வரைபடம்: tuput
தமிழ்
ராஜ் கபூர் 1948 இல் ஆர்.கே. ஃபிலிம்ஸைத் தொடங்கினார்; கான்ஸ் காப்பகம் அவரது ஆவாராவை 1953 போட்டிப் பட்டியலில் குறிப்பிடுகிறது. சோவியத் ஒன்றியத்தில் அதற்கு 63.7 மில்லியன் டிக்கெட்டுகள் விற்றதாக ரஷ்யா பியாண்ட் தெரிவிக்கிறது. இந்திய அரசிதழ் அவரை 1971 பத்ம பூஷண் விருதாளர்களில் பட்டியலிடுகிறது; திரைப்பட விழாக்களின் இயக்குநரகம் அவரது தாதாசாகேப் பால்கே விருதை 1987 இன் கீழ் பட்டியலிடுகிறது.
ராஜ் கபூரின் ஆவாரா 1953 கான்ஸ் திரைப்பட விழாவின் அதிகாரபூர்வப் போட்டியில் இடம்பெற்றது என்று விழாவின் சொந்தக் காப்பகம் கூறுகிறது; சோவியத் ஒன்றியத்தில் அது 63.7 மில்லியன் டிக்கெட்டுகள் விற்றது, சோவியத் காலத்தில் வேறு எந்த இந்தியப் படத்தையும் விட அதிகம் என்று ரஷ்யா பியாண்ட் தெரிவிக்கிறது. கபூர் 1948 இல் ஆர்.கே. ஃபிலிம்ஸைத் தொடங்கினார்; இந்திய அரசிதழ் அவரை 1971 பத்ம பூஷண் விருதுகளில் பட்டியலிடுகிறது; திரைப்பட விழாக்களின் இயக்குநரகம் அவரது தாதாசாகேப் பால்கே விருதை 1987 இன் கீழ் பட்டியலிடுகிறது.
சோவியத் எண்ணிக்கைகள் செய்தி அறிக்கைகளிலிருந்து வருகின்றன; எனவே கீழே ஒவ்வொன்றும் அதை அச்சிட்ட ஊடகத்துக்கே உரியதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. விழாப் பதிவும் கௌரவங்களும் அதிகாரபூர்வப் பதிவுகளை அடிப்படையாகக் கொண்டவை.
1948 இல் தொடங்கிய ஒரு ஸ்டூடியோ
பிரிட்டானிகாவின்படி, கபூர் 1924 டிசம்பர் 14 அன்று பெஷாவரில் பிறந்து, 1988 ஜூன் 2 அன்று புது டெல்லியில் காலமானார். அவரது தந்தை பிருத்விராஜ் கபூர் நடித்த படங்களில் அவரது முதல் திரைப் பாத்திரங்கள் அமைந்தன; 1947 இல் நீல் கமல் மூலம் அவருக்கு வாய்ப்பு திறந்தது. 1948 இல் அவர் ஆர்.கே. ஃபிலிம்ஸ் தயாரிப்பு நிறுவனத்தைத் தொடங்கினார்; அதன் முதல் படமான ஆக் அவரை இயக்குநராகவும் தயாரிப்பாளராகவும் ஆக்கியது. அதே ஆண்டில் மும்பையின் செம்பூரில் ஸ்டூடியோ கட்டப்பட்டது என்று தி வீக் தெரிவிக்கிறது.
நர்கிஸ் நடித்த ஆக் விமர்சகர்களால் நன்கு வரவேற்கப்பட்டது, ஆனால் பெரிதாகச் சம்பாதிக்கவில்லை என்று பிரிட்டானிகா கூறுகிறது. 1949 இன் பர்சாத் முதல் வெற்றி; அதிலிருந்து கபூர் நர்கிஸைத் தழுவியிருக்கும் ஒரு காட்சித் துணுக்கு ஸ்டூடியோவின் சின்னமாக ஆனது, அது இன்றும் உடனே அடையாளம் காணக்கூடியது என்று பிரிட்டானிகா சொல்கிறது.
ஆவாரா என்ன
கான்ஸ் காப்பகம் ராஜ் கபூரை இயக்குநராகக் குறிப்பிடுகிறது; நடிகர் பட்டியலில் பிருத்விராஜ் கபூர், நர்கிஸ், கே. என். சிங், லீலா சிட்னிஸ், கபூர் தாமே ஆகியோரையும், இசை சங்கர்-ஜெய்கிஷன் என்றும் பட்டியலிடுகிறது. டைம் இதழின் விமர்சகர் ரிச்சர்ட் கோர்லிஸ் 2012 இல் கதையைச் சுருக்கினார். கடத்தலிலிருந்து திரும்பிய மனைவி கர்ப்பமாக இருப்பதால் ஒரு நீதிபதி அவளைக் கைவிடுகிறார். அவள் ரகசியமாகப் பெற்றெடுக்கும் மகன் ஒரு நாடோடியாக வளர்ந்து, பல பத்தாண்டுகள் கழித்து அதே நீதிபதியின் முன் குற்றவாளியாக நிற்கிறான். கபூரின் பார்வையில், அந்தக் கதையின் குற்றம் பிராமணர்கள் என்றும் ஒதுக்கப்பட்டோர் என்றும் பிளவுபட்ட சமூகத்திலிருந்து முளைக்கிறது என்று கோர்லிஸ் எழுதுகிறார்; சார்லி சாப்ளினின் லிட்டில் டிராம்ப் பாத்திரத்தின் மாதிரியிலேயே கபூர் தமது திரை அடையாளத்தை அமைத்துக்கொண்டார் என்றும் குறிப்பிடுகிறார். அந்தக் கட்டுரையில், 2012 மே 17 தேதியிட்ட அதில், டைம் ஆவாராவை தனது ஆல்-டைம் 100 திரைப்படங்கள் பட்டியலில் சேர்த்தது.
தலைப்புப் பாடலான “ஆவாரா ஹூன்” பாடலை முகேஷ் பாடினார், வரிகள் ஷைலேந்திரா என்று ஃபிலிம் கம்பேனியனில் விபின் நாயர் கூறுகிறார். வி. பால்சாரா வாசித்த அக்கார்டியனையும் ஒரு மாண்டலினையும் சுற்றி சங்கர்-ஜெய்கிஷன் அதன் இசையமைப்பைக் கட்டினர். அந்தப் பாடல் இந்தியா, சோவியத் ஒன்றியம், சீனா ஆகியவற்றின் பிரபலப் பாடல் பட்டியல்களில் முதலிடம் எட்டியது என்று கோர்லிஸ் எழுதுகிறார்.
கபூரின் நூற்றாண்டையொட்டி, தேசிய திரைப்பட மரபுப் பணியின் கீழ் தேசிய திரைப்பட வளர்ச்சிக் கழகமும் இந்தியத் தேசிய திரைப்படக் காப்பகமும் இந்தப் படத்தை 4K தரத்தில் மீட்டெடுத்தன என்று 2024 ஆகஸ்டில் ஏஎன்ஐ தெரிவித்தது; உலகத் திரையீடு 2024 செப்டம்பர் 13 அன்று டொராண்டோ சர்வதேசத் திரைப்பட விழாவின் டிஃப் கிளாசிக்ஸ் பிரிவில் நிர்ணயிக்கப்பட்டிருந்தது. அசல் படச்சுருளின் நகலான 35 மிமீ டியூப் நெகட்டிவில் இருந்து, கபூர் குடும்பம் வழங்கிய பொருட்களுடன் மீட்டெடுப்பு செய்யப்பட்டது என்றும், 2024 நவம்பரில் நடந்த 55ஆவது இந்தியச் சர்வதேசத் திரைப்பட விழாவில் மீட்டெடுக்கப்பட்ட கிளாசிக்குகளில் அது பட்டியலிடப்பட்டது என்றும் பிஐபி கூறுகிறது.
கான்ஸ், 1953
கான்ஸ் திரைப்பட விழாக் காப்பகம் ராஜ் கபூர் இயக்கிய ஆவாரா (லெ வாகபோன்) படத்தை, நாடு இந்தியா, 1953 தேர்வில் “என் காம்பெடிஸியோன்” என்ற பிரிவில், முழுநீளப் படப் பிரிவில் பட்டியலிடுகிறது. அதற்கு எந்தப் பரிசையும் அந்தப் பக்கம் குறிப்பிடவில்லை. ஆவாராவும் பூட் பாலிஷ்ஷும் 1953 இலும் 1955 இலும் கான்ஸில் கிராண்ட் பிரைஸுக்குப் போட்டியிட்டன என்று பிரிட்டானிகா கூறுகிறது.
கான்ஸ் பதிவுடன் “பரிந்துரைக்கப்பட்டது” என்ற சொல் அடிக்கடி இணைக்கப்படுகிறது. படம் போட்டியில் இருந்தது என்ற எளிய கூற்றையே காப்பகம் ஆதரிக்கிறது; tuput அந்தச் சொல்லாட்சியைப் பயன்படுத்துகிறது.
மாஸ்கோ, 1954
படம் 1950 இல் எடுக்கப்பட்டு, நான்கு ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு ரஷ்யத் திரைகளை எட்டியது என்று ரஷ்யா பியாண்ட் தெரிவிக்கிறது. அதன் எண்ணிக்கை 63.7 மில்லியன் டிக்கெட் விற்பனை; சோவியத் காலத்தில் ஓர் இந்தியப் படத்துக்கு இதுவே அதிகம் என்று அது சொல்கிறது. அதைவிட அதிகப் பார்வையாளர்களைப் பெற்ற இரண்டு படங்களையும் அது குறிப்பிடுகிறது: 67 மில்லியனுடன் தி மேக்னிஃபிசென்ட் செவன், 91 மில்லியனுடன் யெசேனியா. தி குளோபல் இந்தியன் எண்ணிக்கையை 64 மில்லியன் என்று தந்து, அதற்கு மூலம் எதையும் குறிப்பிடாமல், வெளிநாட்டுப் படங்களில் அதை மூன்றாம் இடத்தில் வைக்கிறது. இந்த எண்களில் எதன் பின்னாலும் சோவியத் விநியோகப் பதிவு எதையும் tuput காணவில்லை; எனவே அவை தெரிவிக்கப்பட்ட மதிப்பீடுகளாகவே நிற்கின்றன.
ஆவாரா சோவியத் ஒன்றியத்தில் 1954 இல் மாஸ்கோவில் நடந்த ஓர் இந்தியத் திரைப்பட விழாவில் அறிமுகமானது என்று 99% இன்விசிபிள் பாட்காஸ்ட் கூறுகிறது; 1950களின் தொடக்கத்தின் மிகப் பெரிய நிகழ்வு என்று கிரில் ராஸ்லகோவ் அதைச் சொன்னதையும் மேற்கோளிடுகிறது. படம் மொழிமாற்றம் செய்யப்பட்டு “வாகபோன்” எனப் பொருள்படும் ப்ரோடியாகா என்ற பெயரில் வெளியானது என்றும், அதன் தலைப்புப் பாடல் இந்தியப் பார்வையாளர்களை வரவேற்கும் பெரும் மோகமாகி அதிகாரபூர்வ விருந்துகளில் ஒலிக்கப்பட்டது என்றும் தி வயரின் சித்தார்த் பாட்டியா எழுதுகிறார். ரஷ்யத் தலைப்பு வேறு இடங்களில் பிராத்கயா என்று வருகிறது; இது எழுத்துப்பெயர்ப்பு வேறுபாடு.
அது ஏன் பிடித்துப்போனது என்பது பதிவு செய்தவரைப் பொறுத்தது. இந்த வெளியீட்டை ஸ்டாலினுக்குப் பிந்தைய தளர்வுடன் தி குளோபல் இந்தியன் இணைக்கிறது; அப்போது வெளிநாட்டுத் திரைப்பட இறக்குமதிகள் தளர்ந்தன. கபூரின் சாப்ளின் பாணிப் பாத்திரங்கள், நம்பிக்கை நிறைந்தவையாகவும் ஒடுக்கப்பட்டவர்களிடம் அனுதாபம் கொண்டவையாகவும் இருந்து, பிரசாரப் படங்களுக்கு மாற்றாக அமைந்தன என்று தி மாஸ்கோ டைம்ஸில் தீபா பாஸ்தி எழுதினார். 1950களில் இந்தியாவுக்கும் சோவியத் ஒன்றியத்துக்கும் இடையிலான கலாசாரப் பரிமாற்றத்தின் அடையாளமாக கபூரை பிரிட்டானிகா விவரிக்கிறது; பல இந்திய நடிகர்களுக்குத் தீவிர ரஷ்ய ரசிகர்கள் இருந்தனர், அவர்களில் யாருக்கும் அவரைவிட அதிகம் இல்லை என்றும் சொல்கிறது.
அங்கே இருந்தவர்கள் அதற்கு நிறம் சேர்க்கிறார்கள். உஸ்பெகிஸ்தானில் முன்பு வசித்த அன்டன் செய்டுசோவ், லாரி ஓட்டுநர்கள் தங்கள் முன்கண்ணாடியில் ஸ்டாலின் படத்தின் அருகே கபூரின் புகைப்படத்தை வைத்திருந்ததை 99% இன்விசிபிளில் நினைவுகூர்கிறார். நடிகரின் மகன் ரிஷி கபூர், 1954 இல் தன் தந்தை மாஸ்கோ வந்து சேர்ந்ததை நினைவுகூர்ந்தார்; “மக்கள் காரைத் தங்கள் தோள்களில் தூக்கினார்கள்” என்ற அவரது சொற்களை தி குளோபல் இந்தியன் தெரிவிக்கிறது. அவரது தன்வரலாறு குல்லம் குல்லா, தன் தந்தையை ரஷ்யாவில் ஒரு தேவகுமாரன் என்று அழைக்கிறது.
அந்த முதல் பயணத்தின் தேதிகள் மூலங்கள் முழுவதும் ஒரே மாதிரி இல்லை. தி குளோபல் இந்தியன் அதை 1954 இல் வைக்கிறது. கபூர் மாஸ்கோவுக்கு முதலில் சென்றது 1956 இல் என்று 99% இன்விசிபிள் சொல்கிறது. 1954 இல் ஓர் இந்தியக் குழுவுடன் அவர் ஜார்ஜியாவுக்குப் பயணம் செய்தார், சோவியத் ஒன்றியத்தின் மக்கள் கலைஞர் அகாகி கொரவாவால் வரவேற்கப்பட்டார், திரைப்பட ஸ்டூடியோவைச் சுற்றிப் பார்த்தார், திரைத்துறைப் பிரமுகர் லெய்லா அபாஷிட்சேயைச் சந்தித்தார் என்று ஜார்ஜிய அரசு அரங்கு, இசை, திரைப்படம், நடனக் கலை அருங்காட்சியகம் கூறுகிறது. 1965 இல் மாஸ்கோ சர்வதேசத் திரைப்பட விழாவின்போது நடந்த இரண்டாவது ஜார்ஜியப் பயணத்தையும் அந்த அருங்காட்சியகம் பதிவு செய்கிறது.
இந்திய-சோவியத் ஒத்துழைப்பு 1984 ஏப்ரலில் விண்வெளியை எட்டியது; அப்போது ராகேஷ் ஷர்மா சோயுஸ் டி-11 இல் பறந்து விண்வெளிக்குச் சென்ற முதல் இந்தியரானார்.
ஷ்ரீ 420 முதல் மேரா நாம் ஜோக்கர் வரை
வெளிநாடுகளில் பார்வையாளர்களின் மனதைத் தொட்ட கபூரின் இரு படங்களாக ஆவாராவையும் ஷ்ரீ 420ஐயும் பிரிட்டானிகா குறிப்பிடுகிறது; இரண்டும் இந்தியாவிலும் வெளிநாட்டிலும் மாபெரும் வெற்றிப் படங்கள். 1955 இல் வெளியான ஷ்ரீ 420, ஏமாற்றுதல் தொடர்பான இந்தியத் தண்டனைச் சட்டத்தின் 420ஆவது பிரிவிலிருந்து தன் தலைப்பைப் பெறுகிறது. அதன் “மேரா ஜூத்தா ஹை ஜப்பானி” பாடல் ஜப்பானிய காலணிகள், ஆங்கிலேயக் கால்சட்டை, ரஷ்யத் தொப்பி ஆகியவற்றைப் பட்டியலிட்டு, ஓர் இந்திய இதயத்தில் முடிகிறது; இது பிரிட்டானிகாவின் மொழிபெயர்ப்பில் உள்ளது. வெளிநாட்டில் கபூரின் செல்வாக்கின் சுருக்கமாக இதை அந்த கலைக்களஞ்சியம் வாசிக்கிறது.
ஆர்.கே. ஃபிலிம்ஸ் தொடர்ந்து 1954 இல் பூட் பாலிஷ், 1956 இல் ஜாக்தே ரஹோ ஆகியவற்றை எடுத்தது; 1957 இல் கார்லோவி வேரி சர்வதேசத் திரைப்பட விழாவில் ஜாக்தே ரஹோ கிரிஸ்டல் குளோப் விருதை வென்றது என்று பிரிட்டானிகா கூறுகிறது. அதன் மிகப் பெரிய வெற்றி 1964 இன் சங்கம். 1970 இல் கபூர் மேரா நாம் ஜோக்கர் படத்தை இயக்கி, தயாரித்து, ஒரு கோமாளியாக நடித்தார். அந்தப் படம் வெளியானபோது பணத்தை இழந்து ஆர்.கே. ஃபிலிம்ஸை ஏறத்தாழ திவாலாக்கியது என்றும், பின்னர் அது ஒரு வழிபாட்டு ரசிகர் வட்டத்தைப் பெற்றது என்றும் பிரிட்டானிகா சொல்கிறது. அந்த நிறுவனம் அதன் பிறகு 1973 இல் பாபி, 1978 இல் சத்யம் சிவம் சுந்தரம் ஆகியவற்றை எடுத்தது; அதன் கடைசிப் படம் 1999 இன் ஆ அப் லௌட் சலேன். ஸ்டூடியோவின் இடம் 2018 இல் கோத்ரேஜ் குழுமத்தின் சொத்து நிறுவனத்துக்கு விற்கப்பட்டது என்று பிரிட்டானிகா பதிவு செய்கிறது; அதற்கு முந்தைய ஆண்டு ஏற்பட்ட தீ அதன் ஸ்டேஜ் 1ஐ எரித்துவிட்டது என்று தி வீக் தெரிவித்தது.
அரசிதழில் பத்ம பூஷண்
1971 ஜனவரி 26 ஆம் தேதிய இந்திய அரசிதழ் சிறப்பு வெளியீடு, குடியரசுத் தலைவர் செயலகத்தின் அறிவிக்கை எண் 8-Pres/71ஐக் கொண்டுள்ளது. பத்ம பூஷண் பிரிவில் அது “ஸ்ரீ ராஜ் கபூர், திரைப்பட நடிகர், மகாராஷ்டிரா” என்பதைப் பட்டியலிடுகிறது. அதே பக்கம் இசைக்கலைஞர் கங்குபாய் ஹங்கல், பெங்களூரு இந்திய அறிவியல் கழகத்தின் இயக்குநர் டாக்டர் சதீஷ் தவான் ஆகியோரையும் பட்டியலிடுகிறது.
1987 இன் கீழ் பால்கே விருது
தாதாசாகேப் பால்கே விருது 1969 இல் ஏற்படுத்தப்பட்டது; அதன் முதல் விருதாளர் தேவிகா ராணி என்று பிஐபியின் ஆய்வுப் பிரிவு கூறுகிறது. இந்தியத் திரைப்படத்தின் வளர்ச்சிக்கும் மேம்பாட்டுக்கும் ஆற்றிய சிறந்த பங்களிப்புக்காக குடியரசுத் தலைவர் ஆண்டுதோறும் அதை வழங்குகிறார் என்று பிஐபி சொல்கிறது. திரைப்பட விழாக்களின் இயக்குநரகத்தின் விருதாளர் பட்டியல் ராஜ் கபூரை 1987 என்றும், அசோக் குமாரை 1988 என்றும், லதா மங்கேஷ்கரை 1989 என்றும் தருகிறது. ஆண்டு 1988 என்று பிரிட்டானிகா தருகிறது; விழாவை 1988 மே 2 எனக் குறிக்கிறது. எனவே இரு ஆண்டுகளும் அச்சில் உள்ளன: முதலாவது விருதுப் பட்டியலின் ஆண்டு, இரண்டாவது அவர் அதைப் பெற்ற ஆண்டு; இந்த வாசிப்பை இரு மூலங்களில் எதுவும் வெளிப்படையாகச் சொல்லவில்லை.
விழாவின்போது அவருக்குக் கடுமையான ஆஸ்துமா தாக்குதல் ஏற்பட்டு அவர் சுருண்டு விழுந்தார், ஒரு மாதத்துக்குப் பிறகு காலமானார் என்று பிரிட்டானிகா சேர்க்கிறது. பிற்கால விருதாளர்களான லதா மங்கேஷ்கர், மனோஜ் குமார், 2019 டிசம்பரில் 50ஆவது விருதைப் பெற்ற அமிதாப் பச்சன் ஆகியோரை tuput சுயவிவரமாக எழுதியுள்ளது.
2024 இல் நூற்றாண்டு
2024 டிசம்பர் 11 அன்று பிரதமர் நரேந்திர மோடி டெல்லியில் கபூர் குடும்ப உறுப்பினர்களைச் சந்தித்தார். உரையாடலின் பிஐபி ஆங்கில வடிவத்தில், கபூரின் திரைவாழ்க்கையை 1947 இன் நீல் கமல் முதல் அவர் குறிப்பிட்டார்; “மென்மையான வல்லமை” என்ற சொல் உருவாக்கப்படுவதற்கு முன்பே உலக அரங்கில் இந்தியாவின் செல்வாக்கை கபூர் நிறுவிவிட்டார் என்று கூறினார். மத்திய ஆசியாவை இலக்காகக் கொண்ட ஒரு புதிய படத்தையும் அவர் பரிந்துரைத்தார்; ராஜ் கபூருடனான உணர்வுப்பூர்வ இணைப்பு அங்கே இன்னும் நீடிக்கிறது என்றார். கபூரின் 100ஆவது பிறந்தநாளான 2024 டிசம்பர் 14 அன்று, அவரை ஒரு தொலைநோக்குப் பார்வை கொண்ட திரைப்படக்காரர் என்றும், இந்தியத் திரைப்படத்தை உலக அரங்குக்குக் கொண்டு சென்ற கலாசாரத் தூதர் என்றும் மோடி அழைத்தார் என்று பிஐபி தெரிவித்தது.
அதே டிசம்பர் உரையாடலில், இந்திய அரசும், தேசிய திரைப்பட வளர்ச்சிக் கழகமும், இந்தியத் தேசிய திரைப்படக் காப்பகமும் ஆதரவாக இருந்தன என்றும், ராஜ் கபூரின் 10 படங்களை குடும்பம் மீட்டெடுத்தது என்றும் ரன்பீர் கபூர் பிரதமரிடம் கூறினார். 2024 டிசம்பர் 13, 14, 15 தேதிகளில் நடக்கும் ஒரு திரைப்படத் தொகுப்பு விழா அவற்றை 40 நகரங்களின் 160 திரையரங்குகளில் காட்டும் என்றும், அதன் முதல் காட்சி 13 ஆம் தேதி மும்பையில் நடைபெறும் என்றும் அவர் சொன்னார்.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- The Gazette of India, Extraordinary, 26 January 1971: President's Secretariat notification No. 8-Pres/71 (Padma Vibhushan, Padma Bhushan and Padma Shri awards, 1971)
- Festival de Cannes archive: Awara (Le Vagabond), directed by Raj Kapoor, 1953, in competition
- Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting: Dada Saheb Phalke Award overview and list of recipients
- PIB Research Unit, October 2024: National Film Awards, Celebrating Excellence in Indian Cinema (Dadasaheb Phalke Award instituted 1969)
- Press Information Bureau, 27 November 2024: Screening of Restored Classics, a testimony of NFDC's efforts at film preservation (IFFI 2024)
- Press Information Bureau, 11 December 2024: English rendering of PM's conversation with Kapoor family on 100 years of Raj Kapoor
- Press Information Bureau, 14 December 2024: Prime Minister pays tributes to Raj Kapoor on his 100th birth anniversary
- Encyclopaedia Britannica: Raj Kapoor
- Richard Corliss, TIME, 17 May 2012: Awaara, from the expanded All-TIME 100 Movies list (archived copy)
- Russia Beyond, 4 January 2017: All time favourite Hindi movies in Russia
- 99% Invisible: From Bombay with Love (Awaara and the 1954 Indian film festival in Moscow)
- Sidharth Bhatia, The Wire, 6 July 2015: From socialism to disco dance, how Bollywood made its mark in Russia and Central Asia
- Amrita Priya, The Global Indian, 20 December 2024: 100 Years of Raj Kapoor, the showman who won hearts in Russia and beyond
- Georgian State Museum of Theatre, Music, Film and Choreography, via Google Arts & Culture: Raj Kapoor in Georgia
- Deepa Bhasthi, The Moscow Times, 31 August 2015: Bollywood Affair, how Indian cinema arrived in the U.S.S.R.
- Vipin Nair, Film Companion, updated 14 October 2017: Awara, Top 100 Bollywood Albums
- Siasat Daily (ANI), 27 August 2024: Raj Kapoor's classic Awara to premiere at Toronto Film Festival 2024
- Priyanka Bhadani, The Week, 29 August 2018: R.K. Studios, a legacy in grey
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.