ఇస్రో 2025 జనవరి 16న కక్ష్యలో 220 కిలోల రెండు ఉపగ్రహాలను అనుసంధానం చేసింది, కానీ అంతరిక్ష కేంద్రం, చంద్రయాన్-4 కోసం అవసరమైన తదుపరి డాకింగ్ పరీక్షలు ఇంకా అధ్యయనంలోనే ఉన్నాయి

2025 జనవరి 16 తెల్లవారుజామున ఇస్రో కక్ష్యలో రెండు ఉపగ్రహాలను డాకింగ్ చేసింది. పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (పిఐబి) లెక్క ప్రకారం, ఇలా చేసిన నాలుగో దేశం భారత్; అంతకుముందు అమెరికా, రష్యా, చైనా మాత్రమే చేశాయి. ఆ ఉపగ్రహాలు SDX01, SDX02 ఒక్కొక్కటి సుమారు 220 కిలోల బరువు ఉంటాయి, 2024 డిసెంబర్ 30న ఒక పిఎస్ఎల్‌వి రాకెట్‌పై కలిసి ప్రయోగించారు.

ఇస్రో వాటిని 2025 మార్చి 13న విడదీసింది, ఏప్రిల్ 20న రెండోసారి కలిపింది, ఏప్రిల్ 21న వాటి మధ్య విద్యుత్తును బదిలీ చేసింది. తర్వాతి రెండు డాకింగ్ ప్రయోగాలను ఇస్రో ఇంకా అధ్యయనం మాత్రమే చేస్తోందని 2026 మార్చి 23న రాజ్యసభలో ఇచ్చిన లిఖిత సమాధానం చెబుతోంది.

ప్రయోగం, రెండుసార్లు వాయిదా పడిన తేదీలు

స్పేస్‌ఫ్లైట్ నౌ ప్రకారం, పిఎస్ఎల్‌వి-సి60 2024 డిసెంబర్ 30న రాత్రి 10 గంటలకు (భారత కాలమానం) శ్రీహరికోట నుంచి నింగికెగిరింది. ఇస్రో మిషన్ బ్రోషర్ ప్రకారం, రెండు ఉపగ్రహాలు సుమారు 15 నిమిషాల తర్వాత, దాదాపు 477 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో విడిపోయాయి. పిఎస్ఎల్‌వి ఇస్రో ప్రధాన వాహక రాకెట్; దాని 2017లో 104 ఉపగ్రహాల ప్రయోగం గురించి వేరే వ్యాసంలో చెప్పాం. రాకెట్ నాలుగో దశ విద్యా సంస్థలు, స్టార్టప్‌ల నుంచి వచ్చిన 24 ప్రయోగాలను కూడా మోసుకెళ్తుందని డిసెంబర్ 28న పిఐబి ఇచ్చిన వివరణ చెప్పింది.

డిసెంబర్ 31న కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, డాకింగ్ 2025 జనవరి 7న జరుగుతుందని ఆశిస్తున్నట్లు చెప్పారు. అప్పుడు జరగలేదు. గ్రౌండ్ సిమ్యులేషన్లలో మరిన్ని పరిశీలనలు అవసరమైన ఒక ఆపివేత (అబార్ట్) పరిస్థితిని గుర్తించిన తర్వాత, జనవరి 6న ఇస్రో దాన్ని జనవరి 9కి మార్చిందని న్యూస్ ఆన్ ఎయిర్ నివేదించింది.

జనవరి 9 ప్రయత్నం కూడా వాయిదా పడింది. రెండు ఉపగ్రహాల మధ్య దూరాన్ని 225 మీటర్లకు తగ్గించే విన్యాసం సమయంలో, అవి భూమితో సంపర్కం లేని స్థితిలో ఊహించినదానికంటే వేగంగా దూరం జరిగాయి. ఉపగ్రహాలు సురక్షితంగా ఉన్నాయని ఇస్రో మిషన్ పేజీ చెబుతోంది.

జనవరి 12న చేసిన ట్రయల్ రన్‌లో ఇస్రో ఆ జతను 3 మీటర్ల దగ్గరకు తెచ్చి, తిరిగి సురక్షిత దూరానికి తరలించిందని పిఐబి నమోదు చేసింది. అసలు డాకింగ్ జనవరి 16 తెల్లవారుజామున జరిగింది.

చివరి 15 మీటర్లను ఇస్రో ఎలా దాటింది

రెండు వ్యోమనౌకలు గంటకు సుమారు 28,800 కిలోమీటర్ల వేగంతో భూమి చుట్టూ తిరుగుతాయి. కాబట్టి ఛేజర్ తన వేగాన్ని లక్ష్యానికి సాపేక్షంగా గంటకు 0.036 కిలోమీటర్లకు తగ్గించాలని డిసెంబర్ 28న పిఐబి వివరించింది. అంటే సెకనుకు 10 మిల్లీమీటర్లు; ఇస్రో మిషన్ పేజీలోని చేరువయ్యే వేగం ఇదే.

SDX01 ఛేజర్, SDX02 లక్ష్యం. ఈ రెండూ ఆండ్రోజినస్ అని ఇస్రో బ్రోషర్ చెబుతోంది: డాకింగ్ యంత్రాంగం రెండింటిలోనూ ఒకటే, ఏదైనా క్రియాశీలంగా పనిచేయగలదు. ఈ ప్రణాళిక ఛేజర్‌ను దశలవారీగా తీసుకెళ్లింది. రెండు నౌకలు మొదట సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరానికి జారుకున్నాయి, తర్వాత 5 కిలోమీటర్లు, 1.5 కిలోమీటర్లు, 500 మీటర్లు, 225 మీటర్లు, 15 మీటర్లు, 3 మీటర్ల వద్ద ఆగాయి. 5 కిలోమీటర్ల నుంచి ఉపగ్రహాలు రేడియో లింక్ ద్వారా స్థానం, దిశ సమాచారాన్ని పంచుకున్నాయని స్పేస్‌ఫ్లైట్ నౌ వర్ణించింది.

దూరం తగ్గుతున్న కొద్దీ పలు సెన్సార్లు బాధ్యత తీసుకున్నాయి. ఇస్రో జాబితా ప్రకారం, లేజర్ రేంజ్ ఫైండర్ 6,000 మీటర్ల నుంచి 200 మీటర్ల వరకు, రెండెజ్వూ సెన్సార్లు 2,000 మీటర్ల నుంచి 10 మీటర్ల వరకు, సమీపత, డాకింగ్ సెన్సార్ 30 మీటర్ల నుంచి 0.4 మీటర్ల వరకు పనిచేశాయి. చివరి మీటర్లను ఒక వీడియో కెమెరా రికార్డు చేసింది, ఛేజర్ లక్ష్యంలోకి ప్రవేశించడాన్ని ఒక మెకానిజం ఎంట్రీ సెన్సార్ గుర్తించింది. ఉపగ్రహ నావిగేషన్ (జిఎన్ఎస్ఎస్) సంకేతాలతో పనిచేసే ఒక ప్రాసెసర్, ఒక నౌక స్థానాన్ని, వేగాన్ని రెండోదానికి సాపేక్షంగా లెక్కించింది.

డాకింగ్‌ను 3 మీటర్ల హోల్డ్ పాయింట్ నుంచి ప్రారంభించారని పిఐబి జనవరి 16 ఫ్యాక్ట్‌షీట్ చెబుతోంది. మోటార్‌తో నడిచే యంత్రాంగం లక్ష్యాన్ని పట్టుకుని, రెండు నౌకలను దగ్గరకు లాక్కోవడానికి వెనక్కి ముడుచుకుని, ఆ తర్వాత రిజిడైజ్ అయింది. రిజిడైజ్ అనేది ఇస్రో వాడిన మాట; రెండింటినీ ఒకే గట్టి నిర్మాణంగా బిగించడం అని దాని అర్థం. ఆ తర్వాత ఆ జతను ఒకే వస్తువులా నడపవచ్చని ఇస్రో చెప్పింది.

మానవ మిషన్ల కోసం ఇతర అంతరిక్ష సంస్థలు వాడే అంతర్జాతీయ డాకింగ్ సిస్టమ్ స్టాండర్డ్‌తో తన యంత్రాంగాన్ని ఇస్రో మిషన్ పేజీ పోలుస్తుంది. ఇస్రో రింగ్ వెడల్పు 450 మిల్లీమీటర్లు, రెండు మోటార్లు వాడుతుంది; స్టాండర్డ్‌లో 800 మిల్లీమీటర్లు, 24 మోటార్లు. పెద్ద వ్యోమనౌకలను డాకింగ్ చేయడం కంటే చిన్న వ్యోమనౌకలను డాకింగ్ చేయడానికి మరింత సూక్ష్మమైన కచ్చితత్వం కావాలని కూడా ఆ పేజీ చెబుతోంది. ఈ స్వదేశీ వ్యవస్థను మంత్రి భారతీయ డాకింగ్ సిస్టమ్ అని పిలుస్తారు.

అన్‌డాకింగ్, రెండో డాకింగ్, ఒక హీటర్ పరీక్ష

2025 మార్చి 13న, సుమారు ఉదయం 09:20కి, ఇస్రో 45 డిగ్రీల వాలుతో 460 కిలోమీటర్ల వృత్తాకార కక్ష్యలో మొదటి ప్రయత్నంలోనే ఉపగ్రహాలను విడదీసింది. బెంగళూరు, లక్నో, మారిషస్‌లోని గ్రౌండ్ స్టేషన్లు ఆ ప్రక్రియను పర్యవేక్షించాయి; రెండు ఉపగ్రహాల ఆరోగ్యం సాధారణంగా ఉందని ఇస్రో తెలిపింది.

రెండో డాకింగ్ 2025 ఏప్రిల్ 20న రాత్రి 8:20కి జరిగింది. ఈసారి 15 మీటర్ల నుంచి స్పర్శ వరకు చేరువ పూర్తిగా స్వయంచాలకంగా సాగిందని ఇస్రో చెబుతోంది. మొదటి డాకింగ్‌లో 3 మీటర్ల వద్ద హోల్డ్‌ను చేతితో నిర్వహించారు.

ఏప్రిల్ 21న ఇస్రో SDX02 నుంచి SDX01కు విద్యుత్తు పంపి, ఆ తర్వాత తిరిగి పంపింది; ఒక ఉపగ్రహంలోని హీటర్‌ను రెండో దాని సరఫరాతో సుమారు నాలుగు నిమిషాలు నడిపింది. పనితీరు ఊహించినట్లే ఉందని ఇస్రో తెలిపింది.

అంతరిక్ష కేంద్రం దీన్నుంచి ఏం కోరుతుంది

భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం మొదటి మాడ్యూల్ BAS-1ను కేబినెట్ 2024 సెప్టెంబర్ 18న ఆమోదించింది; 2028 డిసెంబర్ నాటికి పూర్తి కావాల్సిన ఎనిమిది మిషన్లతో కూడిన సవరించిన గగన్‌యాన్ కార్యక్రమంలో ఇది భాగం. ఈ కేంద్రంలో ఐదు మాడ్యూల్స్ ఉంటాయని, 2035 నాటికి పనిచేయాలని ప్రణాళిక అని అంతరిక్ష విభాగం 2026 ఆగస్టు 6న రాజ్యసభకు తెలిపింది.

ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం కోసం అనేక ప్రయోగాలు అవసరమైనప్పుడు అంతరిక్షంలో డాకింగ్ తప్పనిసరి అని ఇస్రో స్పేడెక్స్ పేజీ చెబుతోంది. 2026 మార్చి 23 సమాధానం మానవ సహిత ప్రయాణం గురించి మరింత ముందుకు వెళ్తుంది: సిబ్బందిని మార్చడానికి, ఇంధనం, ద్రవాలు, విద్యుత్తును తరలించడానికి డాకింగ్ సాంకేతికత అవసరం. దాన్ని కక్ష్యలో రుజువు చేయడం ద్వారా గగన్‌యాన్ మాడ్యూల్‌ను BAS వంటి కేంద్రంతో డాకింగ్ చేసే దారి తెరుచుకుంటుందని అది చెబుతోంది. ఆ జాబితాలోని ఒక అంశాన్ని, అంటే విద్యుత్ బదిలీని, స్పేడెక్స్ పరీక్షించింది.

చంద్రయాన్-4 దీన్నుంచి ఏం కోరుతుంది

2024 సెప్టెంబర్ 18న చంద్రయాన్-4కు కేబినెట్ ఇచ్చిన ఆమోదం, చంద్రుడి నుంచి నమూనాలను తెచ్చే ఈ మిషన్ ప్రదర్శించాల్సిన సాంకేతికతల్లో డాకింగ్, అన్‌డాకింగ్‌ను పేర్కొంది. ఇది రెండు ఎల్‌విఎం3 ప్రయోగాలతో సహా మిషన్‌కు ₹2,104.06 కోట్లు కేటాయించింది, ఆమోదం నుంచి 36 నెలల్లో పూర్తి కావాలని ఆశిస్తోంది. చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువం దగ్గర భారత్ చేసిన సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ గురించి మా చంద్రయాన్-3 వ్యాసంలో ఉంది.

చంద్రయాన్-4 వంటి చంద్ర మిషన్లకు భూమి నుంచి జిఎన్ఎస్ఎస్ సహాయం లేకుండా కావాల్సిన స్వయంచాలక డాకింగ్‌కు ఈ మిషన్ ముందస్తు ప్రయోగమని ఇస్రో స్పేడెక్స్ పేజీ అంటోంది. ఆ భాగాన్ని ఇస్రో ఇప్పటికే చూపించిందో లేదో ఈ వ్యాసం కోసం చూసిన మూలాలు చెప్పడం లేదు.

ఇంకా రుజువు కానివి

రెండు చిన్న ఉపగ్రహాలను వాడి, వృత్తాకార కక్ష్యలో రెండెజ్వూ, డాకింగ్, అన్‌డాకింగ్‌లను స్పేడెక్స్ చూపించిందని ఇస్రో 2025 మార్చి ప్రకటన చెబుతోంది. 2026 మార్చి 23 సమాధానం ఇస్రో అధ్యయనం చేస్తున్న మరో రెండు ప్రయోగాలను వివరిస్తుంది.

SPADEX-2 చంద్రయాన్-4 అవసరాల కోసం, వృత్తాకారం కాని సాగిన మార్గమైన అత్యంత దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలో రెండు వ్యోమనౌకలను డాకింగ్ చేస్తుంది. రెండు మాడ్యూల్స్ మధ్య ఒక నమూనాను కూడా బదిలీ చేస్తుంది. SPADEX-3 వృత్తాకార కక్ష్యలో ఒత్తిడి కల్పించిన రెండు మాడ్యూల్స్‌ను భారతీయ డాకింగ్ సిస్టమ్‌తో డాకింగ్ చేస్తుంది; ఇది కేంద్రం వద్ద డాకింగ్‌కు ముందస్తు దశ.

ఈ రెండింటిలో దేనికీ ప్రయోగ తేదీని గానీ ఆమోదాన్ని గానీ ఆ సమాధానం ఇవ్వలేదు. BAS-1 ప్రయోగంతో ముగిసే ఎనిమిది మానవ అంతరిక్ష యానం మిషన్లు పూర్తి కావాల్సిన తేదీగా 2024 సెప్టెంబర్ కేబినెట్ నోట్ 2028 డిసెంబర్‌ను ఇస్తోంది.