోబర్ నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు తీవ్రమైన చలి, భారీ మంచు ఉంటాయి; మంచు పేరుకుపోయినప్పుడు సేలా కనుమ తాత్కాలికంగా మూసివేయవచ్చని ఆ పేజీ చెబుతోంది. శీతాకాలంలో సేలాపై ప్రైవేట్ వాహనాలకు స్నో చైన్లు లేదా నైలాన్ తాళ్లు వాడాలని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం సూచిస్తుంది.

ప్రతికూల వాతావరణం వల్ల కలిగే ఆలస్యాలకు పరిపాలన బాధ్యత వహించదని జిల్లా వెబ్‌సైట్ చెబుతోంది, బయలుదేరే ముందు ప్రత్యక్ష వాతావరణ స్థితిని, పర్మిట్ స్థితిని చూసుకోవాలని సందర్శకులకు సూచిస్తుంది.