పదిహేనో శతాబ్దపు బనారస్ నేతగాడు కబీర్ పద్యాలు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో ఉన్నాయి, బీజక్‌లో ఆయనదైన పవిత్ర గ్రంథం ఉంది, మఘర్‌లో హిందువుల సమాధి, ముస్లింల మజార్ పక్కపక్కనే ఉన్నాయి

కబీర్ పదిహేనో శతాబ్దంలో బనారస్ (వారణాసి)లో నేతపని చేసేవారు. రోజువారీ హిందీలో ఆయన రాసిన చిన్న పద్యాలు ఇప్పుడు మూడు చోట్ల కనిపిస్తాయి: సిక్కుల గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో, కబీర్ పంథ్ పవిత్ర గ్రంథమైన బీజక్‌లో, రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ 1915లో అనువదించిన 100 పాటల ఆంగ్ల పుస్తకంలో. గురువులతో పాటు ఈ గ్రంథంలో చోటు పొందిన పదిహేనుమంది భక్త కవి సాధువుల్లో మరెవరి కంటే కబీర్ కీర్తనలు, ద్విపదలు ఎక్కువ అని సిక్కు సమాజ వెబ్‌సైట్ సిఖ్‌నెట్ చెబుతుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మఘర్‌లో హిందువులు నిర్మించిన సమాధి (స్మారక మందిరం), ముస్లింలు నిర్మించిన మజార్ (సమాధి) పక్కపక్కనే ఉన్నాయని గోరఖ్‌పుర్ జిల్లా వెబ్‌సైట్ చెబుతుంది.

వీధి భాషలో రాసిన నేతగాడు

షార్లెట్ వోడెవిల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ రిలీజియన్లో కబీర్‌ను జులాహా, అంటే తక్కువ కులానికి చెందిన ముస్లిం నేతగాడు అని, బనారస్‌లో లేదా దాని సమీపంలో పుట్టినవాడు అని వర్ణిస్తారు. జులాహాలు బహుశా ఇటీవలే ఇస్లాంలోకి మారినవారని ఆమె రాస్తారు. పషౌరా సింగ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ గ్లోబల్ రిలీజియన్లో రాసిన వ్యాసం వృత్తి విషయంలో ఏకీభవిస్తూ, కబీర్ తన సొంత మాటల్లోనే తన నేత కులం పేరు చెప్పుకున్నారని గమనిస్తుంది. ఆయన నేపథ్యాన్ని బట్టి ఆయనకు చదవడం, రాయడం దాదాపుగా రాకపోయి ఉండే అవకాశం ఉందని సింగ్ జోడిస్తారు.

భాష సంత భాష. టాగూర్ అనువాదానికి పరిచయం రాసిన ఎవెలిన్ అండర్‌హిల్, ఆ పాటలు సాహిత్య భాషలో కాక ప్రజల హిందీలో రచించినవని, సామాన్యులను ఉద్దేశించినవని రాశారు. అది పాత హిందీ యొక్క సడలిన రూపమని, తిరిగే సాధువులకు ఉమ్మడి భాషగా ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని వోడెవిల్ అంటారు.

బీజక్‌లో సుమారు సగభాగానికి లిండా హెస్, శుక్‌దేవ్ సింగ్ చేసిన అనువాదం 2002లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ ద్వారా వెలువడింది. వారు కబీర్‌ను మౌఖిక కవిగా వర్ణిస్తారు. ఆయన మాటలను ఇతరులు రాసిపెట్టారు, అవి ప్రధానంగా పాట ద్వారానే మిగిలాయి. రూపాలు శబ్ద లేదా పద (పాట), సాఖీ లేదా దోహా (రెండు పాదాల ద్విపద); బీజక్‌లో రమైనీ అనే మూడో రూపం కొంత ఉంది.

ఫ్రాన్చెస్కా ఓర్సిని, పురుషోత్తమ్ అగ్రవాల్ 2009 పుస్తకం అకథ్ కహానీ ప్రేమ్ కీ సమీక్షిస్తూ, కబీర్ తనను తాను జులాహా అని, కోరీ (ఒక నేత కులం) అని, లేదా “హిందువూ కాదు, ముస్లింనూ కాదు” అని చెప్పుకున్నారన్న ఆయన కనుగొనిక గురించి రాస్తారు. పంతొమ్మిదో శతాబ్దం వరకు కబీర్ నేతగాడిగా పుట్టలేదని వాదించింది కబీర్ పంథ్ ఒక్కటేనని అగ్రవాల్ చూపుతారని ఆమె సారాంశం చెబుతుంది.

మూడు వేర్వేరు జతల తేదీలు

తేదీలు ఎవరిని చదువుతారో దాన్ని బట్టి ఉంటాయి. ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ, రోజర్ లాంగ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండియాలో రాసిన వ్యాసం ప్రకారం, సంప్రదాయం 1398 నుండి 1518 వరకు, అంటే 120 ఏళ్ల జీవితం ఇస్తుంది. ఆయన బహుశా 1440 ప్రాంతంలో పుట్టి 1518లో మరణించారని అండర్‌హిల్ 1915లో రాశారు. పషౌరా సింగ్ ఆయనను సుమారు 1398 నుండి సుమారు 1448 వరకు అని నిర్ణయిస్తారు. ఆయన పదిహేనో శతాబ్దంలో జీవించారని, పుట్టిన, మరణించిన తేదీలు అనిశ్చితమని మాత్రమే వోడెవిల్ అంటారు.

ఆయన తల్లిదండ్రుల గురించి రెండు విధాలుగా చెబుతారు. ముస్లిం నేత కుటుంబం వోడెవిల్, హెస్, సింగ్, అండర్‌హిల్‌లలో కనిపిస్తుంది. ఒక బ్రాహ్మణ వితంతువు బిడ్డను ఒక ముస్లిం నేతగాడు, ఆయన భార్య పెంచారన్న కథను కూడా కన్సైస్ ఆక్స్‌ఫర్డ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ వరల్డ్ రిలీజియన్స్, ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ నమోదు చేస్తాయి. ఆ డిక్షనరీ రచయిత జాన్ బౌకర్, ఆ కథ ఆయన మిశ్రమ మూలాలను ప్రతిబింబించి ఉండవచ్చని గమనిస్తారు.

ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం 2018 జూన్ 28న ఆయన మరణానికి 500వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకుంది; అది అండర్‌హిల్ ఇచ్చే 1518కి సరిపోతుంది.

మూడు సంకలనాలు, మూడు సమాజాలు

ఆయన మాటలకు సంబంధించిన పురాతన తేదీ గల లిఖిత రికార్డు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో ఉందని, దాన్ని గురు అర్జన్ సుమారు 1604లో సంకలనం చేశారని వోడెవిల్ రాస్తారు. ఆది గ్రంథ్ సంప్రదాయంలో కబీర్ ఉక్తుల తొలి సంకలనం పదహారో శతాబ్దం మూడో పాదానికి చెందినదని పషౌరా సింగ్ గుర్తిస్తారు.

సిఖ్‌నెట్ 17 రాగాల్లో 227 పదాలు (కీర్తనలు), 237 శ్లోకాలు (ద్విపదలు) లెక్కిస్తుంది; గురు నానక్ తన తొలి యాత్రల్లో, అంటే 1507 నుండి 1515 వరకు, బనారస్ సందర్శించినప్పుడు ఈ పద్యాలను మొదట సేకరించారని చెబుతుంది. ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండియాలో లాంగ్ వ్యాసం వేరే మొత్తం, 500కు పైగా పద్యాలు, ఇస్తుంది.

రెండో సంకలనం బీజక్. హెస్, సింగ్ దాన్ని ఆయన అనుచరుల సమాజమైన కబీర్ పంథ్ పవిత్ర గ్రంథం అంటారు. అది పదిహేడో లేదా పద్దెనిమిదో శతాబ్దంలో రూపు దాల్చి ఉండవచ్చని పషౌరా సింగ్ రాస్తారు. మూడోది కబీర్ గ్రంథావళి; దాన్ని దాదూ పంథ్ గౌరవిస్తుంది, దాదూపంథీలు సుమారు 1600లో సంకలనం చేశారని వోడెవిల్ అంటారు.

కబీర్ ఏ శాఖనూ స్థాపించలేదని, కానీ బిహార్‌లోని అనుచరులు తరువాత తమను కబీర్‌పంథీలుగా పిలుచుకున్నారని వోడెవిల్ రాస్తారు. సుమారు 1900 నాటికి వారి సంఖ్య సుమారు ఒక మిలియన్ అని ఒక లెక్కను ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ నివేదిస్తుంది.

వారణాసిలో కబీర్ చౌరా మఠ్ ప్రధాన స్మారక స్థలం. పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా పేజీ బీజక్ మందిరం, కబీర్ సమాధి, మజార్, ఒక గ్రంథాలయం, ఆయన తల్లిదండ్రులు నీరు, నీమాల విశ్రాంతి స్థలంగా అది చెప్పే నీరూ టీలాను జాబితా చేస్తుంది. అదే పేజీ ఆ ప్రాంతాన్ని సంగీతకారుల పేట అని, శాస్త్రీయ సంగీత పాఠశాల అయిన బనారస్ ఘరానా ఊయల అని అంటుంది. మరో వారణాసి సంగీతకారుడిని tuput ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్ ప్రొఫైల్ అనుసరిస్తుంది.

పద్యాలు ఏం చెబుతాయి

టాగూర్ అనువాదంలోని మొదటి పాట ఆయన ఆంగ్లంలో ఇలా మొదలవుతుంది: “O servant, where dost thou seek Me? Lo! I am beside thee.” ఆ పాటలోని దేవుడు ఏ గుడిలోనూ, మసీదులోనూ, కాబాలోనూ, కైలాసంలోనూ లేడు, దాని ముగింపు వాక్యం దేవుణ్ణి అన్ని శ్వాసలకు శ్వాస అంటుంది.

మరో పాట కులం గురించి మాట్లాడుతుంది. అదే అనువాదంలో: “It is needless to ask of a saint the caste to which he belongs.” దేవుణ్ణి వెదికినవారిలో మంగలి, చాకలి, వడ్రంగిని అది పేర్కొంటుంది, హిందువులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ ఒకే గమ్యం చేరారని చెబుతుంది.

రెండు వేర్వేరు మతాలన్న ఆలోచనను, వెల్లడైన గ్రంథాన్ని, యోగాభ్యాసాన్ని తిరస్కరించడం, ఆత్మలో మాట్లాడే అంతరంగ గురువు అని వోడెవిల్ బోధను సంగ్రహిస్తారు. కబీర్ అన్ని కులాలకు, మతాలకు తెరిచి ఉన్న భక్తిని, అహింసను బోధించారని రోజర్ లాంగ్ జోడిస్తారు. ఆ పద్యాలు మతస్థుల్లోని కపటాన్ని, అత్యాశను, హింసను వెక్కిరిస్తాయని, కులాన్ని విమర్శిస్తాయని, అందరూ సమానులని ధ్రువీకరిస్తాయని హెస్, సింగ్ అంటారు.

tuput వ్యాసం హిందువులు, ముస్లింలు ఒకే సాధువులను పంచుకున్నప్పుడు కబీర్‌ను ఆ కాలపు విశాల భక్తి ప్రపంచంలో నిలబెడుతుంది.

ఘాట్ మెట్లపై గురువు, సుల్తాన్ ఆస్థానం

కబీర్ గురువుగా సంప్రదాయం హిందూ సన్యాసి రామానందుడి పేరు చెబుతుంది. ఇతిహాసం చెప్పినట్లుగానే అండర్‌హిల్ కథ చెబుతారు: రామానందుడు స్నానం చేసే గంగా మెట్లపై కబీర్ దాక్కున్నారు, గురువు ఊహించకుండా ఆయనపై కాలు మోపి “రామ్! రామ్!” అని అరిచారు, గురువు పెదవుల నుండే తనకు దీక్ష లభించిందని కబీర్ ప్రకటించారు. టాగూర్ సంకలనంలోని ఒక పాట కబీర్ బెనారస్‌లో ప్రత్యక్షమయ్యారని, రామానందుడు ఆయనకు జ్ఞానోదయం కలిగించారని అంటుంది. వోడెవిల్ రామానందుడిని కబీర్ గురువుగా భావించేవారిగా పేర్కొంటారు; ఆయన శిష్యుడని విశ్వసిస్తారని హెస్, సింగ్ అంటారు. ఆ మెట్లు tuput వారణాసి ఘాట్ల గైడ్లో వర్ణించిన నగరానికి చెందినవి.

ఒక అద్భుత వైద్యం జరిగినట్లు చెప్పుకున్న తర్వాత, దైవశక్తులు ఉన్నాయని చెప్పుకున్నాడన్న ఆరోపణపై కబీర్‌ను సుల్తాన్ సికందర్ లోడి ముందు నిలబెట్టారని కూడా అండర్‌హిల్ నమోదు చేశారు. పాలకుడు ఆయనను విడిచిపెట్టాడు, అయితే సుమారు 1495లో, ఆయనకు దాదాపు అరవై ఏళ్లు ఉండగా, కబీర్‌ను బెనారస్ నుండి బహిష్కరించారు. ఆయన వృత్తిలో ఏదైనా కచ్చితంగా తెలిసిన చివరి సంఘటన ఇదే అని అండర్‌హిల్ అన్నారు. అదే క్రమాన్ని ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ క్లుప్తంగా చెబుతుంది.

మఘర్, శవవస్త్రం కింద పూలు

కబీర్ 1518లో గోరఖ్‌పుర్ సమీపంలోని మఘర్‌లో మరణించారని అండర్‌హిల్ పేర్కొంటారు. ఆ పట్టణానికి చెడ్డ పేరు ఉండేదని, రావడానికి కొద్దిమందే ఇష్టపడేవారని, నరకానికి వెళ్తారన్న నమ్మకాన్ని బద్దలు కొట్టడానికి కబీర్ అక్కడ మరణించాలని నిర్ణయించుకున్నారని జిల్లా వెబ్‌సైట్ చెబుతుంది. మోక్షం, అంటే పునర్జన్మ నుండి విముక్తి, పొందడానికి వారణాసికి వెళ్లే ఆచారాన్ని గుడ్డిగా అనుసరించవద్దని ఆయన కబురు పంపారని నమ్ముతారని అది జోడిస్తుంది.

ఆయన భౌతికదేహం గురించి హిందూ, ముస్లిం అనుచరులు వాదించుకున్నప్పుడు, కప్పిన వస్త్రం పైకి లేచి కేవలం పూలను చూపింది, ఆ పూలను రెండు వర్గాలు పంచుకున్నాయని మఘర్ సంప్రదాయం చెబుతుంది. అండర్‌హిల్ దీన్ని నివేదిస్తారు, వోడెవిల్, ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ ఇదే కథ యొక్క రూపాంతరాలు ఇస్తాయి. అండర్‌హిల్ చెప్పినదాని ప్రకారం ముస్లింలు తమ సగాన్ని మఘర్‌లో పాతిపెట్టారు, హిందువులు తమ సగాన్ని దహనం చేయడానికి బెనారస్‌కు తీసుకెళ్లారు.

సంత్ కబీర్ నగర్ జిల్లా 1997 సెప్టెంబర్ 5న ఏర్పడింది, కబీర్ కార్యక్షేత్రంగా ఉన్న ప్రాంతం పేరు దానికి పెట్టారని దాని వెబ్‌సైట్ చెబుతుంది.

2018 జూన్ 28న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ సమాధి వద్ద పుష్పాంజలి, మజార్ వద్ద చాదర్ (వస్త్ర సమర్పణ) సమర్పించి, సంత్ కబీర్ అకాడెమీ శంకుస్థాపన ఫలకాన్ని ఆవిష్కరించారని ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం నివేదించింది. ఆ ప్రకటన అకాడెమీ వ్యయాన్ని సుమారు రూ. 24 కోట్లుగా, దాని లక్ష్యాన్ని కబీర్ వారసత్వంతో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రాంతీయ మాండలికాలను, జానపద కళలను కాపాడటంగా ఇస్తుంది. కబీర్ గానం, నృత్యం కోసం శిక్షణ మందిరాలు, ఒక పరిశోధన కేంద్రం, ఒక గ్రంథాలయం ప్రణాళికలో ఉన్నాయని, ఆ రోజే కబీర్ ఉత్సవం మొదలైందని ఆ రోజు ప్రధానమంత్రి కార్యాలయ పోస్టులు జోడించాయి. కబీర్ కుల అడ్డంకులను అధిగమించారని, సామాన్య గ్రామీణ భారతీయుడి భాష మాట్లాడారని ప్రధానమంత్రి అన్నట్లు ప్రకటన నివేదిస్తుంది.

ఆయన్ను ఆంగ్ల పాఠకులకు చేర్చిన పుస్తకం

సాంగ్స్ ఆఫ్ కబీర్ 1915లో న్యూయార్క్‌లో మాక్‌మిలన్ ద్వారా ప్రచురితమైంది. టాగూర్ అనువదించారు, అండర్‌హిల్ పరిచయం రాశారు; ఆ పాటల ఎంపికను ఆంగ్ల పాఠకులకు అందించడం అదే మొదటిసారి అని ఆమె ఆ పుస్తకాన్ని వర్ణించారు. టాగూర్ 1913లో సాహిత్య నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నారని NobelPrize.org నమోదు చేస్తుంది; ఆ బహుమతి కథ, ఆయన తరువాత నైట్‌హుడ్ తిరిగి ఇచ్చిన కథ tuput టాగూర్ వ్యాసంలో ఉన్నాయి. ఆ పుస్తకంలోని 100 పాటల ప్రామాణికతపై సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయని ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వరల్డ్ బయోగ్రఫీ జోడిస్తుంది.

తపాలా బిళ్లలు, సినిమాలు, యాత్రలు

ఇండియా పోస్ట్ 1952 అక్టోబర్ 1న కబీర్ తపాలా బిళ్ల విడుదల చేసింది; అది ఆరు సెయింట్స్ అండ్ పోయెట్స్ బిళ్లల సమూహంలో భాగం. కబీర్ బిళ్ల ముద్రణ 15.3 మిలియన్లని ఇండియన్ ఫిలాటెలిక్స్ జాబితా చేస్తుంది; దాని డిజైన్ లఖ్‌నవూలోని స్టేట్ మ్యూజియంలోని ఒక చిత్రపటం నుండి తీసుకున్నది.

శబ్నం విర్మాని కబీర్ ప్రాజెక్ట్ యాత్రలను 2002లో మొదలుపెట్టారని బెంగళూరు లిటరేచర్ ఫెస్టివల్ చెబుతుంది. అవి నాలుగు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలను, అజబ్ షహర్ అనే డిజిటల్ ఆర్కైవ్‌ను, పట్టణ ఉత్సవాల పరంపరను, గ్రామీణ యాత్రలను రూపొందించాయి.

కబీర్ ద్విపదలు హిందూ, ముస్లిం, సిక్కు భక్తి గీతాల్లో ఇప్పటికీ సాధారణమని క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్ 2023 నవంబర్ 21న నివేదించింది. ఆ ఏడాది అక్టోబర్ చివర్లో బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం భారతదేశం, శ్రీలంక, దక్షిణాఫ్రికా నుండి 30కి పైగా వక్తలతో ఒక సదస్సు నిర్వహించింది. తిరిగే జానపద ఉత్సవం రాజస్థాన్ కబీర్ యాత్రను స్థాపించిన గోపాల్ సింగ్ చౌహాన్, దుంగర్‌గఢ్‌లో గుంపు హింస తర్వాత 2015 నుండి రాజస్థాన్ పోలీసులతో కలిసి పని చేస్తున్నారు. సంప్రదాయవాద హిందువులు కూడా కబీర్‌ను అభిమానిస్తారని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టెక్సాస్ ఎట్ ఆస్టిన్‌కు చెందిన దల్పత్ రాజ్‌పురోహిత్ ఆ పత్రికకు చెప్పారు.

రాతప్రతులు ఏం అనుమతిస్తాయి

జాన్ స్ట్రాటన్ హాలీ త్రీ భక్తి వాయిసెస్ (ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2012) ఉత్తర భారతదేశమంతటి పురాతన రాతప్రతులకు తిరిగి వెళ్తుంది. కబీర్, మీరాబాయి, సూర్‌దాస్‌ల గురించిన అనేక నమ్మకాలు, ఇతిహాసాలు వారి మరణాల చాలా కాలం తర్వాత పుట్టాయని హాలీ వాదిస్తారు. పద్యాల పాఠం కూడా స్థిరంగా లేదు. ఓర్సిని వివరణలో, వినాండ్ కాలెవార్ట్ పది తొలి రాతప్రతుల్లో 593 పదాలను అధ్యయనం చేసి, వాటిలో కనీసం మూడింటిలో కనిపించేవి కేవలం 48 మాత్రమేనని కనుగొన్నారు; ఆ రాతప్రతుల్లో తాజాది 1681 నాటిది.