ఏ మూలిక ఏదో హనుమంతుడు గుర్తించలేకపోయారు, అందుకే మొత్తం పర్వతాన్నే ఎత్తుకొచ్చారు

శ్రీరాముడి తమ్ముడు లక్ష్మణుడు లంక యుద్ధభూమిలో మృత్యువు అంచున ఉన్నారు. ఆయనను కాపాడగల ఒక మూలిక ఉంది. అది వందల మైళ్ల దూరంలో, ఉత్తరాన హిమాలయాల్లోని ఒక ప్రత్యేక పర్వతంపై పెరుగుతుంది. తెల్లవారేలోపు ఎవరో వెళ్లి దాన్ని తీసుకురావాలి.

హనుమంతుడు బయలుదేరుతారు. పర్వతాన్ని కనుగొంటారు. అప్పుడు ఎంత బలమున్నా పరిష్కారం కాని ఒక సమస్య ఎదురవుతుంది: సరైన మొక్క ఏదో ఆయన గుర్తించలేకపోతారు.

అందుకే ఆయన పర్వతాన్నే ఎత్తుకుని తిరిగి వస్తారు.

ఈ ఘట్టం నాకు చాలా ఇష్టం, సాధారణంగా చెప్పే కారణం వల్ల మాత్రం కాదు. దీన్ని సాధారణంగా శక్తి ప్రదర్శనగా చెబుతారు, అది నిజమే. కానీ అసలు ఏం జరుగుతోందో చూడండి. శ్రీరాముడి సైన్యంలో అందరికంటే బలశాలి అయిన యోధుడికి ఒక వృక్షశాస్త్ర ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. దానికి ఆయన దగ్గర సమాధానం లేదు, అయినా అది తనను ఆపడానికి ఆయన ఒప్పుకోరు. మొత్తం తీసుకెళ్దాం. లక్ష్మణుడు బతుకుతారు. ఆ ఒక్క నిర్ణయంలో ఒక సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వం కనిపిస్తుంది.

ఇతిహాసం: జరిగినది

భారతీయ సంప్రదాయం రామాయణాన్ని కల్పిత కథల జాబితాలో పెట్టదు. మహాభారతంతో పాటు దీన్ని ఇతిహాసంగా పరిగణిస్తారు. ఈ సంస్కృత పదాన్ని ఇతి-హ-ఆస అని విడదీస్తారు, అంటే “ఇలా నిజంగా జరిగింది.” వాల్మీకి కావ్యం శ్రీరాముడి జీవిత వృత్తాంతం, శ్రీరాముడు కిష్కింధ అడవులకు చేరిన క్షణం నుంచి హనుమంతుడు అందులో ఉన్నారు.

ఆయనను ప్రార్థించే కోట్లాది మందికి అదే ప్రారంభ బిందువు. హనుమంతుడు వారు సరదాగా చదువుకునే ఒక కథలోని వ్యక్తి కాదు. ఆయన జీవించారు, శ్రీరాముడిని సేవించారు, ఇప్పటికీ తమ మొర వింటూనే ఉన్నారు.

వాల్మీకి రామాయణంలో ఆయన ఎవరు

హనుమంతుడు వానరులు, ఈ పదం దగ్గర కాస్త ఆగాలి. దీన్ని సాధారణంగా కోతి అని చెబుతారు, ఇప్పుడు ఆయనను అలాగే చిత్రిస్తారు. వాల్మీకి వర్ణనలో వానరులు జంతువుల కంటే ఒక అటవీ జాతి ప్రజల్లా కనిపిస్తారు, ఈ పదాన్ని కూడా తరచుగా “వనంలో నివసించేవారు” అని విడదీసి చెబుతారు. తోకను ఎంత అక్షరాలా తీసుకోవాలనేది పాత చర్చ, భక్తికి అది తేలాల్సిన అవసరం ఎప్పుడూ రాలేదు.

ఆయన తల్లి అంజనాదేవి, అందుకే ఆయనను ఆంజనేయుడు, అంటే అంజన కుమారుడు అంటారు. ఆమె భర్త వానర నాయకుడు కేసరి, కాబట్టి ఆయన కేసరీనందనుడు కూడా. కానీ ఆయన నిజమైన తండ్రి దైవం: ఆయన వాయుదేవుడి కుమారుడు. వేగం అక్కడి నుంచే వస్తుంది, ఇష్టానుసారం పెద్దగా లేదా చిన్నగా మారగల శక్తి కూడా.

ఆయన పేరులోనే ఆయన బాల్యంలోని ఒక కథ ఉంది. సంప్రదాయ వివరణ హనుమాన్ అనే పేరును హను, అంటే గడ్డం, అనే మాటతో ముడిపెడుతుంది: బాల్యంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిని పండిన పండుగా భావించి ఆయన దానిపైకి ఎగిరారు, అప్పుడు ఇంద్రుడి వజ్రాయుధం ఆయన దవడకు తగిలింది. ఉత్తర భారతదేశంలో అత్యధికంగా పూజలందుకునే దైవం, తన పేరులోనే బాల్యంలోని ఒక సాహస క్షణాన్ని మోస్తున్నారు.

రామాయణంలో ఆయన ఏం చేస్తారు

సీతమ్మను రావణుడు లంకకు ఎత్తుకెళ్లాడు. ఆమె ఎక్కడ ఉందో ఎవరికీ తెలియదు.

హనుమంతుడు ఒకే దూకులో సముద్రాన్ని దాటుతారు, రావణుడి ఉద్యానవనంలో ఆమెను కనుగొంటారు, ఆనవాలుగా శ్రీరాముడి ఉంగరాన్ని ఆమెకు ఇస్తారు, ఆమె సందేశాన్ని తిరిగి తెస్తారు. మొత్తం ఇతిహాసాన్ని నిలబెట్టే ఘట్టం ఇదే. ఇది లేకపోతే యుద్ధం లేదు, విముక్తి లేదు, తిరిగి అయోధ్యకు రావడం లేదు. ఆ తర్వాత జరిగేదంతా శత్రు రాజధానిని ఒంటరిగా గాలించేంత వేగం, తెలివి హనుమంతుడికి ఉండటంపైనే ఆధారపడి ఉంది.

తర్వాత ఆయన కావాలనే పట్టుబడతారు. రావణుడి మనుషులు ఆయన తోకకు నిప్పు పెడతారు, ఆ నిప్పుతోనే హనుమంతుడు లంకలో చాలా భాగాన్ని కాల్చేసి, ఒక్క దూకులో తిరిగి వస్తారు. శ్రీరాముడి దూత ఏం చేయగలరో లంకకు తెలిసిన క్షణం అదే.

ఆ తర్వాత ఆ పర్వతం.

ఈ పనుల్లో ప్రతి ఒక్కటీ శ్రీరాముడి కోసమే, ఏదీ తన కోసం కాదు. ఆయన దేనినీ అడగరు, గుర్తింపును కూడా. అప్పటి నుంచి భక్తులు ఆయనలో చూపించే గుణం అదే: అపారమైన శక్తి, పూర్తిగా సేవకే అంకితం.

మహాభారతంలోనూ ఆయన ఉన్నారు

తరాల తర్వాత, మహాభారతంలో, ఒక ముసలి వానరం అడవి దారికి అడ్డంగా పడుకుని ఉంటుంది. అపారమైన బలం ఉన్న, ఆ సంగతి బాగా తెలిసిన భీముడిని తన తోకను పక్కకు జరపమని అడుగుతుంది. భీముడు దాన్ని ఎత్తలేకపోతాడు.

ఆ వానరం హనుమంతుడే. ఆయన భీముడికి అన్నగారు, ఎందుకంటే ఇద్దరూ వాయుదేవుడి కుమారులే. ఈ కలయిక పాండవుల్లో అందరికంటే గర్వం ఉన్న భీముడికి వినయం నేర్పుతుంది.

తర్వాత కురుక్షేత్ర యుద్ధం కోసం ఆయన అర్జునుడి రథ ధ్వజంపై కొలువుదీరుతారు, అందుకే అర్జునుడి పేర్లలో ఒకటి కపిధ్వజుడు, అంటే వానర చిహ్నం ఉన్న జెండా కలవాడు. రెండు ఇతిహాసాల్లోనూ కీలక మలుపు తిరిగే క్షణాల్లో హనుమంతుడు ఉన్నారు.

యుగాల తేడాతో ఆయన రెండు చోట్లా ఎలా ఉండగలరో సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. హనుమంతుడు చిరంజీవుల్లో ఒకరు, ప్రస్తుత యుగం ముగిసే వరకు భూమిపై జీవించి ఉంటారని భావించే ఏడుగురిలో ఒకరు. రామాయణ పారాయణం ఎక్కడ జరిగినా, హనుమంతుడు నిశ్శబ్దంగా శ్రోతల్లో కూర్చుని ఉంటారని చాలామంది భక్తులు నమ్ముతారు.

ఆయనపై భక్తి ఉత్తర భారతదేశాన్ని ఎలా నింపింది

హనుమంతుడిపై భక్తి ప్రాచీనమైనది, కానీ పదహారో శతాబ్దంలో అది తన గొప్ప స్వరాన్ని కనుగొంది. తులసీదాసు రామాయణాన్ని ఉత్తర భారతదేశంలో సామాన్య ప్రజలు నిజంగా మాట్లాడే అవధీ భాషలో రామచరితమానస్‌గా మళ్లీ చెప్పారు. సంస్కృతం ఇతిహాసాన్ని దాని శ్రోతల్లో చాలామందికి దూరంగా ఉంచింది. తులసీదాసు ఆ అడ్డంకిని తొలగించారు, ఆయన కథనంలో హనుమంతుడు భక్తికి కేంద్రంగా నిలుస్తారు: సంపూర్ణమైన, సంకోచం లేని, బలమైన, పూర్తిగా శ్రీరాముడి వైపే మళ్లిన భక్తి.

హనుమాన్ చాలీసా రచన కూడా తులసీదాసుదే అని చెబుతారు. నలభై పద్యాల ఈ స్తోత్రం బహుశా ఉత్తర భారతదేశంలో అత్యధికంగా పఠించే భక్తి పాఠం. చాలామంది పిల్లలు చదవడం రాకముందే దాన్ని కంఠస్థం చేస్తారు. పరీక్షకు వెళ్తూ, సుదీర్ఘ ప్రయాణానికి ముందు, ఆసుపత్రి వరండాలో ప్రజలు దాన్ని పఠిస్తారు. ఇన్ని వీధి మలుపుల్లో హనుమంతుడి గుడి ఎందుకు ఉందో తెలుసుకోవాలంటే, ఆ స్తోత్రమే సమాధానంలో పెద్ద భాగం.

దీని అడుగున భక్తి సంప్రదాయం ప్రవహిస్తోంది. మధ్యయుగ భారతదేశమంతటా అది ఆచారాలు, హోదాల కంటే భగవంతుడితో నేరుగా, వ్యక్తిగతంగా, ప్రేమతో కూడిన సంబంధానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. రామాయణంలో చేసిన ప్రతి పనీ ప్రేమతో చేసిన సేవే అయిన హనుమంతుడు, భక్తి ఒక మనిషి నుంచి ఏం కోరుతుందో దానికి పరిపూర్ణ రూపం.

పోలీసు స్టేషన్లు, మల్లయుద్ధ అఖాడాలు

హనుమంతుడు కనిపించే రెండు ప్రదేశాలు గమనించదగినవి, ఎందుకంటే ప్రజలు ఆయనను ఏం కోరుకుంటారో అవి చెబుతాయి.

మొదటిది అఖాడా, సంప్రదాయ మల్లయుద్ధ శిక్షణశాల. ఉత్తర భారతదేశమంతటా మల్లయోధులకు హనుమంతుడే ఆరాధ్య దైవం, ఈ అనుబంధం సహజమైనది: బలం, బ్రహ్మచర్యం, క్రమశిక్షణ, కావాలనే క్రమబద్ధంగా ఉంచుకున్న శరీరం. ఈ ప్రదేశాల్లో చాలీసాను కేవలం ప్రార్థనగానే కాక శిక్షణలో భాగంగా పఠిస్తారు.

రెండోది పోలీసు స్టేషన్. భారతీయ పోలీసు స్టేషన్లలో హనుమంతుడి గుళ్లు సాధారణం. కష్టమైన, ప్రమాదకరమైన పనిని నిష్ఠగా చేసి, దాని ఘనతను కోరకపోవడమే ప్రధాన గుణంగా ఉన్న రక్షకుడు ఆ వృత్తికి తగిన ఆరాధ్య దైవం.

ఆయన దూర దేశాలకూ వెళ్లారు. రామాయణం ఎక్కడికి వెళ్తే హనుమంతుడూ అక్కడికి వెళ్లారు, ఆగ్నేయాసియా అంతటా. భారతదేశానికి చాలా దూరంలో కూడా ఆయన ఆలయాలు ఉన్నాయి. సంస్కృత సంప్రదాయం ఆయనను ఆజన్మ బ్రహ్మచారిగానే చెబుతుంది, అయితే ఆ దూర ప్రాంతాల కొన్ని కథనాలు ఆయనకు భార్యాబిడ్డలను ఇస్తాయి.

ఆ పర్వతం అసలు అర్థం

గొప్ప హిందూ దేవతల్లో చాలామందిని దూరం నుంచి ఒక విధమైన విస్మయంతో సమీపిస్తారు. వారు అనంతమైనవారు, విశ్వవ్యాప్తమైనవారు, తమ నోటిలో విశ్వాన్నే నింపుకున్నవారు.

హనుమంతుడు దగ్గరివారు, ఆయన ఆకర్షణ అంతా అదేనని నేను అనుకుంటాను. పిలిస్తే వచ్చేది ఆయనే. అప్పగించిన పని చేసేది ఆయనే. మూలికను గుర్తించలేకపోయినా, ఖాళీ చేతులతో తిరిగి రావడం కంటే మొత్తం పర్వతాన్నే తెస్తారు. ఆయన శక్తి పూర్తిగా శ్రీరాముడి సేవకే అంకితం, సంప్రదాయం దాన్ని ఒక పరిమితిగా కాక ఒక వ్యక్తి చేరుకోగల అత్యున్నత స్థితిగా చూస్తుంది.

సర్వశక్తిమత్తత కంటే ఇది ఎందుకు లోతుగా తాకుతుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. తమను తాము సృష్టికి ఆధారమైన విశ్వ సూత్రంగా ఊహించుకునేవారు చాలా తక్కువ.

పని పూర్తి చేసినవారిగా ఉంటే చాలనుకునేవారు మాత్రం చాలామంది.