కోల్‌కతా మెట్రో 1984 అక్టోబర్ 24న భారత్‌లో మొదటి మెట్రోగా ఎస్ప్లనేడ్ నుంచి భవానీపూర్ వరకు 3.4 కి.మీ. మార్గంతో ప్రారంభమైంది, ఇప్పుడు హూగ్లీ కింద సొరంగంతో సహా ఐదు లైన్లలో 73.42 కి.మీ. నడుస్తోంది

భారత్‌లో మొదటి మెట్రో రైలు సేవ 1984 అక్టోబర్ 24న కోల్‌కతాలో ఎస్ప్లనేడ్, భవానీపూర్ (ఇప్పుడు నేతాజీ భవన్) మధ్య 3.4 కి.మీ. పట్టాలపై మొదలైంది. ఆ రెండు చివరల మధ్య మూడు స్టేషన్లు ఉన్నాయని పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (PIB) వర్ణిస్తుంది; మొత్తం ఐదు స్టేషన్లని మెట్రో రైల్వే కోల్‌కతా సొంత చరిత్ర చెబుతోంది. 2026 సెప్టెంబర్ 24 నాటి విడుదలలో PIB 2025 నాటికి 73.42 కి.మీ., 58 స్టేషన్లు, రంగులతో గుర్తించిన ఐదు లైన్లను లెక్కించింది; 2025-26లో నెట్‌వర్క్ 23.60 కోట్ల మంది ప్రయాణికులను చేరవేసిందని మెట్రో రైల్వే జనరల్ మేనేజర్ చెప్పారు.

భారత్‌లో ఒక మెట్రో మొదటిసారి ఒక పెద్ద నది కిందుగా వెళ్లింది కూడా కోల్‌కతాలోనే. మొదటి లైన్ ఎలా నిర్మించారో, అది 1995లో పూర్తి పొడవును ఎలా చేరిందో, తూర్పు పడమర లైన్ హూగ్లీని ఎలా దాటిందో ఈ వ్యాసం మెట్రో రైల్వే కోల్‌కతా చరిత్ర పేజీ, కోల్‌కతా మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ (KMRC), PIB, పత్రికల రికార్డు ఆధారంగా చెబుతుంది. జాతీయ చిత్రం కోసం భారత మెట్రో నెట్‌వర్క్‌లు చూడండి.

1949 ఆలోచన, 1971 మాస్టర్ ప్లాన్

అప్పటి పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ 1949లో నగరానికి భూగర్భ రైల్వే ఆలోచన చేశారని మెట్రో రైల్వే కోల్‌కతా చరిత్ర చెబుతోంది. ఫ్రెంచ్ నిపుణుల బృందం ఆ ఆలోచనను సర్వే చేసింది, కానీ ఏమీ జరగలేదని చరిత్ర అంటుంది. అప్పట్లో కలకత్తా ఉపరితలంలో రోడ్లు 4.2 శాతం మాత్రమే ఆక్రమించాయని, ఢిల్లీలో అది 25 శాతమని ఇది జతచేస్తుంది.

మెట్రోపాలిటన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ ప్రాజెక్ట్ (రైల్వేస్) 1969లో ఏర్పడి, నగరానికి మాస్ రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ వ్యవస్థ అవసరమని నిర్ధారించింది. దాని 1971 మాస్టర్ ప్లాన్ మొత్తం 97.5 కి.మీ.ల ఐదు లైన్లను ఊహించింది. డమ్ డమ్, టాలీగంజ్ మధ్య 16.45 కి.మీ. ఉత్తర దక్షిణ అక్షం ముందుగా వచ్చింది; దాని పనులకు 1972 జూన్ 1న మంజూరు ఇచ్చారు. ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ 1972 డిసెంబర్ 29న శంకుస్థాపన చేశారు, నిర్మాణం 1973-74లో మొదలైందని మెట్రో రైల్వే చరిత్ర చెబుతోంది. సోవియట్, తూర్పు జర్మన్ నిపుణులు ప్రణాళికలో సాయపడ్డారని మెట్రో రైల్ టుడే జతచేస్తుంది.

అంతకంటే పాత ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి, వాటి తేదీపై మూలాలు విభేదిస్తాయి. 1919లో ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ కమిటీ హూగ్లీ కిందుగా వెళ్లే మెట్రోను సిఫార్సు చేసిందని మెట్రో రైల్ న్యూస్, మెట్రో రైల్ టుడే చెబుతున్నాయి. ThePrint బ్రిటిష్ ప్రణాళికను 1921కి చెబుతుంది; మట్టి పరీక్షల్లో లండన్ థేమ్స్ సొరంగం కంటే ఆరు రెట్లు ఖర్చు తేలాక ఆ ఆలోచన వదిలేశారని అది ఉటంకించిన ఐఐఎం కలకత్తా ప్రొఫెసర్ చెప్పారు. ఆ ప్రణాళికల్లో ఏదీ నిర్మాణం కాలేదు.

నిర్మాతలు ఎదుర్కొన్న అడ్డంకులు, ప్రారంభమైన రోజు

అధికారిక చరిత్ర అడ్డంకులను జాబితా చేస్తుంది: 1977 నుంచి 1978 వరకు డబ్బు కొరత ఉండేది, భూగర్భ పైపులు, కేబుళ్లను తరలించాల్సి వచ్చింది, కోర్టులు నిషేధ ఉత్తర్వులు ఇచ్చాయి, సామగ్రి అస్తవ్యస్తంగా వచ్చింది. లైన్‌ను ఎక్కువగా కట్-అండ్-కవర్ పద్ధతిలో తవ్వారని, అంటే తెరిచిన కందకాన్ని తర్వాత కప్పేశారని UrbanRail.net పేర్కొంటుంది; అందుకే దాని స్టేషన్లు ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి.

1984 అక్టోబర్ 24న మొదటి భాగం ప్రజలకు తెరుచుకుంది. బ్లూ లైన్‌కు మెట్రో రైల్ న్యూస్ ఇచ్చే స్టేషన్ల క్రమంలో, ఆ రెండు చివరల మధ్య ఉన్న మూడు ఆగుళ్లు పార్క్ స్ట్రీట్, మైదాన్, రవీంద్ర సదన్. ఉత్తరాన డమ్ డమ్ నుంచి బేలగాచియా వరకు 2.15 కి.మీ.ల రెండో భాగం 1984 నవంబర్ 12న వచ్చింది. 1986 ఏప్రిల్ 29 నుంచి ప్రయాణికులు దక్షిణాన టాలీగంజ్ (ఇప్పుడు మహానాయక్ ఉత్తమ్ కుమార్) వరకు వెళ్లగలిగారు; దాంతో సేవ 9.79 కి.మీ., 11 స్టేషన్లకు చేరింది.

తర్వాత ఢిల్లీ మెట్రో మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ అయిన ఇ. శ్రీధరన్ కలకత్తా ప్రాజెక్టులో డిప్యూటీ ఇంజనీర్‌గా నియమితులయ్యారని ఆయన గురించిన ఒన్‌మనోరమ ప్రొఫైల్ చెబుతుంది; ఆయన తర్వాతి పని tuput ఢిల్లీ మెట్రో వ్యాసంలో వర్ణించబడింది.

లైన్ చివరి నుంచి చివరి వరకు నడవడానికి 1995 వరకు పట్టింది

ఒంటరిగా ఉన్న ఉత్తర భాగంలో ప్రయాణికులు తక్కువ, అందుకే మెట్రో రైల్వే దానిని 1992 అక్టోబర్ 26 నుంచి నిలిపివేసింది. 1994 ఆగస్టు 13న డమ్ డమ్ నుంచి శ్యామ్‌బజార్ వరకు ఉన్న పొడవైన భాగంలో భాగంగా అది తిరిగి తెరుచుకుంది. ఎస్ప్లనేడ్ నుంచి చాందినీ చౌక్ 1994 అక్టోబర్ 2న, మరో రెండు భాగాలు 1995 ఫిబ్రవరి 19న తెరుచుకున్నాయి; మధ్యలోని 1.80 కి.మీ. ఖాళీ 1995 సెప్టెంబర్ 27న పూడ్చబడింది, ఆ రోజు డమ్ డమ్ నుంచి టాలీగంజ్ వరకు మొత్తం లైన్‌లో సేవలు మొదలయ్యాయి. ఆ లైన్‌లో 17 స్టేషన్లు, వాటిలో 15 భూగర్భంలో, ఎనిమిది కోచ్‌ల రైళ్ల కోసం నిర్మించిన 160 మీ. ప్లాట్‌ఫామ్‌లు, 750 వోల్ట్ల థర్డ్ రైల్ నుంచి విద్యుత్ ఉన్నాయని UrbanRail.net లెక్కిస్తుంది.

తర్వాతి 14 ఏళ్లు వ్యవస్థ సుమారు 16.5 కి.మీ.లోనే ఉంది. తర్వాత విస్తరణలు 2009 ఆగస్టులో కవి నజ్రుల్‌కు, 2010 అక్టోబర్‌లో కవి సుభాష్ (న్యూ గరియా)కు దక్షిణంగా, 2013 జూలైలో నోపారాకు, 2021 ఫిబ్రవరిలో దక్షిణేశ్వర్‌కు ఉత్తరంగా సాగాయి. PIB ఇప్పుడు బ్లూ లైన్‌ను కవి సుభాష్ నుంచి నోపారా వరకు 28 కి.మీ., అక్కడి నుంచి దక్షిణేశ్వర్ వరకు మరో 4.14 కి.మీ., మొత్తం సుమారు 32 కి.మీ.గా ఇస్తుంది.

తూర్పు పడమర లైన్, హూగ్లీ కింద సొరంగం

1971 మాస్టర్ ప్లాన్ ఇప్పటికే తూర్పు పడమర కారిడార్‌ను గుర్తించింది. హౌరా, సీల్దా స్టేషన్లను కలపడానికి 2008 జూలై 30 ఉత్తర్వుతో ప్రభుత్వం దానిని మంజూరు చేసిందని KMRC చెబుతోంది; ఆ రెండు స్టేషన్లు కలిసి రోజుకు సుమారు 24 లక్షల మంది ప్రయాణికులను నిర్వహిస్తాయని KMRC అంటుంది. ఉత్తర దక్షిణ లైన్‌ను వీధి నుంచి తెరిచి తవ్వగా, గ్రీన్ లైన్ భూగర్భ భాగాన్ని ఎర్త్ ప్రెజర్ బ్యాలెన్స్ టన్నెల్ బోరింగ్ యంత్రాలతో తొలిచారు; అవి తవ్వుతూనే సొరంగం ముఖాన్ని మూసివేస్తాయి, కాబట్టి పైన రాకపోకలు సాగుతూనే ఉండగలిగాయి. తమ లైన్ మొత్తం 16.6 కి.మీ., అందులో 10.8 కి.మీ. భూగర్భంలో, 5.8 కి.మీ. ఎలివేటెడ్, 12 స్టేషన్లతో, ప్రామాణిక గేజ్‌పై ఆరు ఎయిర్ కండిషన్డ్ కోచ్‌ల రైళ్లతో నడుస్తుందని KMRC చెబుతోంది.

నది కింది జంట సొరంగాలు 520 మీ. పొడవు, హౌరా బ్రిడ్జికి సుమారు 350 మీ. దిగువన, గట్టి బంకమట్టి ఒండ్రు గుండా రికార్డు స్థాయిలో 66 రోజుల్లో నిర్మించారని PIB చెబుతోంది. సగటున 30 మీ. లోతు ఉన్న నీటిలో, లోతైన చోట సొరంగం నదీగర్భం కింద 16 మీ. ఉందని తూర్పు రైల్వే చీఫ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ 2023లో ThePrint కు చెప్పారు. నది భాగాన్ని దాటడానికి రైలుకు సుమారు 45 సెకన్లు పడుతుందని అధికారులు ట్రిబ్యూన్‌కు చెప్పారు. మొదటి పరీక్ష రైలు 2023 ఏప్రిల్ 12న వెళ్లిందని ఒక అధికారిక ప్రకటన తెలిపింది.

2024 మార్చి 6న ప్రధాని 4.8 కి.మీ. హౌరా మైదాన్ నుంచి ఎస్ప్లనేడ్ భాగాన్ని ప్రారంభించి సొరంగం గుండా ప్రయాణించారని ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం తెలిపింది. దేశంలో ఏ పెద్ద నది కిందైనా తొలి నీటి అడుగు మెట్రో రవాణా సొరంగంగా విడుదల దీనిని పేర్కొంటుంది, భారత్‌లో అత్యంత లోతైన మెట్రో స్టేషన్‌గా హౌరాను పేర్కొంటుంది. ఆ స్టేషన్ లోతును PIB సుమారు 30 మీ.గా చెబుతుంది; తెరవక ముందు 2023లో తూర్పు రైల్వే అధికారి 33 మీ. అన్నారు. ఆ భాగం ఖర్చును ది ట్రిబ్యూన్ రూ. 4,965 కోట్లుగా ఇచ్చింది. ఆ భాగం 2024 మార్చి 15న ప్రజలకు తెరిచినట్లు మెట్రో రైల్వే చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది.

గ్రీన్ లైన్ చివరి లింక్, ఎస్ప్లనేడ్ నుంచి సీల్దా వరకు 2.45 కి.మీ., 2025 ఆగస్టు 22న తెరుచుకుని పడమర, తూర్పు భాగాలను కలిపింది. ఈ లైన్ హౌరా నుంచి సాల్ట్ లేక్‌కు రోడ్డు మార్గంలో గంట నుంచి గంటన్నర పట్టే ప్రయాణాన్ని 30 నుంచి 40 నిమిషాలకు తగ్గిస్తుందని KMRC జనరల్ మేనేజర్ 2023లో చెప్పారు. అది లైన్ పూర్తి కాకముందు వేసిన అంచనా.

అప్పటికే ఉన్న నగరం కింద నిర్మాణం

పైన ఉన్న పాత నగరాన్ని ఇంజనీర్లు ఎలా నిర్వహించారో ThePrint 2023 నివేదిక నమోదు చేస్తుంది. హౌరా సమీపంలోని బంకిం సేతు ఫ్లైఓవర్ పునాదులను మిల్లీమీటర్ల వారీ సర్వే కాపాడింది, సొరంగాలు బ్రాబోర్న్ రోడ్ ఫ్లైఓవర్ కింద నుంచి వెళ్లాయి. అలైన్‌మెంట్ 150 ఏళ్ల నాటి భవనాలను ఎదుర్కొందని, వాటి కదలిక, వంపును పర్యవేక్షించారని, కొన్నింటిలోని నివాసితులను కొంతకాలం తరలించారని KMRC జనరల్ మేనేజర్ చెప్పారు. సొరంగం తవ్వకంలో ఎలాంటి అవాంఛిత ఘటన జరగలేదని KMRC సివిల్ పనుల జనరల్ మేనేజర్ చెప్పారు.

సీల్దా, ఎస్ప్లనేడ్ మధ్య అసాధారణ జలధర మూడు చోట్ల మూడు తేదీల్లో సొరంగాలను ముంచెత్తిందని KMRC సివిల్ చీఫ్ చెప్పారు, కార్పొరేషన్ విదేశీ సలహాదారుల సలహా తీసుకుంది. 2022లో బౌబజార్‌లోని మదన్ దత్ లేన్‌లో 12 భవనాలకు జలస్రావం వల్ల పగుళ్లు వచ్చాయని మీడియా నివేదికలను కూడా ThePrint ఉటంకించింది. అదే భాగం చివరగా, 2025 ఆగస్టులో తెరుచుకుంది.

2026 సెప్టెంబర్‌లో ఐదు లైన్లు

ఇతర లైన్లను మెట్రో రైల్వే కోల్‌కతా చరిత్ర జాబితా చేస్తుంది. పర్పుల్ లైన్‌లో జోకా నుంచి తారాతల భాగం 2022 డిసెంబర్ 30న ప్రారంభోత్సవం జరిగి 2023 జనవరి 2న ప్రజలకు తెరుచుకుంది, ఆ లైన్‌ను 2024 మార్చి 6న మజేర్‌హాట్ వరకు ప్రారంభించారు. ఆరెంజ్ లైన్‌ను కవి సుభాష్ నుంచి హేమంత ముఖోపాధ్యాయ వరకు 2024 మార్చి 6న, బేలెఘాటా వరకు 2025 ఆగస్టు 22న ప్రారంభించారు. విమానాశ్రయం కోసం నోపారా నుంచి జై హింద్ బిమాన్‌బందర్ వరకు ఉన్న ఎల్లో లైన్‌ను ఆరెంజ్ పొడిగింపు రోజునే, 2025 ఆగస్టు 22న ప్రారంభించారని ఆల్ ఇండియా రేడియో నివేదించింది, ప్రధాని జెస్సోర్ రోడ్ స్టేషన్ నుంచి అందులో ప్రయాణించారు.

PIB 2026 సెప్టెంబర్ విడుదల పర్పుల్ లైన్‌ను ఎస్ప్లనేడ్ వరకు ప్రణాళిక చేసిన 14 కి.మీ. కారిడార్‌లో 7.74 కి.మీ.గా ఇస్తుంది; మజేర్‌హాట్, ఎస్ప్లనేడ్ మధ్య 6.26 కి.మీ. ఇంకా నిర్మాణంలో ఉంది. 2026 నవంబర్ 6 నాటికి tuput కనుగొన్న తాజా అధికారిక నెట్‌వర్క్ మొత్తం అదే. రాబోయే సంవత్సరాల్లో సుమారు 130 కి.మీ. నెట్‌వర్క్‌ను మెట్రో రైల్వే అంచనా వేస్తోంది; ఇది జనరల్ మేనేజర్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగం ప్రకారం, మెట్రో రైల్ న్యూస్, PIB నివేదించిన విధంగా. సంవత్సరానికి 23.60 కోట్ల ప్రయాణికుల చొప్పున, 2025-26 మొత్తాన్ని సమానంగా పంచితే రోజుకు సుమారు 6.5 లక్షల ప్రయాణాలు అవుతాయి; ఇది PIB సంఖ్య నుంచి tuput సొంత లెక్క.

సొరంగం హౌరా బ్రిడ్జికి దగ్గరగా వెళ్తుంది, పాత ఉపరితల వ్యవస్థ కోల్‌కతా ట్రామ్‌లు వ్యాసంలో ఉంది. 2026 జూన్‌లో కేంద్ర రైల్వే మంత్రి రాబోయే నాలుగైదేళ్లలో కోల్‌కతా మెట్రోకు 60 కొత్త తరం రేక్‌లు చేరతాయని ప్రకటించారని PIB నివేదిస్తోంది.