భారతదేశ మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్ తొలి ప్రయత్నంలోనే ₹450 కోట్లతో కక్ష్యకు చేరింది, ఆరు నెలల ప్రణాళికపై ఏడేళ్లకు పైగా పనిచేసింది

మంగళయాన్ అని పిలిచే భారతదేశ మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్, 2014 సెప్టెంబర్ 24 ఉదయం తన ప్రధాన ఇంజన్‌ను సుమారు 24 నిమిషాలు మండించి అంగారక గ్రహం చుట్టూ కక్ష్యలో స్థిరపడింది. తొలి ప్రయత్నంలోనే అలా చేసిన మొదటి దేశం భారతదేశమని ఇస్రో ఆర్కైవ్ ప్రకటన చెబుతుంది. భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ ఖర్చును ₹450 కోట్లుగా, రూపకల్పన జీవితకాలాన్ని ఆరు నెలలుగా పేర్కొంటుంది.

2021 సెప్టెంబర్‌లో, అంటే చేరిన ఏడేళ్ల తర్వాత కూడా వ్యోమనౌక పనిచేస్తూనే ఉంది. ఇస్రో 2022 అక్టోబర్ 3 నవీకరణ దాన్ని తిరిగి పొందలేనిదిగా ప్రకటించింది.

భూమిని వీడడానికి ఆరు మండింపులు

చంద్రయాన్-1 చంద్రుడి వద్దకు వెళ్లిన తర్వాత, మంగళయాన్‌ను ఇస్రో తన తొలి గ్రహాంతర మిషన్ అంటుంది. పోలార్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ పీఎస్‌ఎల్‌వీ-సి25 2013 నవంబర్ 5న మధ్యాహ్నం 2:38కి శ్రీహరికోట నుండి నింగికి ఎగిరింది. ఇస్రో దీర్ఘకాల ఆర్కైవ్ ప్రకటన ప్రకారం, అది వ్యోమనౌకను భూమి చుట్టూ దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలో వదిలింది: అతి దగ్గరి బిందువు 248.4 కి.మీ., అతి దూరపు బిందువు 23,550 కి.మీ., భూమధ్యరేఖకు 19.27 డిగ్రీల వంపు. ఆ రాకెట్ వ్యోమనౌకను నేరుగా అంగారకుడి వద్దకు పంపలేకపోయింది. ఆర్బిటర్ సొంత 440 న్యూటన్ల ద్రవ ఇంజన్ కక్ష్య ఎత్తైన బిందువును దశలవారీగా పెంచాల్సి వచ్చింది.

ఇస్రో లెక్క ప్రకారం ఆరు కక్ష్య పెంపు విన్యాసాలు జరిగాయి. 2013 నవంబర్ 7, 8, 9 తేదీల్లో జరిగిన మొదటి మూడు, ఎత్తైన బిందువును 28,852 కి.మీ., 40,186 కి.మీ., 71,636 కి.మీ.కు పెంచాయని అమెరికాస్పేస్ నివేదిస్తుంది.

తగినంతగా సాగని నాలుగో మండింపు

నవంబర్ 11 తెల్లవారుజామున, నాలుగో మండింపు ప్రణాళికాబద్ధమైన 130కి బదులు సెకనుకు సుమారు 35 మీటర్ల అదనపు వేగాన్ని ఇచ్చి, ఎత్తైన బిందువును 100,000 కి.మీ.కు పైగా కాకుండా 78,276 కి.మీ. వద్ద వదిలింది (అమెరికాస్పేస్). ప్రాథమిక, అదనపు సోలనాయిడ్ కాయిళ్లను ఒకేసారి శక్తివంతం చేయడం వల్ల ద్రవ ఇంజన్‌కు ప్రవాహం ఆగిందని ఇస్రో వివరణను నేచర్ నివేదించింది.

నవంబర్ 12న 303.8 సెకన్ల అనుబంధ మండింపు ఎత్తైన బిందువును 118,642 కి.మీ.కు పెంచింది. నవంబర్ 16న జరిగిన చివరి భూకక్ష్య మండింపు 243.5 సెకన్లు సాగి దాన్ని 192,874 కి.మీ.కు చేర్చిందని యూనివర్స్ టుడే నివేదించింది.

వీడడానికి ఒక సుదీర్ఘ మండింపు, తర్వాత నిరీక్షణ

ట్రాన్స్-మార్స్ ఇంజెక్షన్ 2013 డిసెంబర్ 1న భారత కాలమానం ప్రకారం రాత్రి 12:49కి మొదలైంది. 440 న్యూటన్ల ఇంజన్ 1,328.89 సెకన్లు పనిచేసి సెకనుకు 647.96 మీటర్ల వేగాన్ని చేర్చిందని ఇస్రో బులెటిన్ నుండి అమెరికాస్పేస్ నివేదించింది. ఇస్రో ఆర్కైవ్ ప్రకటన ప్రకారం, వ్యోమనౌక అప్పుడు సూర్యుని చుట్టూ 680 మిలియన్ కి.మీ. పొడవైన మార్గంలో ఉంది, అంగారకుడి వరకు ప్రయాణానికి 300 రోజులు పట్టింది.

తర్వాత ప్రధాన ఇంజన్ పనిలేకుండా ఉండిపోయింది. అది చివరిసారి 2013 డిసెంబర్ 1న మండిందని యూనివర్స్ టుడే చెబుతుంది. 2014 సెప్టెంబర్ 22న భారత కాలమానం ప్రకారం మధ్యాహ్నం 2:30కి, ఇస్రో దాన్ని 3.968 సెకన్లు మండించి వ్యోమనౌక వేగాన్ని సెకనుకు 2.18 మీటర్లు మార్చింది. ఆ పరీక్ష చివరి మార్గ సవరణగా కూడా పనిచేసింది, కక్ష్య ప్రవేశ మండింపుకు ఇంజన్ సిద్ధంగా ఉందని అది నిర్ధారించిందని ఇస్రో తెలిపింది.

24 నిమిషాల మండింపు

విన్యాసంలో కొంత భాగం అంగారకుడు రేడియో లింక్‌ను అడ్డుకున్నాడు, అంగారకుడి నుండి సంకేతాలు భూమిని చేరడానికి సుమారు 12.5 నిమిషాలు పట్టింది, అందుకే వ్యోమనౌక మండింపును తనంతట తానే నిర్వహించింది. 440 న్యూటన్ల ఇంజన్‌తో పాటు ఎనిమిది 22 న్యూటన్ల థ్రస్టర్లు మండాయి. ఇగ్నిషన్ భారత కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 7:17:32కు, షట్‌డౌన్ ఉదయం 7:41:46కు జరిగిందని అమెరికాస్పేస్ ఇస్తుంది, ఆ మండింపు వ్యోమనౌక వేగాన్ని సెకనుకు 1,099 మీటర్లు తగ్గించి సుమారు 249.5 కిలోల ప్రొపెల్లెంట్ వాడిందని చెబుతుంది.

మండింపు వ్యవధి గురించిన వృత్తాంతాల్లో స్వల్ప తేడా ఉంది. అమెరికాస్పేస్ నివేదించినట్లు ఇస్రో లెక్క 1,388.67 సెకన్ల మండింపు, పత్రికా నివేదికలు సుమారు 24 నిమిషాలు అంటాయి. సుమారు ఒక నిమిషం ఉన్న ఆ తేడాను మూలాలు వివరించడం లేదు.

ఫలితంగా వచ్చిన కక్ష్యలో అతి దగ్గరి బిందువు 421.7 కి.మీ., అతి దూరపు బిందువు 76,993.6 కి.మీ., అంగారకుడి భూమధ్యరేఖకు 150 డిగ్రీల వంపు, ఆవర్తన కాలం 72 గంటల 51 నిమిషాల 51 సెకన్లు. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ బెంగళూరులోని ఇస్రో ట్రాకింగ్ కేంద్రం ఇస్ట్రాక్ నుండి చూశారు, “ఈ రోజు చరిత్ర సృష్టించబడింది” అన్నారని స్పేస్‌ఫ్లైట్ నౌ నివేదించింది. అంగారక మిషన్లలో సగానికి పైగా విఫలమయ్యాయని కూడా ఆయన అన్నారని యూనివర్స్ టుడే చెబుతుంది. సోవియట్ యూనియన్, అమెరికా, యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీల తర్వాత అంగారకుడి కక్ష్యలోకి వ్యోమనౌకను చేర్చిన నాలుగో అంతరిక్ష సంస్థగా ఇస్రో నిలిచింది.

ఐదు పరికరాలు, సుమారు 14 కిలోలు

ఐదు పరికరాలు బోర్డుపై ఉన్నాయి, వాటి మొత్తం ద్రవ్యరాశి సుమారు 14 కిలోలు అని ఇస్రో ఆర్కైవ్ ప్రకటన చెబుతుంది. వాటిలో మూడింటిని అహ్మదాబాద్‌లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ నిర్మించింది: మార్స్ కలర్ కెమెరా, మార్స్ కోసం మీథేన్ సెన్సర్, పగలు రాత్రి ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతను కొలిచే థర్మల్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ఇమేజింగ్ స్పెక్ట్రోమీటర్. అంగారకుడి పలుచని బాహ్య వాతావరణంలోని వాయు కణాలను గుర్తించే మాస్ స్పెక్ట్రోమీటర్ అయిన మార్స్ ఎక్సోస్ఫెరిక్ న్యూట్రల్ కంపోజిషన్ ఎనలైజర్ (MENCA) విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్‌లోని స్పేస్ ఫిజిక్స్ లేబొరేటరీ నుండి వచ్చింది. ఎగువ వాతావరణంలో డ్యూటీరియం, హైడ్రోజన్ నిష్పత్తిని కొలవడానికి నిర్మించిన లైమన్ ఆల్ఫా ఫోటోమీటర్ (LAP) బెంగళూరులోని లేబొరేటరీ ఫర్ ఎలక్ట్రో-ఆప్టికల్ సిస్టమ్స్ నుండి వచ్చింది.

కనిపించే ఫలితాల్లో ఎక్కువ భాగం కెమెరా నుండే. ఇస్రో 1,100కు పైగా చిత్రాలను, ఒక మార్స్ అట్లాస్‌ను, మిషన్ మొత్తం మీద 35కు పైగా పీర్-రివ్యూ పత్రాలను నివేదిస్తుంది. దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య వల్ల అంగారకుడి పూర్తి బింబం చిత్రం తీయగలిగిందని, అంగారకుడి రెండు చిన్న చంద్రుల్లో ఒకటైన డీమోస్ అవతలి వైపును మొదటిసారి ఫోటో తీసిందని ఇస్రో 2022 నవీకరణ చెబుతుంది. ఫోబోస్, డీమోస్ చిత్రణ రెండింటి కొత్త వివరాలను వెల్లడించిందని 2016 ఆర్కైవ్ ప్రకటన జోడిస్తుంది.

ఇస్రో ప్రధాన శాస్త్రీయ ఫలితాల జాబితాలో ఐదు పత్రాలు ఉన్నాయి:

• ప్రపంచవ్యాప్త ధూళి తుపాను సమయంలో అంగారక వాతావరణం పెరిగిన తప్పించుకోవడం (జర్నల్ ఆఫ్ జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్: ప్లానెట్స్, 2020);
• ఎక్సోస్ఫియర్‌లో సుప్రాథర్మల్ “వేడి” ఆర్గాన్ (జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్ లెటర్స్, 2017);
• పెరిహీలియన్ సాయంత్రం గంటల్లో సుమారు 270 కి.మీ. ఎత్తున కార్బన్ డైఆక్సైడ్ కంటే ఆక్సిజన్ ఎక్కువగా ఉండటం (జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్ లెటర్స్, 2016);
• వల్లెస్ మారినెరిస్ దక్షిణ గోడపై లీ-వేవ్ మేఘాలు (ఇకారస్, 2015);
• మార్స్ ఆర్బిటర్ రేడియో సంకేతాల ద్వారా అధ్యయనం చేసిన సౌర కరోనా చలనశీలత (మంత్లీ నోటీసెస్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఆస్ట్రానామికల్ సొసైటీ, 2022).

అంగారకుడు ఉత్తర వేసవిలోకి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు ఉత్తర ధ్రువం వద్ద కార్బన్ డైఆక్సైడ్, నీటి మంచు ఎలా మారతాయో అధ్యయనం చేయడానికి కెమెరా డేటా సహాయపడిందని, ఎత్తైన ప్రాంతాలపై, వల్లెస్ మారినెరిస్‌పై ఉన్న ధూళి పొర సగటు ఎత్తు సుమారు 1.5 కి.మీ.గా అంచనా వేశారని 2016 ప్రకటన కూడా నివేదిస్తుంది. 2022 నాటికి మిషన్ డేటాను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి సుమారు 7,200 మంది వినియోగదారులు నమోదు చేసుకున్నారు, సుమారు 27,000 సైన్స్-డేటా డౌన్‌లోడ్లు జరిగాయి.

ఖర్చు ఎంత, ఇతరులు ఎలా లెక్కించారు

ఇస్రో మిషన్ పేజీ ₹450 కోట్లు అంటుంది. యూనివర్స్ టుడే ఆ ప్రోబ్‌ను 73 మిలియన్ డాలర్లుగా పేర్కొంది. ఈ మిషన్ ఖర్చు, రెండు రోజుల ముందు అంగారకుడిని చేరిన నాసా మావెన్ ఆర్బిటర్ ఖర్చులో సుమారు పదో వంతు అని మోదీ అన్నారు, మావెన్ ఖర్చును స్పేస్‌ఫ్లైట్ నౌ 671 మిలియన్ డాలర్లుగా పేర్కొంది. ఆ సంఖ్యల్లో ఒక్కోటి దేన్ని కలిగి ఉందో మూలాలు చెప్పడం లేదు, కాబట్టి ఆ నిష్పత్తి ప్రధానమంత్రి చేసిన పోలికే తప్ప ఆడిట్ చేసింది కాదు. విస్తృత బడ్జెట్ చిత్రం ఇస్రో పొదుపు రికార్డు గురించిన మా వ్యాసంలో ఉంది.

ఆరు నెలలు ఏడేళ్లయింది

ఆరు నెలలు ఇస్రో సొంత పేజీల్లోని రూపకల్పన లక్ష్యం, దాని 2022 నవీకరణ ఆ మిషన్‌ను సాంకేతిక ప్రదర్శన నౌకగా వర్ణిస్తుంది. ఆర్బిటర్ 2021 సెప్టెంబర్ 24న ఏడేళ్లు పూర్తి చేసిందని అది నివేదిస్తుంది. 2015లో సూర్యుడు అంగారకుడికి, భూమికి మధ్య ఉన్న మే 27 నుండి జూలై 1 వరకు జరిగిన సౌర సంయోగంలో, వ్యోమనౌక సంబంధం లేకుండా 35 రోజులు పూర్తి స్వయంప్రతిపత్తితో నడిచింది.

ముగింపు సుదీర్ఘ గ్రహణంతో వచ్చింది. సెప్టెంబర్ 27న జరిగిన జాతీయ సమావేశం తర్వాత రాసిన 2022 అక్టోబర్ 3 నవీకరణలో, 2022 ఏప్రిల్‌లో సుదీర్ఘ గ్రహణం తర్వాత గ్రౌండ్ స్టేషన్‌తో సంబంధం తెగిపోయిందని ఇస్రో చెబుతుంది. ప్రొపెల్లెంట్ అయిపోయి ఉండాలని, అందువల్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తికి అవసరమైన స్థితిని వ్యోమనౌక నిలుపుకోలేకపోయిందని అది చెప్పి, దాన్ని తిరిగి పొందలేనిదిగా, జీవితకాలం ముగిసినదిగా ప్రకటిస్తుంది.

పేర్లు చెప్పని అధికారులు పీటీఐతో మాట్లాడి మరిన్ని వివరాలు ఇచ్చారు. బ్యాటరీని సుమారు ఒక గంట 40 నిమిషాల గ్రహణాల కోసం రూపొందించారని, వరుస గ్రహణాలు, వాటిలో ఒకటి ఏడున్నర గంటలది, దాన్ని ఖాళీ చేశాయని వారు చెప్పారు. గ్రహణాలను తప్పించడానికి కక్ష్యను మార్చేందుకు ఇస్రో ముందే ఇంధనం ఖర్చు చేసిందని అదే అధికారులు చెప్పారు. ఇస్రో పేజీ ఆ సంఖ్యలను పునరావృతం చేయదు, చివరి సంబంధం యొక్క ఖచ్చితమైన తేదీ మేము తెరవగలిగిన మూలాల్లో ఇవ్వలేదు.

మంగళయాన్-2

2016లోనే రెండవ మార్స్ ఆర్బిటర్ చర్చలో ఉంది, అప్పుడు ఇస్రో ప్రయోగాల ప్రతిపాదనల కోసం శాస్త్రవేత్తలను కోరిందని ది వీక్ నివేదించింది. 2025 అక్టోబర్‌లో స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ డైరెక్టర్ నీలేష్ ఎం. దేశాయ్, రెండవ మిషన్ 2028 నుండి 2030 మధ్య ఉంటుందని, సుమారు పది నెలల ప్రయాణం ఉంటుందని, పారాచూట్లు, మోటార్ల సహాయంతో దిగే వాహనాలతో దిగే ప్రయత్నం ఉంటుందని ఏఎన్ఐతో అన్నారు. ఇస్రో చైర్మన్ వి. నారాయణన్ ఆ మిషన్ 2030లో జరుగుతుందని, అంగారకుడిపై భారతదేశ తొలి సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్‌ను ప్రయత్నిస్తుందని చెప్పారని ఇండియా టీవీ నివేదించింది, ఒక ఆర్బిటర్, ఒక ల్యాండర్, ఒక రోవర్ ఇంకా సాధ్యాసాధ్యాల అధ్యయనంలో ఉన్నాయని పేర్లు చెప్పని అధికారులను ఉటంకించింది.

బెంగళూరులో 2026 మార్చి 11న జరిగిన స్టార్ట్ 2026 కార్యక్రమంలో, ఇస్రో అంగారక ల్యాండింగ్ మిషన్‌పై పనిచేస్తోందని నారాయణన్ చెప్పారని ది హితవాద చెబుతుంది. మాకు దొరికిన మూలాలు ఇంటర్వ్యూలు, ప్రసంగాలే తప్ప ప్రచురితమైన మిషన్ ప్రణాళిక కావు, తేదీపై అవి భిన్నంగా ఉన్నాయి: దేశాయ్ వివరణలో 2028 నుండి 2030, నారాయణన్ వ్యాఖ్యల నివేదికలో 2030.