படம்: BhuyanBhaskar / Wikimedia Commons, CC BY 4.0 (வெட்டப்பட்டது)
தமிழ்
புது டெல்லியில் நடந்த 46ஆவது அமர்வில், 2024 ஜூலை 26 அன்று, அளவுகோல்கள் (iii), (iv)இன் கீழ் 'மொய்டாம்கள், அஹோம் வம்சத்தின் மேட்டுப் புதைப்பு முறை' என்பதை உலகப் பாரம்பரியக் குழு பட்டியலில் சேர்த்தது. 13ஆம் நூற்றாண்டு முதல் 19ஆம் நூற்றாண்டு வரை கட்டப்பட்ட 90 மொய்டாம்களை, அசாமின் சராய்தேவ் மாவட்டத்தில் 96.5 ஹெக்டேர் பரப்பில், யுனெஸ்கோவின் பதிவு எண்ணுகிறது. இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகமும் அசாம் தொல்லியல் இயக்குநரகமும் இணைந்து தளத்தை நிர்வகிக்கின்றன.
2024 ஜூலை 26 அன்று புது டெல்லியின் பாரத் மண்டபத்தில் கூடிய யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரியக் குழு, “மொய்டாம்கள், அஹோம் வம்சத்தின் மேட்டுப் புதைப்பு முறை” என்பதை உலகப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் சேர்த்தது. இது இந்தியாவின் 43ஆவது தளம். 1985இல் சேர்க்கப்பட்ட காசிரங்கா தேசியப் பூங்கா, மானஸ் வனவிலங்கு சரணாலயம் ஆகியவற்றுக்குப் பிறகு அசாமின் மூன்றாவது தளம் இது, முதல் கலாசாரத் தளமும் இதுவே என்று கலாசார அமைச்சகத்தின் வெளியீடு கூறுகிறது.
இந்தத் தளம் கிழக்கு அசாமின் சராய்தேவ் மாவட்டத்தில், பட்காய் மலைத்தொடரின் அடிவாரத்தில் உள்ள 90 மண் புதைமேடுகளின் தொகுப்பு; அங்கே தாய்-அஹோம்கள் சுமார் 600 ஆண்டுகள் தம் அரசர்களைப் புதைத்தனர். யுனெஸ்கோவின் சிறப்பு உலகளாவிய மதிப்பு அறிக்கை இதை “தாய்-அஹோம் அரசர்கள் தெய்வங்களான ஓர் இயற்பியல் இடம்” என்று அழைக்கிறது.
மொய்டாம் என்றால் என்ன
“மொய்டாம்” என்பதன் பொருள் “ஆவியின் வீடு” என்று யுனெஸ்கோவின் உரை தருகிறது. ஒவ்வொன்றும் செங்கல், கல் அல்லது மண்ணாலான, டாக் (Tak) என்று அழைக்கப்படும் உள்ளீடற்ற அறை மீது கட்டப்பட்ட மண் மேடு (கா-மொய்டாம், Ga-Moidam). கார் (Garh) என்ற தாழ்வான எண்கோணச் சுவரின் நடுவில், உச்சியில் சௌ சா லி (Chou Cha Li) என்ற சிறிய கோயில் நிற்கிறது. அந்த வடிவம் தாய் பிரபஞ்சத்தைக் குறிக்கிறது என்றும், அந்தக் கோயில் மும்க்லாங் (Mungklang), அதாவது சொர்க்கத்துக்கும் பூமிக்கும் இடையிலான தங்க ஏணியாகக் கற்பனை செய்யப்படும் நடு இடம் என்றும் யுனெஸ்கோ கூறுகிறது.
குழுவுக்காகப் பரிந்துரையை மதிப்பீடு செய்த ஆலோசனை அமைப்பான ICOMOS, அறைக்குள் பதனம் செய்யப்பட்ட உடலுக்கோ எரிக்கப்பட்ட அரசரின் எச்சங்களுக்கோ ஒரு புதைகுழி இருப்பதாக விவரிக்கிறது. புதைபொருட்களில் உணவு, குதிரைகள், யானைகள் ஆகியவற்றை யுனெஸ்கோ பட்டியலிடுகிறது; அறைகளில் சில சமயம் ராணிகளும் பணியாளர்களும் இருப்பார்கள் என்றும் அது கூறுகிறது. அந்த அறை தற்காலிக ஓய்விடம் என்று நம்பப்பட்டது. 21 நாட்களுக்குப் பிறகு ஆவி சொர்க்கத்துக்குப் பயணித்து ஃபி (Phi) ஆனது என்றும், அதன் பிறகு அந்த மேடு முன்னோர்களை மதிக்கும் சடங்குகளின் மையமானது என்றும் ICOMOS எழுதுகிறது.
மேடுகள் திட்டமிட்ட சூழலில் அமைந்துள்ளன. புனித மரங்கள் நடப்பட்டன, நீர்நிலைகள் உருவாக்கப்பட்டன என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது; ஆலமரங்களும், சவப்பெட்டிகளுக்கும் பட்டைக் கையெழுத்துப் பிரதிகளுக்கும் பயன்படும் மரங்களும் அவற்றில் அடங்கும். ICOMOS-இன் விவரிப்பில், நீர்நிலைகளை நிரப்ப ஓடைகள் திருப்பப்பட்டன, நிலத்தின் இயற்கையான ஏற்ற இறக்கங்களைக் கூர்மையாக்கப் பள்ளங்கள் வெட்டப்பட்டன.
ஏன் சராய்தேவ்
இளவரசர் சியு-கா-ஃபா (Siu-kha-pha) தலைமையில் தாய்-அஹோம்கள் 13ஆம் நூற்றாண்டில் இன்றைய அசாமுக்குள் குடிபெயர்ந்து, தங்கள் முதல் தலைநகராகவும் அரச இடுகாட்டுக்கான இடமாகவும் சராய்தேவைத் தேர்ந்தெடுத்தனர் என்று யுனெஸ்கோவின் உரை கூறுகிறது. ஆலோசனை அமைப்பின் விவரிப்பில் அவர்களின் தோற்றம் இன்றைய மியான்மர்-சீன எல்லையில் உள்ள பகுதியான மோங்-மாவ் (Mong-Mao).
அஹோம் வரலாற்றுப் பதிவுகளான புரஞ்சிகளை அடிப்படையாகக் கொண்ட எட்வர்ட் கெய்ட்டின் 1906 அசாம் வரலாறு, இளவரசரின் பெயரை சுகாபா (Sukapha) என்று எழுதுகிறது. சுகாபா அரசரான 1228ஆம் ஆண்டிலிருந்து அந்தப் பதிவுகளை நம்பகமான வரலாறாகக் கெய்ட் கருதுகிறார்; சராய்தேவில் நகரம் கட்டியதை 1253 என்று காலக்கணக்கிடுகிறார். ICOMOS-இன் விவரிப்பில், அரசர்கள், ராணிகள், உயர்குடியினர் சராய்தேவில் புதைக்கப்பட வேண்டும் என்ற மரபு வம்சத்தின் ஆறு நூற்றாண்டுகளிலும் நீடித்தது.
அறுநூறு ஆண்டுகள், அல்லது எழுநூறு
13ஆம் நூற்றாண்டு முதல் 19ஆம் நூற்றாண்டு வரை 600 ஆண்டுகள் என்று யுனெஸ்கோவும் ICOMOSஉம் கூறுகின்றன. சேர்ப்புக்குப் பிந்தைய செய்தியாளர் சந்திப்பில் மத்திய கலாசார, சுற்றுலா அமைச்சர் “700 ஆண்டுகள் பழமையான” மேட்டுப் புதைப்பு முறை பற்றிப் பேசினார் என்று பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலக வெளியீடு கூறுகிறது. அஹோம் ஆட்சி எங்கே முடிகிறது என்பதிலும் ஆதாரங்கள் வேறுபடுகின்றன. 13ஆம் நூற்றாண்டு முதல் 1838இல் பிரிட்டிஷ் ஆட்சி நிறுவப்படும் வரை அசாமின் பெரும்பகுதியை அஹோம்கள் ஆண்டனர் என்றும், மன்னர் ருத்ர சிங்கின் (1696 முதல் 1714 வரை) கீழ் அதிகாரம் உச்சத்தை அடைந்தது என்றும் பிரிட்டானிகா கூறுகிறது. 1826 பிப்ரவரி 24 அன்று கையெழுத்தான யாந்தபோ ஒப்பந்தத்தை கெய்ட் பதிவு செய்கிறார்; அதன்படி அசாமின் விவகாரங்களில் தலையிடாமல் இருக்க அவா மன்னர் ஒப்புக்கொண்டார் என்றும், திறை செலுத்தும் நிபந்தனையுடன் 1832இல் மேல் அசாமுக்குப் பொறுப்பாக நியமிக்கப்பட்ட புரந்தர் சிங் 1838 அக்டோபரில் பதவி நீக்கப்பட்டு ஓய்வூதியம் பெற்றார் என்றும் அவர் கூறுகிறார். அசாமில் தனக்கிருந்த அனைத்து உரிமைகோரல்களையும் மியான்மர் கைவிட்டது என்று ஒப்பந்தம் பற்றிய பிரிட்டானிகா பதிவு கூறுகிறது. பிரிட்டிஷ் ஆட்சி வந்தவுடன் அரசப் புதைப்புச் சடங்கு நின்றது என்று ICOMOS கூறுகிறது.
சராய்தேவுக்கு வம்சத்தின் இறுதிச் சடங்குகளில் மட்டுமின்றிப் போர்களிலும் இடம் இருந்தது. ஒரு வெற்றிக்குப் பிறகு இறந்தோருக்குப் படையல்களையும் தெய்வங்களுக்குப் பலிகளையும் செலுத்த ஓர் அஹோம் அரசர் அங்கே சென்றதாகக் கெய்ட் பதிவு செய்கிறார். இந்தக் காலத்தில் 1671இல் சராய்காட்டில் முகலாயப் படையின் மீது கிடைத்த வெற்றி லசித் போர்புகானும் சராய்காட் போரும் என்ற கட்டுரையில் சொல்லப்பட்டுள்ளது.
மரத்திலிருந்து செங்கலுக்கு, புதைப்பிலிருந்து எரியூட்டலுக்கு
மேடுகள் முதலில் மரத்தாலும், பின்னர் கல், சுட்ட செங்கல் ஆகியவற்றாலும் கட்டப்பட்டன என்றும், அந்த முறை அஹோம்களின் தலைசிறந்த இலக்கியம் என்று அது அழைக்கும் சாங்ருங் புகனில் (Changrung Phukan) விவரிக்கப்பட்டுள்ளது என்றும் கலாசார அமைச்சகத்தின் விளக்கக் குறிப்பு கூறுகிறது. இரண்டு வகை கா-மொய்டாம்களையும் காலப்போக்கில் பொருட்கள் மாறியதையும் இந்தத் தளம் காட்டுகிறது என்று ICOMOS கூறுகிறது. இறுதிச் சடங்குகளையும், மேடுகளுக்கு வேண்டிய பொருட்களையும் உழைப்பையும் சாங்-ருங் புகோனர் புரஞ்சி, அஹோம் புரஞ்சி ஆகிய இரு பதிவுகள் குறிப்பிடுகின்றன.
18ஆம் நூற்றாண்டு பற்றிய கெய்ட்டின் விவரிப்பு, அரசவையில் இந்து நடைமுறை பரவியபோது இந்த வழக்கம் மாறியதைக் காட்டுகிறது. ருத்ர சிங் மணி கர்ணேஸ்வர் குன்றில் எரியூட்டப்பட்டார் என்று சிலர் கூறினர் என்றும், ஆனால் அவரது எச்சங்கள் அவரது மூதாதையர்களைப் போலவே புதைக்கப்பட்டன என்று அஹோம் பதிவுகள் கூறுகின்றன என்றும் அவர் தெரிவிக்கிறார். ராஜேஸ்வர் சிங்குக்கு உடல் பிரம்மபுத்திரா கரையில் எரியூட்டப்பட்டு, சாம்பல் சராய்தேவில் புதைக்கப்பட்டது என்று கெய்ட் எழுதுகிறார். அஹோம் பழங்குடிப் பூசாரிகளான தியோதாய்கள் (Deodhai) பிற்காலத்தில் அந்த எரியூட்டலைப் பாரம்பரிய வழக்கத்திலிருந்து விலகலாகச் சுட்டிக்காட்டினர். கெய்ட்டின்படி அவர்கள் ராஜேஸ்வரின் களிமண் உருவம் ஒன்றைச் செய்து, அஹோம் அரசருக்கான சடங்குகளுடன் அதைப் புதைத்தனர். கௌரிநாத் சிங் அரசரானதும் தன் தந்தையின் உடலை எரித்து, இந்துச் சடங்குகளின்படி சாம்பலைச் சராய்தேவில் அடக்கம் செய்ய உத்தரவிட்டார் என்றும் கெய்ட் சேர்க்கிறார். “புதைக்கப்பட்ட அல்லது எரிக்கப்பட்ட எச்சங்கள்” என்ற யுனெஸ்கோவின் சொந்த வாசகம் இரண்டு நடைமுறைகளையும் உள்ளடக்குகிறது.
ஆய்வு எண்ணியவை
பிரம்மபுத்திரா பள்ளத்தாக்கு முழுவதும் 319 மொய்டாம்களை உறுப்பு நாடு ஆவணப்படுத்தியுள்ளது என்று ICOMOS தெரிவிக்கிறது. அவை அனைத்தும் பாதுகாக்கப்படுவதில்லை; பலவற்றின் மேல் செடிகொடிகள் படர்ந்துள்ளன. சேர்க்கப்பட்ட எல்லைக்குள் தொண்ணூறு உள்ளன; அதை ICOMOS மிக அடர்த்தியான, மிக முழுமையான தொகுப்பு என்றும், அஹோம் அரசர்களும் பிற அரச குடும்பத்தினரும் அடக்கம் செய்யப்பட்ட ஒரே இடம் என்றும் விவரிக்கிறது. அங்குள்ள 90க்கும் மேற்பட்ட மொய்டாம்களை 42 தாய்-அஹோம் அரசர்களுடனும் பிற அரச குடும்பத்தினருடனும் அது தொடர்புபடுத்துகிறது.
ஐந்து மொய்டாம்கள் (C002, C038, C077, C078, C090 என எண்ணிடப்பட்டவை) ஓரளவு ஆழத்துக்கு அகழ்வு செய்யப்பட்டுள்ளன அல்லது பாதுகாக்கப்பட்டுள்ளன. ட்ரோன்கள், முப்பரிமாண ஸ்கேனர்கள், LiDAR உள்ளிட்ட முறைகளால் ASI-யும் அசாம் தொல்லியல் இயக்குநரகமும் தளத்தைப் பதிவு செய்துள்ளன; மற்ற மேடுகள் கண்காணிக்கப்பட்டுப் பராமரிக்கப்படுகின்றன என்று ICOMOS கூறுகிறது. ஒவ்வொரு வளைவுக் கூரை அறையிலும் உடல் வைக்கப்பட்ட உயர்ந்த மையத் தளம் இருப்பதை அகழ்வு காட்டுகிறது என்று கலாசார அமைச்சகத்தின் விளக்கக் குறிப்பு கூறுகிறது. 20ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் புதையல் தேடுவோர் தளத்தைச் சேதப்படுத்தினர்; அதன் பிறகு ASI-யும் மாநிலத் தொல்லியல் துறையும் அதை மீட்டெடுத்துள்ளன.
யார் பராமரிக்கிறார்கள்
மேடுகளைப் பாதுகாத்ததற்கான பெருமையை ASI-க்கும் அசாம் அரசுக்கும் அமைச்சகத்தின் வெளியீடு தருகிறது. பொறுப்புப் பிரிவை ICOMOS விவரிக்கிறது. ASI-யின் கீழுள்ள 18.87 ஹெக்டேர் கொண்ட நான்கு மைடாம்கள் குழு (Group of Four Maidams), தேசிய முக்கியத்துவம் வாய்ந்த பழங்கால நினைவுச்சின்னம். மீதமுள்ள 76.13 ஹெக்டேர் சராய்தேவ் தொல்லியல் தளமாக அமைகிறது; அது அசாம் தொல்லியல் இயக்குநரகத்தின் கீழுள்ள மாநில முக்கியத்துவம் வாய்ந்த பழங்கால நினைவுச்சின்னம். மூன்று சட்டங்களை யுனெஸ்கோ பட்டியலிடுகிறது: 2010ஆம் ஆண்டின் பழங்கால நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் தொல்லியல் தளங்கள் மற்றும் எச்சங்கள் (திருத்தம் மற்றும் செல்லுபடியாக்கல்) சட்டம், 1972ஆம் ஆண்டின் தொல்பொருட்கள் மற்றும் கலைப் பொக்கிஷங்கள் சட்டம், 1959ஆம் ஆண்டின் அசாம் பழங்கால நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் பதிவுகள் சட்டம்.
தளத்துக்குள் எந்த வளர்ச்சிப் பணிக்கும் அனுமதி இல்லை. அதைச் சுற்றி 100 மீட்டர் தடை செய்யப்பட்ட மண்டலத்தையும், மேலும் 200 மீட்டர் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்ட மண்டலத்தையும் ICOMOS சேர்க்கிறது. மூன்று குழுக்கள் பணிகளை ஒருங்கிணைக்கின்றன என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது: மாநில அளவிலான உச்சக் குழு, பராமரிப்புக்கான உள்ளூர் குழு, பணிகள் மற்றும் திட்டங்களுக்கான அமைச்சகக் குழு. 2023 முதல் 2030 வரையிலான தள மேலாண்மைத் திட்டம் உள்ளது. செங்கல் வேலையையும் சுண்ணாம்புப் பூச்சையும் பழுதுபார்க்க ASI-யும் மாநிலமும் பாரம்பரிய நுட்பங்களையும் அவற்றில் பயிற்சி பெற்ற கைவினைஞர்களையும் பயன்படுத்துகின்றன என்றும், பராமரிப்புக்கும் தூய்மைப்படுத்தலுக்கும் உள்ளூர் மக்கள் பெரும்பாலும் தன்னார்வமாக உதவுகிறார்கள் என்றும் ICOMOS கூறுகிறது. தளத்தைச் சுற்றி தேயிலைத் தோட்டங்கள், நெல் வயல்கள், வீடுகள், இடைநிலை மண்டலத்தில் சுமார் 4,017 குடியிருப்பாளர்கள் (2011 புள்ளிவிவரம்) இருப்பதை ICOMOS கண்டது.
பட்டியலுக்கான பாதை
2014 ஏப்ரல் 15 அன்று தளம் இந்தியாவின் தற்காலிகப் பட்டியலில் சேர்ந்தது என்றும், அதன் மதிப்பீட்டுப் பயணம் 2023 அக்டோபர் 5 முதல் 11 வரை வந்தது என்றும் ICOMOS குறிப்பிடுகிறது. அளவுகோல்கள் (iii), (iv), (v) ஆகியவற்றை இந்தியா முன்மொழிந்திருந்தது. ICOMOS (iii), (iv) ஆகியவற்றைப் பரிந்துரைத்து, (v) நிரூபிக்கப்படவில்லை என்று கண்டது; குழுவின் முடிவு 46 COM 8B.16 (iii), (iv) ஆகியவற்றின் கீழ் தளத்தைப் பட்டியலில் சேர்த்தது. அளவுகோல் (iii) 600 ஆண்டுகளின் தாய்-அஹோம் அரச இறுதிச் சடங்குக் கட்டடக்கலையையும் மரபுகளையும் அடிப்படையாகக் கொண்டது. அளவுகோல் (iv) மொய்டாம்களைத் தாய்-அஹோம் இடுகாட்டின் சிறப்பான எடுத்துக்காட்டாகக் கொண்டது.
அமர்வு 2024 ஜூலை 21 முதல் 31 வரை நடந்தது; இந்தியாவில் குழு நடத்திய முதல் அமர்வு இது. மொய்டாம்கள் உட்பட 24 புதிய தளங்களைச் சேர்த்ததாக கலாசார அமைச்சகம் ஜூலை 31 அன்று தெரிவித்தது. இன்றும் அங்கே சடங்குகளை நடத்தும் உள்ளூர் சமூகங்களுக்கு இந்தத் தளம் மிகப் பெரிய மதிப்பு கொண்டது என்று யுனெஸ்கோவின் தெற்காசிய அலுவலக இயக்குநர் டிம் கர்டிஸ் கூறினார். இந்தச் சேர்ப்பு சமூகங்கள் தம் பாரம்பரியத்தைத் தொடர்ந்து பாதுகாக்க ஊக்கமளிக்கும் என்று தாம் நம்புவதாக ASI-யின் தலைமை இயக்குநர் கூறினார்.
இரண்டு யுனெஸ்கோ பக்கங்கள் சற்று வேறுபட்ட பரப்புகளைத் தருகின்றன. பட்டியல் பதிவு தளத்துக்கு 96.5 ஹெக்டேரையும் இடைநிலை மண்டலத்துக்கு 793.7 ஹெக்டேரையும் தருகிறது. ICOMOS மதிப்பிட்டவை 95.02, 754.511 ஹெக்டேர்.
இன்றும் நடக்கும் சடங்குகள்
மே-டாம்-மே-ஃபி (Me-Dam-Me-Phi, முன்னோர் வழிபாடு), தர்ப்பணம் (Tarpan, புனித நீரால் செய்யப்படும் படையல்) ஆகிய தாய்-அஹோம் சடங்குகள் சராய்தேவில் நடைபெறுகின்றன என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது. ஆண்டுத் திருவிழாக்கள் பெரும் எண்ணிக்கையிலான பங்கேற்பாளர்களை ஈர்க்கின்றன; உள்ளூர் சமூகங்கள் மொய்டாம்களைப் புனிதப் புதைகுழிகளாகக் கருதி, தீவிரமாகப் பாதுகாக்கின்றன என்று ICOMOS கூறுகிறது. உறுப்பு நாட்டின் தகவலை மேற்கோள் காட்டி, பார்வையாளர் எண்ணிக்கை மிதமாக இருந்தது என்றும், பெரும்பாலான பார்வையாளர்கள் அசாமியர்கள் அல்லது தாய்-அஹோம் வம்சாவளியினர் என்றும், வெளிநாட்டுப் பார்வையாளர்கள் மிகக் குறைவு என்றும் அது சேர்க்கிறது.
அடுத்து குழு கேட்டவை
தனது முடிவில், ஆறு நடவடிக்கைகளை இந்தியா பரிசீலிக்குமாறு குழு பரிந்துரைத்தது: ASI-யின் பகுதிக்கும் மாநிலத்தின் பகுதிக்கும் இடையிலான எல்லைச் சுவரை அகற்றுதல், கல்விசார் கூட்டாளிகளுடன் ஆய்வுத் திட்டத்தை நிறைவேற்றுதல், இடைநிலை மண்டலத்தில் உள்ள அஹோம் தளங்களுக்கான மாநிலப் பாதுகாப்பை முடித்தல், நிலையான சுற்றுலா உத்தியையும் விளக்கத் திட்டத்தையும் உருவாக்குதல், மேலாண்மையில் முறையான சமூகப் பங்கேற்பை இணைத்தல், தளத்தையும் அதன் இடைநிலை மண்டலத்தையும் பரந்த சூழலையும் ஒரே பகுதியாக நிர்வகித்தல். ICOMOS பார்வையிட்டபோது தளத்தின் விளக்கம் போதிய வளர்ச்சி பெறவில்லை என்று கண்டது: சிறிய தள அருங்காட்சியகம் புதுப்பிப்புக்காக மூடப்பட்டிருந்தது, பார்வையாளர் மையம் உள்ளே இன்னும் அமைக்கப்படவில்லை. கனமழை, மண் அரிப்பு, தாவர வளர்ச்சி ஆகியவையே அது குறிப்பிட்ட முக்கிய அழுத்தங்கள்; அசாமில் ஆண்டுக்குக் குறைந்தது நான்கு மாதங்கள் கனமழை பெய்கிறது. தள மேலாண்மைத் திட்டத்துக்கு 2029இல் ஒரு பெரிய மறுஆய்வு உள்ளது.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- UNESCO World Heritage Committee, Decision 46 COM 8B.16: Moidams, the Mound-Burial System of the Ahom Dynasty (India), with the adopted Statement of Outstanding Universal Value
- UNESCO World Heritage Centre: Moidams, the Mound-Burial System of the Ahom Dynasty (list entry 1711)
- UNESCO: 46th Session of the World Heritage Committee Inscribes Moidams as India's 43rd World Heritage Site (26 July 2024)
- ICOMOS evaluation of the Moidams nomination, No 1711 (approved 13 March 2024), published by the World Heritage Centre
- World Heritage Committee working document WHC/24/46.COM/8B: Nominations to the World Heritage List (7 June 2024)
- UNESCO World Heritage Centre: 24 new sites inscribed (1 August 2024)
- Press Information Bureau, Ministry of Culture: Moidams inscribed in the UNESCO World Heritage List as India's 43rd entry (26 July 2024)
- Press Information Bureau: Charaideo Moidams, India's 43rd UNESCO World Heritage Site, explainer (22 July 2024)
- Press Information Bureau, Ministry of Culture: India hosts historic 46th World Heritage Committee meeting (31 July 2024)
- Press Information Bureau, Ministry of Culture: 46th Session of the World Heritage Committee of UNESCO, written reply (2 December 2024)
- Edward Gait, A History of Assam (1906), Internet Archive
- Encyclopaedia Britannica: Ahom
- Encyclopaedia Britannica: Treaty of Yandabo
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.
