ఒక నాసా ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్ భారతీయ గ్రామానికి విద్యుత్ కేంద్రం నిర్మించే కథ చెప్పే అశుతోష్ గోవారికర్ 2004 చిత్రం స్వదేశ్, రెండు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు, షారుఖ్ ఖాన్‌కు ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడి అవార్డు గెలుచుకుంది

స్వదేశ్ 2004 సంవత్సరానికి రెండు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు గెలుచుకుంది: ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా ఉదిత్ నారాయణ్, ఉత్తమ ఛాయాగ్రహణానికి మహేశ్ ఆణె. గ్రామీణ భారత దృశ్యాన్ని వాస్తవికతతో, కఠినత్వంతో పట్టుకున్న కెమెరాకు ఆణె అవార్డు అందుకున్నారని ఆ ఏడాది డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ కేటలాగ్ చెబుతుంది. చిత్రం మధ్యలో ఒక నాసా ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్ ఉన్నాడు, అతడు ఒక గ్రామంలో చేపట్టే పని ఒక విద్యుత్ కేంద్రం నిర్మాణం.

అశుతోష్ గోవారికర్ దీన్ని నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించారు; థియేటర్ విడుదల తేదీని 2004 డిసెంబర్ 17గా రాటెన్ టొమాటోస్ ఇస్తుంది. డైరెక్టరేట్ కేటలాగ్ దీన్ని 195 నిమిషాల హిందీ చిత్రంగా జాబితా చేస్తుంది; షారుఖ్ ఖాన్, గాయత్రీ జోషి, దయా శంకర్ పాండే, కిషోరీ బల్లాల్, మాస్టర్ స్మిత్ సేథ్ నటీనటులు, సంగీతం ఏ. ఆర్. రెహమాన్. గోవారికర్ లగాన్కు కూడా రెహమాన్ సంగీతం ఇచ్చారు; ఖాన్ విస్తృత కెరీర్ tuput షారుఖ్ ఖాన్ ప్రొఫైల్‌లో ఉంది.

చరణ్‌పూర్ అనే గ్రామంలో ఒక నాసా ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్

కేటలాగ్ సారాంశం మోహన్ భార్గవను నాసాలో యువ శాస్త్రవేత్తగా, ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్‌గా వర్ణిస్తుంది. చిన్నప్పుడు తనను చూసుకున్న కావేరియమ్మను వెతికి, ఆమెను అమెరికాకు తీసుకెళ్లడానికి అతడు భారతదేశం తిరిగి వస్తాడు. ఆమె చరణ్‌పూర్ అనే గ్రామంలో ఉంటుంది; అక్కడ అతడు పురోగతి, అభివృద్ధికి సంబంధించిన ప్రశ్నల్లోకి లాగబడతాడు. జోషి పోషించిన గీత గ్రామ ప్రాథమిక పాఠశాలలో బోధిస్తుంది, కులతత్వం, పక్షపాతం, కనీస సౌకర్యాల లేమి ఉన్నప్పటికీ అక్కడే ఉండిపోవాలని నిర్ణయించుకుంది.

గ్రామానికి నిరంతర విద్యుత్ ఇవ్వడానికి మోహన్ ఒక చిన్న జలవిద్యుత్ కేంద్రాన్ని రూపొందించి, నిర్మించడంతో చిత్రం శిఖరానికి చేరుతుందని 2009లో హార్వర్డ్ డివినిటీ బులెటిన్‌లో రిచర్డ్ డెలాసీ రాశారు. స్వదేశం అనే అర్థం ఉన్న శీర్షికను ఇంగ్లీషులో “We, the People” అని అనువదించారని డెలాసీ గమనిస్తారు.

విద్యుత్ కథ వెనుక బిల్గావ్ ప్రాజెక్ట్

బిల్గావ్ మహారాష్ట్రలోని నందుర్బార్ జిల్లాలో 12 పాడాలు (చిన్న ఆవాసాలు) ఉన్న గ్రామం. 2002 మధ్యలో నర్మదా బచావో ఆందోళన్ (నర్మదను కాపాడండి ఉద్యమం) కార్యకర్తలతో, కేరళలోని పీపుల్స్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎనర్జీతో కలిసి అక్కడి ప్రజలు పని మొదలుపెట్టారని 2003 అక్టోబర్‌లో ఫ్రంట్‌లైన్ నివేదించింది. ఆరు నెలలు, 13.5 కి.మీ. వైరింగ్ తర్వాత, 2003 జనవరిలో మహారాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి ఆర్. ఆర్. పాటిల్ ఆ సూక్ష్మ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించారు.

ఫ్రంట్‌లైన్ ఇంజనీరింగ్‌ను అంకెల్లో ఇస్తుంది. 8 మీటర్ల ఎత్తు నుండి సెకనుకు 400 లీటర్ల నీరు ప్రవహించి టర్బైన్‌ను తిప్పుతుంది, అది ఉత్పత్తి చేసే 15 కిలోవాట్ల విద్యుత్ 4 కి.మీ. పరిధిలోని మొత్తం 12 ఆవాసాలకు చేరుతుంది. రెండు మీటర్ల ఎత్తున్న చెక్ డ్యామ్ నీటిని నిలుపుతుంది. ఉదయ్ నది పూర్తిగా ప్రవహిస్తున్నప్పుడు గ్రామానికి రోజంతా విద్యుత్ ఉంటుంది, పొడి నెలల్లో సూర్యాస్తమయం తర్వాత నాలుగు గంటలు ఉంటుంది. గ్రామస్తులు ట్యూబ్‌లైట్‌కు నెలకు రూ. 10, టెలివిజన్‌కు రూ. 30 చెల్లించారు.

శ్రమ స్వచ్ఛందంగా జరిగింది; దాని వల్ల ఎనిమిది నెలల్లో రూ. 2.5 లక్షలు ఆదా అయ్యాయని కార్యకర్త, అసోసియేషన్ ఫర్ ఇండియాస్ డెవలప్‌మెంట్ వాలంటీర్ రవి కుచిమంచి ఫ్రంట్‌లైన్‌కు చెప్పారు. భారతీయ-అమెరికన్లయిన కుచిమంచి, ఆయన భార్య అరవింద పిల్లలమర్రి ఆ సంఘం నడిపే ప్రాజెక్టులపై పనిచేయడానికి 1998లో భారతదేశానికి వచ్చారని, గోవారికర్ బిల్గావ్ కథ విని స్వదేశ్‌లో వాడుకున్నారని 2017లో స్క్రోల్‌లో దిలీప్ డిసౌజా రాశారు. రజనీ బక్షీ పుస్తకం బాపు కుటీ ఆ దంపతుల కథనూ, బిల్గావ్ ప్రాజెక్ట్ కథనూ చెప్పిందని, “ఒక గ్రామానికి వెలుగు” స్క్రిప్ట్‌కు ప్రేరణగా నిలిచిందని 2019లో ది సిటిజన్‌లో షోమా చటర్జీ రాశారు.

చిత్రం ఆ దంపతుల నుండి ప్రేరణ పొందింది, వారి రికార్డు కాదు. వారి జీవితాల నుండి గణనీయమైన మార్పులను డెలాసీ చూపిస్తారు; అందులో మొదటిది, అభివృద్ధికి తోడ్పడాలనే ఉద్దేశం లేకుండా భారతదేశం తిరిగి వచ్చే మోహన్. సర్దార్ సరోవర్ డ్యామ్ బ్యాక్‌వాటర్ ప్రభావం వల్ల బిల్గావ్ ప్రాజెక్ట్ కొట్టుకుపోయిందని నర్మదా బచావో ఆందోళన్ చెప్పినట్లు 2006 ఆగస్టు 11న ది హిందూ నివేదించింది.

వాయి సమీపంలో చిత్రీకరణ, రెహమాన్ సంగీతం

చిత్రాన్ని ఎక్కువగా పుణె నుండి సుమారు 100 కి.మీ. దూరంలోని వాయిలో చిత్రీకరించారని చటర్జీ రాశారు. తన సన్నివేశాల్లో చాలావరకు వాయి చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో తీశారని, అక్కడ సుమారు మూడు నెలలు ఉన్నానని 2019 డిసెంబర్‌లో జోషి బాలీవుడ్ హంగామాకు చెప్పారు. ఆ ఇంటర్వ్యూ సంగీత దర్శకుడిగా రెహమాన్‌ను, గీత రచయితగా జావేద్ అఖ్తర్‌ను పేర్కొంటుంది.

రెహమాన్ సంగీతాన్ని “మంత్రముగ్ధం చేసేదిగా, అంటుకునేంత వైవిధ్యంతో నిండినదిగా” డెక్వీనా అభివర్ణించారు; శిఖర ఘట్టంలోని “యే జో దేశ్ హై తేరా” పాట రెహమాన్, అఖ్తర్‌ల నైపుణ్యాన్ని, దర్శకుడిగా గోవారికర్ నైపుణ్యాన్ని చూపిందని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నారు. రెహమాన్ ముందటి పని, రోజా నుండి ఆస్కార్ల వరకు, tuput ఏ. ఆర్. రెహమాన్ వ్యాసంలో ఉంది.

రెండు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు, ఖాన్‌కు ఫిల్మ్‌ఫేర్

జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులను ఆ రోజే ప్రకటించారని, స్వదేశ్‌కు రెండు వచ్చాయని ఇప్పుడు బాలీవుడ్ హంగామాలో భాగమైన ఇండియాఎఫ్ఎమ్ 2005 జూలై 13న నివేదించింది. రెండు ప్రశంసాపత్రాలనూ కేటలాగ్ ముద్రిస్తుంది. నారాయణ్ అవార్డు “యే తారా వో తారా” పాటకు; ఆ శ్రావ్యతను ఆయన హృద్యంగా పాడారని జ్యూరీ పేర్కొంది. ఆణె అవార్డు, రజత కమలం, రూ. 10,000తో, చిత్రం ప్రాసెసింగ్ ల్యాబొరేటరీ అయిన ముంబైలోని అడ్‌ల్యాబ్‌తో పంచుకోబడింది; ఆ సంస్థకు అదే బహుమతి లభించింది.

2005 ఫిబ్రవరి 26న జరిగిన 50వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డుల్లో స్వదేశ్‌కు ఖాన్ ఉత్తమ నటుడి అవార్డు గెలుచుకున్నారని డైలీ స్టార్ నివేదించింది. ఉత్తమ చిత్రంగా యష్ చోప్రా వీర్-జారాను అదే నివేదిక పేర్కొంటుంది.

విమర్శకులు ఏం రాశారు, బాక్సాఫీస్

గోవారికర్ “జాతీయవాద సందేశాన్ని శక్తివంతమైన సంయమనంతో అందిస్తారని”, మోహన్ పాత్రలో ఖాన్ తన మామూలు నాటకీయ ప్రదర్శనను అదుపులో ఉంచుకున్నారని డెక్వీనా రాశారు. 2004 డిసెంబర్ సమీక్షలో అడ్రియన్ మార్టిన్ చిత్రాన్ని దాని అనేక హృద్యమైన సందర్భాల్లో కదిలించేదిగా, కానీ సామాజిక స్పృహ నాటకంగా తక్కువ తృప్తినిచ్చేదిగా భావించారు; మోహన్ ప్రయాణించే మిగతా భూభాగం కంటే కేంద్ర గ్రామం తక్కువ దుర్భరంగా ఉందని అన్నారు.

బాలీవుడ్ హంగామా పట్టిక భారతదేశ నికర వసూళ్లు రూ. 16.31 కోట్లు, ప్రపంచవ్యాప్త స్థూల వసూళ్లు రూ. 33.98 కోట్లుగా జాబితా చేసి, తీర్పుగా “ఫ్లాప్” అని ఇస్తుంది. ఈ చిత్రాన్ని వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించనిదిగా పరిగణించే డెలాసీ, బాక్సాఫీస్ హిట్ అనేది ఒక చిత్రాన్ని చూడటం అంటే ఏమిటో చాలా తక్కువగా చెబుతుందని వాదిస్తారు. బాక్సాఫీస్ అంకెలు సంస్థల మధ్య భిన్నంగా ఉంటాయి; ఇవి ఆ ఒక్క సంస్థవి.

తిరిగి రావడం గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఇది ఎందుకు వస్తుంది

1990ల ఆరంభం నుండి విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులను చూపే హిందీ చిత్రాల మధ్య స్వదేశ్‌ను డెలాసీ ఉంచుతారు. సౌత్ ఏషియన్ పాపులర్ కల్చర్‌లో 2012 వ్యాసంలో సువదీప్ సిన్హా మోహన్ తిరిగి రావడాన్ని, ప్రవాసులకు, స్వదేశానికి మధ్య మూలభూతమైన బంధం ఉందనే సాధారణ బాలీవుడ్ అంచనా నుండి వైదొలగడంగా చదువుతారు. ఆ తిరిగి రావడం రోజువారీ, భౌతిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉందని సిన్హా వాదిస్తారు.

చిత్రం చూసి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చినవారిని తాను ఇప్పటికీ కలుస్తానని జోషి బాలీవుడ్ హంగామాకు చెప్పారు, వారు “అప్పుడే మేము భారతదేశానికి తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాం” అన్నారని ఆమె ఉటంకిస్తారు. ప్రేక్షకులు తనకు చెప్పినదాని గురించి అది ఆమె కథనం; ఎంతమంది తిరిగి వచ్చారో ఇక్కడ పేర్కొన్న మూలాలు ఏ సంఖ్యనూ ఇవ్వవు. కథకు ప్రేరణ ఇచ్చిన దంపతులు చిత్రం విడుదలకు ఆరేళ్ల ముందు, 1998లో వచ్చారు.

గ్రామ విద్యుదీకరణ, 2004 నుండి 2018 వరకు

2003 జనవరి నుండి 2004 మార్చి వరకు విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ వార్షిక నివేదిక, 2004 మార్చి 31 నాటికి మొత్తం 494,587 గ్రామాలు విద్యుదీకరించబడ్డాయని నమోదు చేస్తుంది; వాటిలో 4,589 నివాస గ్రామాలు 2003-04లో చేరాయి. 107,045 గిరిజన గ్రామాల్లో 82,976 విద్యుదీకరించబడ్డాయని (తాత్కాలికంగా) అది చెబుతుంది. విద్యుదీకరించిన గ్రామం అంటే ఏమిటో నివేదిక నిర్వచిస్తుంది: నివాస ప్రాంతంలో, దళిత ఆవాసంలో పంపిణీ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్, లైన్లు ఉండటం; పాఠశాలలు, పంచాయతీ కార్యాలయాలు, ఆరోగ్య కేంద్రాల వంటి ప్రజా స్థలాల్లో విద్యుత్ ఉండటం; కనీసం 10 శాతం గృహాలకు కనెక్షన్ ఉండటం.

విద్యుత్ లేని సుమారు 18,000 గ్రామాలను అంతకుముందు నాలుగేళ్లలో విద్యుదీకరించారని, చివరిది 2018 ఏప్రిల్ 28న మణిపూర్‌లోని లీసాంగ్ అని 2018 జూలై 19న పీఐబీ ప్రచురించిన ప్రధానమంత్రి కార్యాలయ విడుదల చెబుతుంది. రాష్ట్రాలు నివేదించినట్లు, నివాసం ఉన్న అన్ని జనగణన గ్రామాలు 2018 ఏప్రిల్ 28 నాటికి విద్యుదీకరించబడ్డాయని, విద్యుత్ లేని 5,251 నివాస జనగణన గ్రామాలను 2017-18, 2018-19 (2018 ఏప్రిల్ 28 వరకు)లో దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ గ్రామ జ్యోతి యోజన కింద విద్యుదీకరించారని 2019 నవంబర్ 21న విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ లోక్‌సభకు తెలిపింది.

తర్వాతి దశ గృహం. అంతకుముందు కనెక్షన్‌ను తిరస్కరించి తర్వాత కోరిన 19,09,679 గృహాలను ఏడు రాష్ట్రాలు నివేదించాయని, వాటిని విద్యుదీకరిస్తున్నారని అదే సమాధానం చెబుతుంది. 2017 అక్టోబర్‌లో ప్రారంభమై 2022 మార్చి 31న ముగిసిన సౌభాగ్య పథకం కింద 2.86 కోట్ల గృహాలు విద్యుదీకరించబడ్డాయని 2023 మార్చి 16న మంత్రిత్వ శాఖ చెప్పింది.