చిత్రణ: tuput
తెలుగు
పీఎం పోషణ్ 10.36 లక్షల ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే పాఠశాలల్లో 11.20 కోట్ల మంది విద్యార్థులకు ప్రతి పాఠశాల రోజున ఒక వేడి వండిన భోజనం ఇస్తోందని విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 2025 ఏప్రిల్ 10న తెలిపింది. 2001 నవంబర్ 28న సుప్రీంకోర్టు ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో వండిన భోజనాన్ని ఆదేశించింది, 2013లో జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం పాఠశాల భోజనాన్ని చట్టబద్ధమైన హక్కుగా చేసింది.
దీర్ఘకాలంగా మధ్యాహ్న భోజన పథకంగా పేరొందిన పీఎం పోషణ్, బాల్ వాటికలో (ఒకటో తరగతికి ముందు సంవత్సరం), ఒకటి నుండి ఎనిమిదో తరగతి వరకు ఉన్న 10.36 లక్షల ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే పాఠశాలల్లో 11.20 కోట్ల మంది విద్యార్థులకు ప్రతి పాఠశాల రోజున ఒక వేడి వండిన భోజనం అందిస్తోందని విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 2025 ఏప్రిల్ 10న తెలిపింది. 2021లో నేచర్ కమ్యూనికేషన్స్‌లో వచ్చిన ఒక పత్రం దీన్ని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాఠశాల భోజన కార్యక్రమం అని పేర్కొంది, 2016 నుండి 2017 మధ్య ప్రతిరోజూ 97.8 మిలియన్ల మంది పిల్లలు ఉచిత వండిన భోజనం అందుకున్నారని లెక్కించింది.
ఈ పథకం తమిళనాడు మధ్యాహ్న భోజనాల నుండి, 1995 ఆగస్టు 15న మొదలైన జాతీయ కార్యక్రమం, 2001 నవంబర్ 28 నాటి సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు, 2013 జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం గుండా సాగింది.
మధ్యాహ్న భోజనాలను తమిళనాడు మొదట పెట్టింది
ముఖ్యమంత్రి కె. కామరాజ్ తమిళనాడు మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని 1956 ఆరంభంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో మొదలుపెట్టారని, అది సుమారు 2 మిలియన్ల మంది పిల్లలకు వర్తించిందని ఎ. మహేంద్రన్, ఎస్. ఇంద్రకాంత్ 2014 పత్రంలో రాశారు. బిజినెస్ టుడే 2013 కథనం ఆ ఆలోచనను 1960ల ఆరంభానికి తేదీ వేసి, దాన్ని ఒక కథలా చెబుతుంది. తిరునెల్వేలి జిల్లా చేరన్‌మహాదేవిలో పశువులు కాస్తున్న ఒక బాలుడిని కామరాజ్ బడికి ఎందుకు వెళ్లడం లేదని అడిగారని, ఆ బాలుడు “తింటేనే నేను చదువుకోగలను” అని జవాబిచ్చాడని అది చెబుతుంది. ఆ రెండు కథనాలు వేర్వేరు ప్రారంభ సంవత్సరాలను ఇస్తాయి; ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచిన మూలాలు ఏది సరైనదో తేల్చవు.
1982 జూలై 1న ముఖ్యమంత్రి ఎం. జి. రామచంద్రన్ ఆ పథకాన్ని పోషకాహార మధ్యాహ్న భోజన పథకంతో భర్తీ చేశారని, అది సుమారు 32,000 ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో, 20,000 శిశు సంక్షేమ కేంద్రాల్లో 5.6 మిలియన్ల మంది పిల్లలకు వర్తించిందని మహేంద్రన్, ఇంద్రకాంత్ రాశారు. 1982 సెప్టెంబర్ 15న దాన్ని పట్టణ పాఠశాలలకు విస్తరించారు.
జీన్ డ్రేజ్, అపరాజితా గోయల్ 2003లో తమిళనాడులోని మూడు జిల్లాల్లో తొమ్మిది ప్రాథమిక పాఠశాలలను సందర్శించి, రాష్ట్రం 20 ఏళ్లకు పైగా “గడియారం లాంటి క్రమబద్ధత”తో పాఠశాల భోజనాలు పెట్టిందని రాశారు. ప్రతి పాఠశాలకు వంట షెడ్డు, జీతం పొందే ముగ్గురు సిబ్బంది ఉన్నారు, సెలవు రోజులతో సహా సంవత్సరంలో ప్రతి రోజూ భోజనాలు పెట్టారు. ఆ రాష్ట్రం గురించి మరింత తమిళనాడు పరిచయంలో ఉంది.
1995: ఎండు రేషన్‌తో మొదలైన జాతీయ కార్యక్రమం
ప్రాథమిక విద్యకు పోషకాహార మద్దతు జాతీయ కార్యక్రమాన్ని కేంద్రం 1995 ఆగస్టు 15న కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంగా ప్రారంభించింది. అది ఒక్కో బిడ్డకు రోజుకు 100 గ్రాముల ఎండు రేషన్ ఇవ్వడంతో మొదలైందని మేఘాలయ అధికారిక మధ్యాహ్న భోజన వెబ్‌సైట్ నమోదు చేసింది. వండిన భోజనాలు రెండేళ్లలో అన్ని ప్రభుత్వ, సహాయం పొందే ప్రాథమిక పాఠశాలలకు చేరాలని ఉద్దేశించారని, ఈలోగా రాష్ట్రాలు నెలవారీ ధాన్యం రేషన్ పంచవచ్చని, ఆరేళ్ల తర్వాత చాలా రాష్ట్రాలు ఇంకా మారలేదని డ్రేజ్, గోయల్ రాశారు.
2001 నవంబర్ 28 నాటి సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు
ఆహార హక్కు రాజ్యాంగంలోని 21వ అధికరణంలోని జీవించే హక్కు నుండి వస్తుందని వాదిస్తూ పీపుల్స్ యూనియన్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్ 2001 ఏప్రిల్‌లో రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. 2001 నవంబర్ 28న న్యాయమూర్తులు బి. ఎన్. కిర్పాల్, కె. జి. బాలకృష్ణన్ రిట్ పిటిషన్ (సివిల్) నం. 196 ఆఫ్ 2001లో మధ్యంతర ఉత్తర్వు జారీ చేశారు. ప్రతి రాష్ట్రం, కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ప్రతి ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే ప్రాథమిక పాఠశాలలోని ప్రతి బిడ్డకు కనీసం 300 కేలరీలు, 8 నుండి 12 గ్రాముల ప్రోటీన్ ఉన్న సిద్ధం చేసిన మధ్యాహ్న భోజనాన్ని, ప్రతి పాఠశాల రోజున, కనీసం 200 రోజులు ఇవ్వాలని అది ఆదేశించింది.
ఎండు రేషన్ ఇస్తున్న రాష్ట్రాలు మూడు నెలల్లో తమ జిల్లాల్లో సగంలో, అత్యంత పేదవాటితో మొదలుపెట్టి, వండిన భోజనాలు ప్రారంభించాలి, మిగతా వాటిలో మరో మూడు నెలల్లో ప్రారంభించాలి. కేంద్రం, భారత ఆహార సంస్థ సగటు నాణ్యత గల ధాన్యాన్ని సరఫరా చేయాలని, దాన్ని రాష్ట్రాలతో కలిసి సంయుక్త తనిఖీల్లో పరిశీలించాలని కూడా ఉత్తర్వు చెప్పింది. ఇలాంటి కేసు ఏ మార్గంలో వెళ్తుందో కేసు సుప్రీంకోర్టుకు ఎలా చేరుతుందిలో ఉంది.
చాలా రాష్ట్రాలు గడువును అందుకోలేదని, 2003లో బిహార్, ఝార్ఖండ్, ఉత్తర్ ప్రదేశ్ పాటించలేదని డ్రేజ్, గోయల్ నివేదించారు. 2004 ఏప్రిల్ 20 నాటి తదుపరి ఉత్తర్వులు, రైట్ టు ఫుడ్ క్యాంపెయిన్ పుస్తకం నమోదు చేసినట్లు, తల్లిదండ్రుల నుండి లేదా పిల్లల నుండి డబ్బు వసూలు చేయకూడదని చెప్పాయి, వంటవారిని, సహాయకులను నియమించడంలో దళితులకు, షెడ్యూల్డ్ కులాలకు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి, కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో వేసవి సెలవుల్లో భోజనాలు పెట్టాలని కోరాయి, వంట షెడ్లు ఇవ్వాలని కేంద్రానికి చెప్పాయి. 2004 అక్టోబర్‌లో వంట ఖర్చు కోసం పాఠశాల రోజుకు ఒక్కో బిడ్డకు రూ. 1 ఇవ్వాలని కోర్టు కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది. ఆ ఉత్తర్వులు బడికి వెళ్లే ప్రతి బిడ్డకూ వండిన భోజనంపై హక్కు కల్పిస్తున్నాయని ఆ పుస్తకం చదువుతోంది.
జాతీయ నమూనా సర్వే సమాచారంతో, 6 నుండి 10 ఏళ్ల బాలికల్లో పాఠశాల భోజనం పొందేవారి వాటా 1999లో 6 శాతం నుండి 2004లో 32 శాతానికి, 2011లో 46 శాతానికి పెరిగిందని నేచర్ కమ్యూనికేషన్స్ పత్రం కనుగొంది.
2013 చట్టం, 2015 నియమాలు
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టానికి 2013 సెప్టెంబర్ 10న రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది. సెక్షన్ 5(1)(b) ప్రకారం, స్థానిక సంస్థలు నడిపే అన్ని పాఠశాలల్లో, ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే పాఠశాలల్లో, ఎనిమిదో తరగతి వరకు లేదా ఆరు నుండి పద్నాలుగేళ్ల వయసున్న ప్రతి బిడ్డకు, పాఠశాల సెలవులు తప్ప ప్రతి రోజూ, షెడ్యూల్ IIలోని ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఒక మధ్యాహ్న భోజనం ఉచితంగా లభిస్తుంది. సెక్షన్ 5(2) ప్రకారం అలాంటి ప్రతి పాఠశాలలో వంట, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలు ఉండాలి, పట్టణ ప్రాంతాలు కేంద్రీకృత వంటశాలలను వాడుకోవచ్చు. అర్హమైన భోజనాలు అందనప్పుడు రాష్ట్రం నుండి ఆహార భద్రతా భత్యం పొందే హక్కును సెక్షన్ 8 ప్రజలకు ఇస్తుంది.
2015 సెప్టెంబర్ 30న నోటిఫై చేసిన మధ్యాహ్న భోజన నియమాలు ఆ భత్యం అంటే ఏమిటో చెబుతాయి. ధాన్యం, వంట ఖర్చు, ఇంధనం కొరత లేదా వంట-సహాయకుల గైర్హాజరు సహా ఏ కారణంతోనైనా పాఠశాల రోజున భోజనం పెట్టకపోతే, రాష్ట్రం మరుసటి నెల 15వ తేదీలోగా భత్యం చెల్లిస్తుంది; అది బిడ్డకు ఉన్న ఆహార ధాన్యపు హక్కు, రాష్ట్ర వంట ఖర్చు కలిపిన మొత్తం. పిల్లవాడు ఇచ్చిన ఆహారాన్ని తిరస్కరించినప్పుడు క్లెయిమ్ చేయడం కుదరదు. వరుసగా మూడు పాఠశాల రోజులు లేదా నెలలో ఐదు రోజులు భోజనాలు తప్పితే రాష్ట్రాలు బాధ్యతను నిర్ణయించాలి, రాష్ట్ర ఆహార అధికార సంస్థ గుర్తింపు పొందిన ప్రయోగశాలల్లో పరీక్షల కోసం యాదృచ్ఛికంగా ఎంచుకున్న పాఠశాలలు లేదా కేంద్రీకృత వంటశాలల నుండి నెలకోసారి భోజన నమూనాలు తీసుకోవచ్చు.
పీఎం పోషణ్ ఏం అందిస్తుంది, దానికి ఎంత ఖర్చు
ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ కమిటీ ఈ పథకాన్ని కొత్త పేరుతో 2021 సెప్టెంబర్ 29న 2021-22 నుండి 2025-26 వరకు ఆమోదించింది. వ్యయం కేంద్రం నుండి రూ. 54,061.73 కోట్లు, రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుండి రూ. 31,733.17 కోట్లు, దీనికి తోడు కేంద్రం భరించే సుమారు రూ. 45,000 కోట్ల ఆహార ధాన్యం; మొత్తం రూ. 1,30,794.90 కోట్లు. ఆ విడుదల 11.20 లక్షల పాఠశాలల్లో 11.80 కోట్ల మంది పిల్లలను లెక్కించింది, 2020-21లో కేంద్రం రూ. 24,400 కోట్లకు పైగా పెట్టుబడి పెట్టిందని, అందులో సుమారు రూ. 11,500 కోట్లు ఆహార ధాన్యానికి అని చెప్పింది. అది బాల్ వాటిక తరగతులను చేర్చింది, తిథి భోజన్‌ను (పండుగల్లో సమాజ సభ్యులు ప్రత్యేక ఆహారం ఇవ్వడం) ప్రోత్సహించింది, 3 లక్షలకు పైగా పాఠశాలల్లో పాఠశాల పోషకాహార తోటలను లెక్కించింది, ప్రతి జిల్లాలో సామాజిక తనిఖీని తప్పనిసరి చేసింది. ఇది ఖర్చు పంచుకునే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం.
పోషకాహార ప్రమాణాలను 2026 జూలై 27 నాటి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ సమాధానం నిర్ణయిస్తుంది. ప్రాథమిక తరగతి బిడ్డకు రోజుకు 450 కేలరీలు, 12 గ్రాముల ప్రోటీన్ లభించాలి; అవి 100 గ్రాముల ఆహార ధాన్యం, 20 గ్రాముల పప్పులు, 50 గ్రాముల కూరగాయలు, 5 గ్రాముల నూనె లేదా కొవ్వు నుండి రావాలి. ఉన్నత ప్రాథమిక బిడ్డకు 700 కేలరీలు, 20 గ్రాముల ప్రోటీన్ లభించాలి; అవి 150 గ్రాముల ధాన్యం, 30 గ్రాముల పప్పులు, 75 గ్రాముల కూరగాయలు, 7.5 గ్రాముల నూనె నుండి రావాలి. పునరావృత బడ్జెట్‌లో 5 శాతం సౌలభ్య భాగాన్ని పోషకాహార తోటలకు, గుర్తించిన జిల్లాల్లో అదనపు పోషకాహారానికి కేటాయించారు.
2025 మే 1 నుండి మంత్రిత్వ శాఖ మెటీరియల్ ఖర్చును, అంటే పప్పులు, కూరగాయలు, నూనె, మసాలాలు, ఇంధనానికి ఇచ్చే డబ్బును, 9.50 శాతం పెంచింది; బాల్ వాటిక, ప్రాథమిక తరగతులకు రోజుకు ఒక్కో బిడ్డకు రూ. 6.78, ఉన్నత ప్రాథమికానికి రూ. 10.17 అయింది; 2025-26లో కేంద్రానికి సుమారు రూ. 954 కోట్ల ఖర్చు అవుతుంది. రాష్ట్రాలు మరింత కలపవచ్చు. కేంద్రం భారత ఆహార సంస్థ ద్వారా సుమారు 26 లక్షల టన్నుల ఆహార ధాన్యాన్ని సంవత్సరానికి సుమారు రూ. 9,000 కోట్ల రాయితీతో సరఫరా చేస్తుంది, దాని రవాణా ఖర్చు కూడా భరిస్తుంది. ధాన్యంతో కలిపి భోజనానికి ప్రాథమిక పిల్లలకు సుమారు రూ. 12.13, ఉన్నత ప్రాథమికానికి రూ. 17.62 అని విడుదల చెబుతోంది.
హాజరు, ఆకలి, ఎదుగుదల: అధ్యయనాలు ఏం కనుగొన్నాయి
డ్రేజ్, గోయల్ 2003 జనవరి నుండి ఏప్రిల్ మధ్య ఛత్తీస్‌గఢ్, కర్ణాటక, రాజస్థాన్‌లోని తొమ్మిది జిల్లాల్లో 81 పాఠశాలలను సర్వే చేసి, వాటిలో 76లో భోజనాలు క్రమం తప్పకుండా పెడుతున్నట్లు కనుగొన్నారు. ఆ పాఠశాలల్లో ఒకటో తరగతి నమోదు 2001 జూలై నుండి 2002 జూలై మధ్య 14.5 శాతం, బాలికల్లో 19 శాతం పెరిగింది; 1990లలో జాతీయ ధోరణి ఏటా సుమారు 2 శాతం. ఆ ఫలితాలు ప్రాథమికమైనవని రచయితలు అన్నారు.
ఫర్జానా అఫ్రిదీ మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఛింద్వాడా జిల్లాలో ఒక బ్లాక్‌లో 2003లో వేర్వేరు సమయాల్లో నెలవారీ ధాన్యం నుండి వండిన భోజనాలకు మారిన పాఠశాలలను అధ్యయనం చేశారు. మార్పు తర్వాత ఒకటో తరగతి బాలికల హాజరు 12 శాతం పాయింట్లకు పైగా ఎక్కువైంది, బాలుర ఫలితం సానుకూలం కానీ గణాంకపరంగా ప్రాధాన్యం లేనిది, నమోదుపై ప్రభావం అల్పం. ఒక ప్రత్యేక పత్రంలో, పాఠశాల రోజుల్లో పాల్గొన్నవారి పోషక పదార్థాల వినియోగం, భోజనం ఇచ్చిన దానిలో 49 నుండి 100 శాతానికి సమానమైన మొత్తంలో పెరిగిందని అఫ్రిదీ కనుగొన్నారు. పాఠశాల రోజుకు ఒక్కో బిడ్డకు సుమారు 3 అమెరికన్ సెంట్ల ఖర్చుతో, ఈ పథకం ప్రాథమిక విద్యార్థి రోజువారీ ప్రోటీన్ లోపాన్ని 100 శాతం, కేలరీల లోపాన్ని దాదాపు 30 శాతం, ఇనుము లోపాన్ని దాదాపు 10 శాతం తగ్గించిందని ఆమె నివేదిస్తున్నారు.
అభిజీత్ సింగ్, ఆల్బర్ట్ పార్క్, స్టెఫాన్ డెర్కాన్ 2003 జనవరిలో వండిన భోజనాలు మొదలైన ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 1,950 మంది పిల్లలపై యంగ్ లైవ్స్ సమాచారాన్ని వాడారు. కరవు వల్ల పిల్లల వయసుకు తగిన ఎత్తు, వయసుకు తగిన బరువు తగ్గాయని, కరవు దెబ్బ తమకు తగిలిందని చెప్పిన కుటుంబాల పిల్లల్లో ఈ భోజన పథకం ఆ నష్టాన్ని పూర్తిగా పూడ్చిందని వారు కనుగొన్నారు.
నేర్చుకోవడం, ఎదుగుదల, తర్వాతి తరం
2001 ఉత్తర్వు తర్వాత రాష్ట్రాల వారీగా దశలవారీగా అమలు కావడాన్ని వాడుకుని, వేర్వేరు సంవత్సరాల ప్రభావానికి లోనైన జన్మ సమూహాలను తనికా చక్రవర్తి, రాజశ్రీ జయరామన్ పోల్చారు. దీర్ఘకాలం ప్రభావానికి లోనవడం పిల్లల గణితం, చదువు స్కోర్లపై సానుకూల ప్రభావం చూపిందని వారు కనుగొన్నారు.
1980 నుండి 1998 మధ్య పుట్టిన బాలికలకు జిల్లా కవరేజీని 2016 జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వేలో సర్వే చేసిన పిల్లల ఎత్తుతో సుమన్ చక్రవర్తి, సహచరులు అనుసంధానించారు. పథకానికి పూర్తిగా లోనైన తల్లుల పిల్లల వయసుకు తగిన ఎత్తు స్కోరు, లోను కాని తల్లుల పిల్లల కంటే 0.40 ప్రామాణిక విచలనాలు ఎక్కువగా ఉంది, పేద కుటుంబాల్లో సంబంధం ఎక్కువగా ఉంది (0.5 ప్రామాణిక విచలనాలు). 2006 నుండి 2016 మధ్య పిల్లల ఎత్తులో జాతీయ మెరుగుదలలో 13 నుండి 32 శాతంతో ఈ పథకానికి సంబంధం ఉందని వారు అంచనా వేశారు. వారి కవరేజీ కొలమానం ప్రతి తల్లి తిన్న భోజనాలను కాక సంభావ్య ప్రభావాన్ని నమోదు చేస్తుంది, యాదృచ్ఛికంగా ఎంచుకున్న బాలికల సమూహాన్ని యుక్తవయసు వరకు అనుసరించలేకపోయామని రచయితలు చెబుతున్నారు.
అక్షయ పాత్ర, కేంద్రీకృత వంటశాలలు
అక్షయ పాత్ర ఫౌండేషన్ 2026 మార్చిలో 5 బిలియన్ భోజనాలు, 25 ఏళ్ల సేవను గుర్తించిందని తెలంగాణ టుడే తెలిపింది. 16 రాష్ట్రాలు, 3 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని 78 ప్రదేశాల్లో ఉన్న వంటశాలల నుండి రోజుకు 2.35 మిలియన్ల మంది పిల్లలకు భోజనం పెడుతోందని, 2030 నాటికి 3 మిలియన్ల లక్ష్యం ఉందని అది నివేదిస్తోంది. తెలంగాణలో ఐదు కేంద్రీకృత వంటశాలల్లో రోజుకు 2.5 లక్షల భోజనాలు వండుతుంది.
పట్టణాల్లో ఈ నమూనాను చట్టం అనుమతిస్తుంది. 2013 చట్టం పట్టణ ప్రాంతాలు కేంద్రీకృత వంటశాలలు వాడుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది, 2015 నియమాలు భోజనాన్ని పాఠశాలలోనే వడ్డించాలని కోరతాయి, సరఫరా చేయడంలో వంటశాల విఫలమైతే భత్యాన్ని దాని నుండి వసూలు చేస్తారు. డ్రేజ్, గోయల్ వర్ణించినట్లు తమిళనాడు ప్రతి పాఠశాలకు సొంత వంటవారిని, సహాయకుడిని, నిర్వాహకుడిని ఇచ్చింది.
గణాంకాలు ఇంకా ఏం చూపుతాయి
మంత్రిత్వ శాఖ 2021, 2025 విడుదలలు 11.20 లక్షల పాఠశాలల్లో 11.80 కోట్ల మంది పిల్లలను, 10.36 లక్షల పాఠశాలల్లో 11.20 కోట్ల మంది పిల్లలను ఇస్తాయి. ఆ తేడాను ఏ విడుదలా వివరించదు.
ఆహార భద్రతలో ఒక నమోదైన వైఫల్యం ఉంది. 2013 జూలై 16న బిహార్‌లోని గండమన్ గ్రామంలో పాఠశాల భోజనం తిన్న 23 మంది పిల్లలు మరణించారు. ఆ భోజనానికి వాడిన వంటనూనెలో మోనోక్రోటోఫాస్ అనే పురుగుమందు అధిక స్థాయిలో ఉన్నట్లు ఫోరెన్సిక్ విశ్లేషణ కనుగొందని 2013 ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ టాక్సికాలజీ సంపాదకీయం నివేదించింది.
2025 నుండి 2026 మధ్య నీతి ఆయోగ్ స్వతంత్ర మూడో పక్ష సంస్థ ద్వారా ఈ పథకంపై చేసిన మూల్యాంకనం, పీఎం పోషణ్ పిల్లల పోషణను మెరుగుపరచడంలో, నేర్చుకునే ఫలితాలను పెంచడంలో సానుకూల ప్రభావం చూపుతుందని నిర్ధారించిందని విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 2026 జూలై 27న లోక్‌సభకు చెప్పింది. ఆ సమాధానం అధ్యయన గణాంకాలను ఇవ్వదు.
మూలాలు మరియు మరింత చదవడానికి
- Press Information Bureau, Cabinet Committee on Economic Affairs: Cabinet approves continuation of the National Scheme for PM POSHAN in Schools for five more years (29 September 2021)
- Press Information Bureau, Ministry of Education: Enhancement of Material Cost under the PM POSHAN Scheme (10 April 2025)
- Press Information Bureau, Ministry of Education: Nutritional Standards under the PM POSHAN Scheme (Lok Sabha reply, 27 July 2026)
- Press Information Bureau, Ministry of Human Resource Development: Mid-Day Meal Rules, 2015 Under National Food Security Act, 2013 Notified (1 October 2015)
- Supreme Court of India: People's Union for Civil Liberties v. Union of India, Writ Petition (Civil) No. 196 of 2001, interim order of 28 November 2001
- Government of India, Ministry of Law and Justice: The National Food Security Act, 2013 (Act No. 20 of 2013), as published by the Department of Food and Public Distribution
- Directorate of School Education and Literacy, Government of Meghalaya: Official website of the Mid Day Meal Scheme, historical background
- Right to Food Campaign: Supreme Court Orders on the Right to Food, A Tool for Action (October 2005)
- Jean Dreze and Aparajita Goyal: Future of Mid-Day Meals, Economic and Political Weekly (1 November 2003)
- A. Mahendran and S. Indrakant: Mid-Day Meals Scheme in Hilly Areas, Tamil Nadu, India, Asian Journal of Agriculture and Rural Development 4(12), 2014
- Business Today: Mid day meal scheme makes a great difference to school enrollment (print edition, 6 January 2013)
- Farzana Afridi: Child welfare programs and child nutrition, evidence from a mandated school meal program in India, Journal of Development Economics 92(2), 2010 (abstract)
- Farzana Afridi: The Impact of School Meals on School Participation, Evidence from Rural India (working paper, Delhi School of Economics)
- Abhijeet Singh, Albert Park and Stefan Dercon: School Meals as a Safety Net, An Evaluation of the Midday Meal Scheme in India (Young Lives Working Paper 75, 2012; published in Economic Development and Cultural Change, 2014)
- Tanika Chakraborty and Rajshri Jayaraman: School feeding and learning achievement, Evidence from India's midday meal program, Journal of Development Economics 139, 2019 (abstract)
- Chakrabarti, Scott, Alderman, Menon and Gilligan: Intergenerational nutrition benefits of India's national school feeding program, Nature Communications 12, 4248 (2021)
- Telangana Today: Akshaya Patra marks 5 billion meals, 25 years of service (18 March 2026)
- Krause, van Thriel, De Sousa, Leist and Hengstler: Monocrotophos in Gandaman village, India school lunch deaths and need for improved toxicity testing, Archives of Toxicology 87 (2013)
ఈ వ్యాసం AI సాధనాల సహాయంతో పరిశోధించి రాయబడింది మరియు కచ్చితత్వం కోసం సవరించబడింది. ఇది సాధారణ సమాచారం మరియు చర్చ కోసం మాత్రమే, వృత్తిపరమైన సలహా కాదు. మా సంపాదకీయ ప్రమాణాలు మరియు నిరాకరణ చూడండి. తప్పు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి.
నచ్చిందా? తదుపరిది పొందండి.
ఒకసారి ఒక మంచి వ్యాసం, నేరుగా మీ ఇన్‌బాక్స్‌కు. స్పామ్ లేదు, ఎప్పుడైనా ఆపవచ్చు.
