సాంచిలోని మహాస్తూపం 1822లో పై నుంచి కింది వరకు చేసిన గండిని, 1851 తవ్వకాలను తట్టుకుని నిలిచింది, దాని నాలుగు తోరణాలు భోపాల్‌లోనే ఉన్నాయి, తూర్పు తోరణం ప్లాస్టర్ ప్రతిరూపాల 112 ముక్కలు మాత్రం ఐరోపాకు వెళ్లాయి

సాంచిలోని మహాస్తూపం పక్కన ఉన్న గండిని 1822లో భోపాల్ సహాయ పొలిటికల్ ఏజెంట్ కెప్టెన్ జాన్సన్ కొట్టారని, 1912 నుంచి అక్కడ పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ మరమ్మతులకు నాయకత్వం వహించిన జాన్ మార్షల్ చెబుతున్నారు. 1851లో అదే గుమ్మటం గుండా ఒక గొయ్యి తవ్విన అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్, 1822 బృందం తమ తవ్వకాన్ని నైరుతి వైపు నుంచి పునాది వరకు కొనసాగించినా మధ్య భాగాన్ని తప్పిపోయిందని రాశారు.

స్మారక కట్టడం గురించి tuput మహాస్తూపం కథనం వివరిస్తుంది. ఈ వ్యాసం 1818 తర్వాత దానికి ఏం జరిగిందో అనుసరిస్తుంది: నిధి వేట, 1851 తవ్వకాలు, రెండు తోరణాలను బ్రిటిష్ మ్యూజియానికి పంపాలన్న ప్రతిపాదన, బదులుగా ఐరోపాకు వెళ్లిన ప్లాస్టర్ ప్రతిరూపాలు, ఆ కొండకు యజమానులైన భోపాల్ పాలకులు.

1819లో ఒక సందర్శన, 1822లో ఒక నిధి వేట

సాంచి గురించి తొలి ప్రచురిత వర్ణనను కెప్టెన్ ఇ. ఫెల్ 1819లో రాశారు, మార్షల్ నోట్స్ దాన్ని ఆ సంవత్సరం జూలైలో బకింగ్హామ్ కలకత్తా జర్నల్‌లో ఉంచుతాయి. రెండవ స్తూపం అప్పుడు “పూర్తి మరమ్మతు స్థితిలో ఉంది, ఒక్క రాయి కూడా పడిపోలేదు” అని ఫెల్ చెప్పినట్లు కన్నింగ్హామ్ ఉటంకిస్తారు, మహాస్తూపం పైన ఉన్న రెయిలింగ్ స్తంభాలన్నీ 1819లో ఇంకా తమ స్థానాల్లోనే ఉన్నాయని కూడా ఆయన చేర్చారు.

మూడేళ్ల తర్వాత జాన్సన్ తవ్వకం జరిగింది. మార్షల్ లెక్క ప్రకారం ఆ ప్రదేశం “త్వరలోనే నిధి వేటగాళ్లకు, ఔత్సాహిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు వేటభూమిగా మారింది.” జాన్సన్ గండి వల్ల స్తూపం శరీరానికి తర్వాత చాలా నష్టం జరిగింది, పశ్చిమ తోరణం కూలిపోయింది, రెండవ, మూడవ స్తూపాలు పాక్షికంగా ధ్వంసం కావడానికి కూడా బహుశా అతడే కారణమని మార్షల్ రాశారు. దాన్ని “పాతిపెట్టిన నిధి కోసం విఫలమైన, అజాగ్రత్తగా సాగిన వెతుకులాట” అని మైజీ అన్నారు. మహాస్తూపం పాక్షికంగా శిథిలమై ఉందని, “ఆ ధ్వంసానికి తగిన ఫలితం ఇచ్చే ఏ ఆవిష్కరణా జరగకుండానే” అలా అయిందని కన్నింగ్హామ్ గుర్తించారు.

1851 గోతులు: స్తూపం 1లో ఏమీ లేదు, స్తూపం 2లో పదిమంది సాధువులు, స్తూపం 3లో ఇద్దరు శిష్యులు

కన్నింగ్హామ్, మైజీ 1851 జనవరి చివరి రోజుల్లో, ఫిబ్రవరి మొదటి రోజుల్లో భిల్సా చుట్టూ ఉన్న స్తూపాలను తెరిచారు. మహాస్తూపం వెలుపలి భాగాన్ని కాపాడడానికి, దాని మధ్యలో ఘన ఇటుక పని గుండా 5 అడుగుల వెడల్పున్న గొయ్యి తవ్వారు. అందులో ధాతువులు దొరకలేదు, ఇటుకలను కలిపి ఉంచిన బురదలో పొదిగిన మురిశంఖాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. అలాంటి స్తూపాల్లో ఏ నిక్షేపమూ ఉండదని తన వివరణలో భావించిన కన్నింగ్హామ్, ఖాళీ గర్భం అంటే ఆ స్తూపం ఆదిబుద్ధుడికి, అంటే ఆదిమ బుద్ధుడికి, అంకితమైనదని అర్థం చేసుకున్నారు. ఈ సిద్ధాంతాలకు “వాస్తవంలో ఆధారం లేదు” అని మార్షల్ తర్వాత చెప్పారు, అసలు ఇటుక స్తూపం అశోకుడి పాలనా కాలానికి చెందినదని కాలనిర్ణయం చేశారు.

రెండవ స్తూపానికి కూడా 1822లోనే గండి పడింది. ముందు పనివారికి ఏమీ దొరకనందుకు తనకు “రహస్య సంతృప్తి” కలిగిందని కన్నింగ్హామ్ ఒప్పుకున్నారు, అయితే వారు మధ్యకు చేరారేమోనని భయపడ్డారు. ఆ గండి మధ్యకు సుమారు ఒక అడుగు దూరంలో ఆగిపోయిందని ఆయన, మైజీ నిర్ధారించారు. మధ్యలో కిందికి తవ్విన గొయ్యి, మధ్యకు రెండు అడుగుల పశ్చిమాన ఆరు రాళ్లతో కట్టిన చిన్న గదిని బయటపెట్టింది, అందులో 11 అంగుళాల పొడవున్న ఇసుకరాయి పెట్టె ఉంది. దాని శాసనం కాసపగోత సహా గురువుల పేర్లను చెప్పింది. లోపల కాలిన ఎముకలతో కూడిన నాలుగు స్టీటైట్ (సోప్‌స్టోన్) పేటికలు ఉన్నాయి, వాటిపై పదిమంది సాధువుల పేర్లు ఉన్నాయని మార్షల్ లెక్కించారు.

అందరికీ బాగా తెలిసిన ఆవిష్కరణ మూడవ స్తూపం ఇచ్చింది. 5 అడుగులకు పైగా పొడవున్న ఒక పలక కింద రెండు రాతి పెట్టెలు ఉన్నాయి, వాటి మూతలపై “సారిపుతస” “మహామొగలనస” అని ఉంది, అవి బుద్ధుడి ఇద్దరు ప్రధాన శిష్యులైన సారిపుత్ర, మహామొగ్గలానల ధాతువులు. సారిపుత్ర స్టీటైట్ పేటికలో ఒక అంగుళం కూడా లేని ఒక ఎముక ముక్క, ముత్యం, గోమేధికం, లాపిస్ లజూలి, స్ఫటికం, అమెథిస్ట్‌లతో చేసిన ఏడు పూసలు ఉన్నాయి. మహామొగ్గలాన పేటికలో రెండు ముక్కలు ఉన్నాయి, పెద్దది అర అంగుళం కంటే తక్కువ. సారిపుత్ర పెట్టెలో ఉన్న ఏకైక ఇతర నివాసి ఒక సజీవ సాలెపురుగు అని కన్నింగ్హామ్ గమనించారు.

ఆ తవ్వకాలను మార్షల్ “తొందరపాటు” అని పిలిచారు, ధాతువులు జరిగిన నష్టాన్ని “భర్తీ చేయలేదు” అన్నారు. మైజీ గీసిన చిత్రాలకు, కన్నింగ్హామ్ రాసిన భిల్సా టోప్స్ పుస్తకానికి ఆయన ఘనత ఇచ్చారు, ఆ తవ్వకాలు లేకపోతే ఆ పుస్తకం బహుశా రాయబడేది కాదని అన్నారు.

రెండు తోరణాలను బ్రిటిష్ మ్యూజియానికి పంపాలన్న ప్రతిపాదన

కన్నింగ్హామ్ రాసిన ది భిల్సా టోప్స్ (1854లో ప్రచురితం) ముందుమాట ఆ ప్రతిపాదనను సూటిగా చెబుతుంది. కూలిన రెండు తోరణాలను బ్రిటిష్ మ్యూజియానికి తరలించాలని ఆయన సిఫార్సు చేశారు, “అక్కడ అవి భారతీయ ప్రాచీన వస్తువుల హాలులో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన వస్తువులుగా ఉంటాయి” అని, “వాటిని ఇంగ్లండ్‌కు తరలించడం వాటి పరిరక్షణకు హామీ ఇస్తుంది” అని చేర్చారు. తన 1851 అసలు నివేదికలో మైజీ మరో సిఫార్సు చేశారు: తూర్పు తోరణం ప్లాస్టర్ అచ్చులు.

ఆ కొండ భోపాల్‌కు చెందినది. 1868 నుంచి 1901 వరకు పాలించిన షాజహాన్ బేగం తన హిస్టరీ ఆఫ్ భోపాల్లో తన సొంత వృత్తాంతాన్ని వదిలారు, దాన్ని హెచ్. సి. బార్స్టో 1876లో అనువదించారు. 1871 ఫిబ్రవరి 16న ముగిసిన ఒక పర్యటనలో ఆమె సాంచిని సందర్శించి “ప్రాచీన తోరణాన్ని” పరిశీలించారు. ఆ శిథిలాలు “యూరోపియన్ పెద్దమనుషులకు గొప్ప ఆసక్తి కలిగించే వస్తువులుగా కనిపిస్తాయి” అని, “ఒక పెద్దమనిషి వాటి ప్రతిరూపాన్ని తీసి లండన్‌లో నిలబెట్టాడు” అని ఆమె రాశారు.

జాతీయ విద్యా పరిశోధన శిక్షణ మండలి (NCERT) పన్నెండవ తరగతి చరిత్ర పాఠ్యపుస్తకం ఇంకా చెబుతుంది: ఫ్రెంచివారు ఫ్రాన్స్‌లోని మ్యూజియం కోసం తూర్పు తోరణాన్ని తీసుకెళ్లడానికి షాజహాన్ బేగం అనుమతి కోరారు, కొంతకాలం కొందరు ఇంగ్లిష్‌వారు కూడా అలాగే చేయాలనుకున్నారు, ఇద్దరూ ప్లాస్టర్ ప్రతిరూపాలతో సంతృప్తి చెందారు. ఫ్రెంచి అభ్యర్థనకు ఆ అధ్యాయం ఏ పత్రాన్నీ ఉటంకించలేదు, ఇక్కడ వాడిన కోల్ పత్రాలు దాన్ని ప్రస్తావించవు. ప్రతిరూపాలు చేసిన కాలం 1869 అని చెప్పే మార్షల్ కూడా ఇదే ఫలితాన్ని ఇస్తారు: తూర్పు తోరణం ప్రతిరూపాలు “అత్యంత సంపన్నంగా చెక్కిన తోరణాల్లో ఒకదాన్ని కావాలన్న మూడవ నెపోలియన్ అభ్యర్థన పరోక్ష ఫలితంగా” చేశారు.

తోరణాలు ఎందుకు ఉండిపోయాయి

తోరణాలను ఎందుకు పంపలేదో ఇక్కడ ఉటంకించిన పత్రాల్లో ఏదీ ఒక్క కారణం ఇవ్వదు, కానీ చాలా పత్రాలు ఒకే దిశను చూపిస్తాయి.

భారత ప్రభుత్వ ప్రాచీన కట్టడాల క్యూరేటర్ హెన్రీ కోల్ తొలి నివేదిక 1868 కింద “సర్ జాన్ లారెన్స్ ప్రభుత్వం సాంచి టోప్ తోరణాల కూల్చివేతను నిరోధించింది” అని నమోదు చేస్తుంది. దాన్ని ఎవరు ప్రతిపాదించారో ఆ నమోదు చెప్పదు. అదే 1882 నివేదికలో, భారతదేశాన్ని ఆయన బ్రిటిష్ ఆధీన ప్రాంతం అని పిలుస్తూ, స్మారక కట్టడాల బాధ్యత అధికారులదేనని, వాటిని “వీలైతే యథాస్థానంలోనే” ఉంచాలని, మ్యూజియాలకు ప్రతిరూపాలు అందించాలని వాదించారు. నిర్మాణ పరమైన కారణాన్ని ఇచ్చే ఫెర్గూసన్ 1868 మెమోరాండమ్‌ను ఆయన ముద్రించారు: భారతీయ శిల్పం “నిర్మాణంలో అంత అనివార్యమైన భాగం” కాబట్టి దాన్ని వేరు చేసి అంచనా వేయలేమన్నారు.

ఆచరణాత్మక పత్రాలు అదే సంవత్సరాలకు చెందినవి. 1868 జూన్‌లో భారత ప్రభుత్వం రాసిన ఒక లేఖ, స్తూపంలోని అత్యంత ఆసక్తికరమైన భాగాల ప్రతిరూపాలు సేకరిస్తామని, ఒక సెట్‌ను ఫ్రెంచి ప్రభుత్వానికి బహూకరిస్తామని చెప్పింది. 1869 మార్చి 2 నాటి ఒక సందేశం, సౌత్ కెన్సింగ్టన్, డబ్లిన్, ఎడిన్‌బరోలకు మూడు కాపీలు వెళ్లేలా ప్రతిరూపాలకు చెల్లించడంపై ఇంగ్లండ్‌లోని విద్యా కౌన్సిల్ కమిటీ మినిట్‌ను తెలిపింది. 1869 ఫిబ్రవరి 11 నాటి ఒక లేఖ, ప్రతిరూపం ఖరీదు ఎంతని ప్రష్యన్ రాయబారి అడిగారని తెలిపింది. కోల్ తనిఖీ ఒక భౌతిక సమస్యను చేర్చింది: కూలిన రెండు తోరణాల స్తంభాలు పూర్తి పొడవునా చీలి ఉన్నాయి, వాటిని పునరుద్ధరించడం చాలా ఖరీదైనదని, అత్యంత కష్టమైనదని ఆయన భావించారు.

28 టన్నుల సామగ్రితో, 112 ప్లాస్టర్ ముక్కలతో ఒక శిబిరం

రాయల్ ఇంజనీర్స్‌కు చెందిన లెఫ్టినెంట్ హెన్రీ హార్డీ కోల్ 1869లో లండన్‌లో ముగ్గురు సాపర్లతో అచ్చులు వేయడం నేర్చుకుని, భారతీయ చెక్కడానికి జెలటిన్ అచ్చులు ఉత్తమమని ఎంచుకున్నారు. 28 టన్నుల బరువున్న ఆయన 88 సామగ్రి పెట్టెలు హౌరా నుంచి జబల్‌పూర్‌కు బయల్దేరాయి, అక్కడ 60కి మించి స్థానిక బళ్లు అవసరమయ్యాయి. 1870 జనవరి 7న సాంచి చేరిన బృందం, జిల్లా రెవెన్యూ అధికారి అయిన ఒక భోపాల్ తహసీల్దార్ అప్పటికే కూలీలను, పరంజాను కనుగొనడంలో సాయపడుతూ ఉండటం చూసింది.

కోల్ తూర్పు తోరణాన్ని ఎంచుకున్నారు. కొన్ని విషయాల్లో అది ఉత్తర తోరణం కంటే తక్కువ పరిపూర్ణమైనదని ఆయన రాశారు, కానీ ఉత్తర తోరణం నిలువుకు సుమారు ఒక అడుగు బయటికి వంగి ఉంది, దాన్ని నిలబెట్టడానికి బలమైన గొలుసులు ఆయన వద్ద లేవు. ప్రతిరూపాలు తీయడం జనవరి 19న మొదలైంది, 737 చదరపు అడుగుల చెక్కడం పని 112 ముక్కలుగా వచ్చింది, చివరిది ఫిబ్రవరి 21న పూర్తయింది.

తూర్పు తోరణం ప్రతిరూపాలు కెన్సింగ్టన్ మ్యూజియంలో, ఎడిన్‌బరోలో, పారిస్‌లో నిలిచాయని కోల్ రెండవ నివేదిక చెబుతోంది, మార్షల్ డబ్లిన్, బెర్లిన్‌లను చేర్చారు. ఆ శిబిరం చిత్రపటం గురించి వి&ఏ రికార్డు, ఇంపీరియల్ కాలేజీకి చోటు ఇవ్వడానికి ఇండియన్ మ్యూజియంను కూల్చినప్పుడు 1950ల మధ్యలో ఆ ప్రతిరూపం ధ్వంసమైందని చెబుతోంది.

కొండ యజమానులు, వారు అనుమతించినవి

సాంచి భోపాల్ బేగం ప్రాంతంలో ఉందని మైజీ రాశారు, ఆ కొండ, “దాని సమస్త సంపదలూ” రాష్ట్ర దర్బారు అయిన భోపాల్ దర్బార్‌కు చెందినవని మార్షల్ రాశారు. 1869, 1870లలో, నిలబడి ఉన్న రెండు తోరణాలు కూలిపోకుండా బేగం చర్యలు తీసుకోవాలని కోల్ సిఫార్సు చేశారు, ఆమె సుమారు 30 మంది తాపీ పనివారిని, కూలీలను తన వద్ద పనిచేయడానికి పంపితే కూలిన తోరణాలను పునరుద్ధరించవచ్చని రాశారు.

1880 నవంబర్‌లో తిరిగి వచ్చిన కోల్, స్థానికులు, ఆయన మాటలో “నేటివ్స్”, తూర్పు తోరణంపై చెక్కడాలను ఇటీవల ధ్వంసం చేస్తున్నారని, అశోక స్తంభాల్లో ఒకదాన్ని సానరాళ్ల కోసం కోసేశారని గుర్తించారు. నమ్మదగిన కాపలాదారు కావాలని ఆయన కోరారు. ఆయన 1881 జనవరి 10 నివేదిక ప్రకారం, భారత ప్రభుత్వం 2,000 రూపాయలు మంజూరు చేసింది, అది అడవిని తొలగించడానికి, తోరణాలను పునర్నిర్మించడానికి సరిపోదు, శ్రమతో సాయపడతానని బేగం ప్రతిపాదించారని ఆయన అర్థం చేసుకున్నారు.

కోల్ 1881లో కొండ శిఖరాన్ని శుభ్రం చేసి 1822 గండిని పూడ్చారని మార్షల్ నమోదు చేశారు, తర్వాతి రెండేళ్లలో కూలిన దక్షిణ, పశ్చిమ తోరణాలు, మూడవ స్తూపం వద్ద ఉన్న చిన్న తోరణం ఇంపీరియల్ ప్రభుత్వ ఖర్చుతో మళ్లీ నిలిచాయి. తోరణాలతో సహా నిర్మాణ మరమ్మతులు ఆయన సహాయకుడు మేజర్ కీత్ ఆధ్వర్యంలో 1883 ఏప్రిల్ మధ్య నాటికి పూర్తయ్యాయని కోల్ రెండవ నివేదిక చెబుతోంది. స్మారక కట్టడం దగ్గర ప్రయాణికుల బంగ్లా కట్టాలని బేగం ప్రతిపాదించినట్లు సర్ లెపెల్ గ్రిఫిన్ ప్రభుత్వానికి చెప్పారని కూడా అది చేరుస్తుంది.

పెద్ద మరమ్మతు 1912 నుంచి 1919 వరకు మార్షల్ ఆధ్వర్యంలో, భోపాల్ దర్బార్ “సిద్ధంగా ఇచ్చిన ఆమోదం, చురుకైన సహాయం”తో జరిగింది. 1916, 1917లలో మహాస్తూపంలో మూడవ వంతుకు పైగా పునాదుల వరకు కిందికి దించారు, ఎందుకంటే 1881లో అడ్డదిడ్డంగా రాళ్లతో నింపిన నైరుతి భాగం కుంగిపోతోంది. ఆ పనిని మార్షల్ “కష్టమైనది, ఖరీదైనది” అన్నారు. ఆయన 1918 గైడ్‌ను భోపాల్ పాలకురాలు సుల్తాన్ జహాన్ బేగంకు అంకితం చేశారు, “ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో జరిగినదంతా ఆమె ఆసక్తి, ఉదారత వల్లే” అని రాశారు. సాంచిలోని మ్యూజియానికి, మార్షల్ నివసిస్తూ రాసిన అతిథి గృహానికి, ఆయన సంపుటాల ప్రచురణకు ఆమె నిధులు ఇచ్చారని NCERT అధ్యాయం చేర్చుతుంది.

ధాతువులు ఎక్కడికి వెళ్లాయి

రెండవ, మూడవ స్తూపాల ధాతు పేటికలు “తర్వాత పోయాయి” అని మార్షల్ 1918 గైడ్ చెబుతోంది. ఇతర రికార్డులు వాటిని లండన్‌లో ఉంచుతాయి. నయనపోనిక థేర ది లైఫ్ ఆఫ్ సారిపుత్త వృత్తాంతం ప్రకారం, సారిపుత్ర, మహామొగ్గలానల ధాతువులను 1939 వరకు విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియంలో ఉంచారు, అప్పుడు మహా బోధి సొసైటీ వాటిని తిరిగి ఇవ్వాలని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. యుద్ధం వల్ల అప్పగింత 1947 ఫిబ్రవరి 24 వరకు ఆలస్యమైంది, ఆ రోజున సొసైటీ ప్రతినిధులు వాటిని మ్యూజియంలో స్వీకరించారు.

వాటిని కొలంబో మ్యూజియంలో రెండున్నర నెలలు ప్రదర్శించారు, అక్కడ రెండు మిలియన్ల మంది నివాళి అర్పించారని ఆ వృత్తాంతం అంచనా వేస్తుంది, తర్వాత కలకత్తాలోని సొసైటీ ధర్మరాజిక విహారంలో ప్రదర్శించారు. 1950 అక్టోబర్ 20న ఒక భాగం రంగూన్ దగ్గరి కాబా అయే జేదీకి బర్మాకు వెళ్లింది, మరొకటి శ్రీలంక మహా బోధి సొసైటీ నిర్మిస్తున్న ఒక స్తూపానికి వెళ్లింది. 1952 నవంబర్ 30న మిగిలిన ధాతువులను సాంచిలోని కొత్త చేతియగిరి విహారంలో ప్రతిష్ఠించారు. శ్రీలంక చరిత్ర గ్రంథాల “చైత్య కొండ” అయిన చేతియగిరిని సాంచి కొండతో కన్నింగ్హామ్ గుర్తించారు, ఆ గుర్తింపు సహేతుకమైనదే కానీ స్మారక కట్టడాల కాలనిర్ణయానికి నమ్మదగినది కాదని మార్షల్ అన్నారు.

1851 నుంచి 1952 వరకు ధాతువుల సంరక్షణ పూర్తిగా తేలలేదు. టోర్కెల్ బ్రెక్కే 2007లో న్యూమెన్లో రాసిన అధ్యయనం, వి&ఏ ఆర్కైవ్‌లను ఆధారం చేసుకుని, కన్నింగ్హామ్ తన వద్ద ఉంచుకున్న ధాతువులను భారతదేశానికి తిరిగి తెచ్చారని బౌద్ధులు, పండితులు పొరపాటుగా భావించారని, అందువల్ల ఆ మధ్య శతాబ్దంలో అవి ఎక్కడ ఉన్నాయో స్పష్టంగా లేదని చెబుతోంది.

మైజీ సేకరణ నుంచి జాబితా చేసిన సాంచి, సోనారి స్తూపాల పేటికలను వి&ఏ ఇప్పటికీ ఉంచుకుంది. వాటిలో ఒకదాని రికార్డు ప్రకారం, ఆ రెండు ప్రదేశాల ధాతువులను భారత ప్రభుత్వానికి ఇవ్వవచ్చని విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ సూచించింది, 1958లో రెండు ఎముక ముక్కలు సిలోన్ డిప్యూటీ హైకమిషనర్ శ్రీ పెరీరాకు, రెండు భారత హైకమిషన్‌లో ప్రొఫెసర్ ఎం. ఎస్. సుందరంకు వెళ్లాయి. రెండవ రికార్డు, భారత ప్రభుత్వం కోసం సుందరంకు ఒక ముక్కను అప్పగించిన రోజుగా 1958 జూన్ 18ని ఇస్తుంది.