राकेश शर्मा यांनी एप्रिल १९८४ मध्ये १२६ कक्षा केल्या, ४३ प्रयोगसत्रे पार पाडली, पट्ट्यात बांधून योग केला, आणि अंतराळात जाणारे पहिले भारतीय ठरले

३ एप्रिल १९८४ रोजी भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी ६:३८ वाजता, कझाकस्तानमधील बैकोनूर येथील ३१ क्रमांकाच्या प्रक्षेपण तळावरून सोयुझ-यू रॉकेट आकाशात झेपावले. इंडियन एक्सप्रेसने दुसऱ्या दिवशी सकाळी ही बातमी पहिल्या पानावर छापली आणि या उड्डाणाचे वर्णन केले: “रॉकेट निरभ्र आकाशात झेपावताना एक विस्मयकारक दृश्य होते.”

शिखरावरील कुपीत तीन माणसे बसली होती. युरी मालिशेव हे कमांडर होते आणि गेन्नादी स्ट्रेकालोव्ह फ्लाइट इंजिनिअर. तिसरी जागा भारतीय हवाई दलाचे स्क्वाड्रन लीडर राकेश शर्मा यांची होती, फ्रंटलाइनच्या म्हणण्यानुसार तेव्हा ते ३५ वर्षांचे होते.

४३ प्रयोगसत्रे आणि पंतप्रधानांशी झालेल्या थेट दूरचित्रवाणी संवादानंतर, ७ दिवस, २१ तास आणि ४० मिनिटांनी ते जमिनीवर उतरले. हा वृत्तांत सोव्हिएत इंटरकॉसमॉस परिषदेने स्वतः प्रसिद्ध केलेला सारांश, त्यांच्या अशोक चक्राचे भारतीय प्रशस्तिपत्र, एक्सप्रेसचे पहिले पान आणि चार दशकांतील शर्मा यांच्या मुलाखती यांवर आधारलेला आहे.

पतियाळ्याचा वैमानिक, पाठीशी २१ लढाऊ उड्डाणे

१३ जानेवारी १९४९ रोजी पंजाबमधील पतियाळा येथे जन्मलेले शर्मा १३ जून १९७० रोजी हवाई दलात अधिकारी म्हणून रुजू झाले, असे भारत रक्षकच्या सेवा नोंदीवरून दिसते. हिरोज ऑफ द कंट्री संकेतस्थळावरील सोव्हिएत चरित्रानुसार, जे या किताबाच्या मानकऱ्यांच्या १९८८ च्या सोव्हिएत शब्दकोशावर आधारलेले आहे, त्यांनी ३ ते १७ डिसेंबर १९७१ दरम्यान मिग-२१ लढाऊ विमानातून २१ लढाऊ उड्डाणे केली. द प्रिंटही हाच आकडा देतो. युद्धाच्या त्या पंधरवड्याची कहाणी ज्या युद्धाने एक देश घडवला यात सांगितली आहे.

पुढे बंगळुरूची चाचणी वैमानिक शाळा आली, आणि सोव्हिएत गणनेनुसार विविध प्रकारच्या विमानांवर चाचणी वैमानिक म्हणून १,६०० पेक्षा जास्त तास. वयाच्या सहाव्या वर्षापासून त्यांना उडायचे होते, असे त्यांनी २०१० मध्ये द हिंदूला सांगितले; हवाई दलातील एका चुलत भावंडाने त्यांना विमाने आणि त्यांचे कॉकपिट दाखवले होते.

निवडीत नशिबाचा वाटा होता, असे ते आग्रहाने सांगतात. “ते कोणीही असू शकले असते,” असे ते त्याच वृत्तपत्राला म्हणाले. “ही एका सोडतीसारखी गोष्ट आहे, मेरी लग गई (माझा नंबर लागला).”

१९८० ची सूचना, १९८२ चा निर्णय आणि १५० जणांतून निवड

भारताची नोंद जानेवारी १९८२ पासून सुरू होते. त्यांच्या अशोक चक्राचे प्रशस्तिपत्र ते असे मांडते: “जानेवारी १९८२ मध्ये, एका भारतीयाला सोव्हिएत अंतराळयानातून अंतराळात पाठवायचे ठरले तेव्हा, स्क्वाड्रन लीडर राकेश शर्मा यांनी या अत्यंत आव्हानात्मक मोहिमेसाठी स्वेच्छेने नाव दिले.”

द प्रिंटने २०१८ मध्ये वृत्त दिले की हे उड्डाण सोव्हिएत नेते लिओनिद ब्रेझनेव्ह यांनी १९८० मध्ये भारत आणि सोव्हिएत संघाच्या संयुक्त मोहिमेची केलेली सूचना यातून आकाराला आले.

“अत्यंत काटेकोर निवड प्रक्रिया, ज्यात अतिशय कठोर वैद्यकीय चाचणीचा समावेश होता,” यानंतर, प्रशस्तिपत्र पुढे सांगते, ते “भारतीय हवाई दलाच्या १५० उच्च पात्रताधारक आणि अनुभवी वैमानिकांमधून दोन अंतराळवीर उमेदवारांपैकी एक म्हणून निवडले गेले.” द प्रिंट ही संख्या ५० लढाऊ वैमानिक अशी देतो. अधिकृत नोंद असल्याने येथे प्रशस्तिपत्रातील आकडा वापरला आहे.

निवड सुमारे आठ महिने चालली, असे शर्मा यांनी फ्रंटलाइनला सांगितले, “रशिया आणि बंगळुरू यांच्यात थोडी येजा” करत. एका चाचणीत त्यांना आणि दुसरे अंतिम उमेदवार रविश मल्होत्रा यांना तीन दिवस कृत्रिम प्रकाश असलेल्या खोलीत कोंडण्यात आले, द प्रिंट ज्याला “सुप्त बंदिस्त जागेची भीती” म्हणतो तिची लक्षणे शोधण्यासाठी. इंटरकॉसमॉस परिषदेचे एस. ए. निकितिन यांनी जुलै १९८४ मध्ये प्रिरोदा या नियतकालिकात लिहिल्यानुसार, सप्टेंबर १९८२ मध्ये दोघे मॉस्कोजवळील युरी गागारिन अंतराळवीर प्रशिक्षण केंद्रात पोहोचले.

रशियन भाषेच्या धड्यांचे अठरा महिने

“प्रशिक्षण १८ महिने चालले,” शर्मा यांनी फ्रंटलाइनला सांगितले. “याचे कारण म्हणजे मला आधी रशियन भाषा शिकावी लागली, कारण ती शिकवण्याचे माध्यम होती आणि अंतराळ उड्डाणादरम्यान वापरली जाणारी भाषाही तीच होती.” जून २०२५ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संरक्षण मंत्रालयाच्या पॉडकास्टमध्ये त्यांनी सांगितल्यानुसार त्यांनी ती भाषा सुमारे दोन महिन्यांत आत्मसात केली, असे ईटीव्ही भारतने म्हटले आहे.

त्यांच्या वर्णनात अभ्यासक्रमाचे तीन थर होते: चमूला ज्या वातावरणात काम करायचे होते ते, तिथे त्यांचे यान कसे वागेल ते, आणि स्वतः अंतराळयान. त्यावर शारीरिक प्रशिक्षण होते. “या प्रशिक्षणामुळे आमचा वेग, ताकद आणि सहनशक्ती यांत लक्षणीय सुधारणा झाली,” ते म्हणाले, आणि काही सत्रांत शरीराला शून्य गुरुत्वाकर्षणासाठी तयार केले जात असे.

गागारिन केंद्रात, अशोक चक्राच्या प्रशस्तिपत्रानुसार, त्यांनी “पूर्ण निष्ठेने आणि समर्पणाने स्वतःला झोकून दिले आणि सोव्हिएत अंतराळ तज्ज्ञांकडून प्रशंसा मिळवली.” पुढे असेही म्हटले आहे की त्यांनी “अत्यंत कठीण प्रशिक्षण वेळापत्रक, विशेष प्राविण्यासह आणि अपवादात्मक व्यावसायिकतेने पूर्ण केले.”

निकितिन प्रशिक्षणादरम्यानच्या चमू जशा होत्या तशा नोंदवतात. मालिशेव, रुकाविश्निकोव्ह नावाचे एक फ्लाइट इंजिनिअर आणि शर्मा हे मुख्य चमू होते, तर अनातोली बेरेझोवॉय, जॉर्जी ग्रेचको आणि मल्होत्रा हे राखीव होते. रुकाविश्निकोव्ह आजारी पडले, आणि स्ट्रेकालोव्ह यांनी त्यांची जागा घेतली. शर्मा ऑक्टोबर १९८३ मध्ये मुख्य चमूत सामील झाले, असे हिरोज ऑफ द कंट्रीवरील चरित्र सांगते.

एक दिवस एकटे, मग स्थानकावर सहा माणसे

निकितिन यांचा सारांश मॉस्को वेळेनुसार १७:०९ वाजता झालेले उड्डाण नोंदवतो, आणि सुरुवातीची कक्षा सर्वात खालच्या बिंदूवर २०२ किलोमीटर तर सर्वात वरच्या बिंदूवर २४० किलोमीटर उंचीवर असल्याचे सांगतो. सल्युत ७ त्यापेक्षा उंचावरून, २९४ ते ३०५ किलोमीटरच्या दरम्यान फिरत होते.

एका तारखेबद्दल टीप आवश्यक आहे. निकितिन यांचा सारांश, त्याच्या इंग्रजी अनुवादात, २ एप्रिल छापतो, आणि नंतरचे अनेक भारतीय लेख तीच तारीख पुन्हा सांगतात. ४ एप्रिलच्या पहिल्या पानावर एक्सप्रेस भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी ६:३८ वाजता झालेल्या उड्डाणाचे वृत्त देतो, जी ३ एप्रिल आहे, आणि इस्रोचे मानवी अंतराळ उड्डाण केंद्र तसेच spacefacts.de वरील उड्डाण तक्ते हीच तारीख देतात. या लेखात ३ एप्रिल वापरली आहे.

सोयुझ टी-११ ४ एप्रिल रोजी मॉस्को वेळेनुसार १८:३५ वाजता सल्युत ७ ला जोडले गेले. त्या संध्याकाळी २१:३६ वाजता स्ट्रेकालोव्ह आणि शर्मा स्थानकात गेले, असे निकितिन लिहितात, आणि सहा जणांच्या आंतरराष्ट्रीय चमूने काम सुरू केले. स्थानकाचा कायमचा चमू असलेले लिओनिद किझिम यांच्या नेतृत्वाखालील तीन सोव्हिएत अंतराळवीर बाकीचे होते.

११ एप्रिल रोजी तिन्ही पाहुणे स्थानकाला जोडलेल्या सोयुझ टी-१० यानातून कझाकस्तानमधील अर्कालिक शहराच्या ४६ किलोमीटर पूर्वेला, मॉस्को वेळेनुसार १४:५० वाजता उतरले. उड्डाणापासून उतरेपर्यंत मोजल्यास हे उड्डाण ७ दिवस, २१ तास, ४० मिनिटे आणि ६ सेकंद चालले आणि त्याने १२६ कक्षा पूर्ण केल्या, असे spacefacts.de नोंदवते. इस्रोचे मानवी अंतराळ उड्डाण केंद्र या उड्डाणाची गणना अशी करते की त्यामुळे भारत माणसाला अंतराळात पाठवणारा १४ वा देश ठरला.

“अंतराळातील प्रत्येक मिनिटाचा हिशेब ठरलेला होता,” शर्मा यांनी द हिंदूला सांगितले, आणि खिडकीजवळ आणखी वेळ मिळाला असता तर बरे झाले असते असे त्यांना वाटले. फ्रंटलाइनला त्यांनी सर्वोत्तम क्षण सांगितला: “जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा पृथ्वी ग्रहाकडे मागे वळून पाहता.” धोकादायक उड्डाणाचा धोका चाचणी वैमानिक नित्याचा म्हणून हाताळतात, असे ते म्हणाले. ओझे असते ते अपयशाचे, कारण अंतराळात “सुमारे २०० तज्ज्ञ पडद्याकडे बारकाईने पाहत असताना ते थेट दूरचित्रवाणीवर घडत असते!”

आठ प्रयोग, ४३ सत्रे

निकितिन उड्डाणाचा आराखडा मांडतात. त्यात आठ प्रयोग होते: सहा अंतराळ वैद्यकशास्त्रातील, एक पदार्थविज्ञानातील सुपरकूलिंग नावाचा, आणि एक टेरा नावाचा दूरसंवेदन कार्यक्रम. अनेक प्रयोग पुन्हा केले गेले किंवा मालिकेने चालवले गेले, त्यामुळे एकूण ४३ सत्रे झाली.

वैद्यकीय कामाची सुरुवात ऑप्टोकिनेझने झाली, ज्याने भारहीन अवस्थेत डोळे आणि तोल सांभाळणारी यंत्रणा एकत्र कशी काम करतात ते मोजले. अंकेटा आणि ओप्रोस हे दोन दीर्घकाळ चालणारे वैद्यकीय अभ्यास उड्डाणादरम्यानचे तोल बिघडण्याचे विकार आणि नंतरचे पुन्हा जुळवून घेणे, तसेच प्रत्येक टप्प्यावर चमूची मनःस्थिती यांचा मागोवा घेत होते. वेक्टरने हृदयाची विद्युत क्रिया नोंदवली. बॅलिस्टोने प्रत्येक हृदयाच्या ठोक्यामुळे शरीराच्या होणाऱ्या सूक्ष्म हालचाली टिपल्या, या पद्धतीला बॅलिस्टोकार्डिओग्राफी म्हणतात. निकितिन एक सावधगिरीची नोंद जोडतात: नोंदींवरून दिसले की भारहीन अवस्थेत वेळ जाईल तसा हृदयाच्या ठोक्याचा जोर आणि हृदयाच्या दोन्ही बाजूंचा ताळमेळ बदलतो, पण “निश्चित निष्कर्ष काढण्यासाठी अजूनही पुरेसा प्रायोगिक आधार नाही.”

पदार्थविज्ञानाच्या प्रयोगात कक्षेत मिश्रधातू वितळवून अतिशीतनाचा अभ्यास केला गेला, म्हणजे द्रव त्याच्या सामान्य गोठणबिंदूच्या खाली गेल्यावरही द्रवच राहणे. भारतीय तज्ज्ञांनी चांदी-जर्मेनियम मिश्रधातू निवडला, आणि तीन संयुगे तपासली गेली. उद्देश “धातुकाच” कसे बनवायचे हे शिकणे होता, म्हणजे स्फटिक रचना नसलेले धातू.

भारतासाठी सर्वात थेट उपयोगाचा कार्यक्रम टेरा होता. त्यात नऊ फेऱ्यांमध्ये भारतीय भूभागाचे छायाचित्र सर्वेक्षण करण्याची योजना होती, एमकेएफ-६एम नावाचा बहुपट्टी कॅमेरा आणि केएटीई-१४० नावाचा आणखी एक कॅमेरा, तसेच हातात धरायचे कॅमेरे वापरून. जवळपास त्याच वेळी उडवलेली विमानाद्वारे सर्वेक्षणे आणि चाचणी स्थळांवरील जमिनीवरील मोजमापे भारतीय तज्ज्ञांनी सांभाळली, जेणेकरून कक्षेतील छायाचित्रांची जमिनीशी पडताळणी करता येईल. त्यांच्या विनंतीवरून बंगालच्या उपसागरातील भारताच्या बेटांचे छायाचित्र घेण्यासाठी आणखी दोन फेऱ्या जोडल्या गेल्या. spacefacts.de सांगते की ही माहिती जमीन वापर आणि किनारपट्टीचे नकाशे, जंगल आणि पिकांची सर्वेक्षणे, आणि खनिज शोध यांसाठी होती.

मला उघडता आलेल्या स्रोतांत एक मुद्दा निकाली निघत नाही. संरक्षण मंत्रालयाच्या पॉडकास्टमध्ये शर्मा म्हणाले की प्रयोग “भारतीय शास्त्रज्ञांनी रचलेले” होते, “भारतात बनवलेल्या उपकरणांसह,” आणि निकाल “भारतीयांनीच बनवलेल्या उपकरणांवरही” नोंदवले गेले. निकितिन अतिशीतनाच्या प्रयोगांसाठी सोव्हिएत इस्पारितेल उपकरण आणि टेरासाठी सोव्हिएत कॅमेरे नोंदवतात. कोणती उपकरणे कुठे बनली हे स्पष्टपणे सांगितलेले नाही.

लवचिक दोऱ्यांच्या पट्ट्यात योग

कक्षेत योगाचा प्रयोग पहिल्यांदाच केला गेला, असे spacefacts.de नोंदवते. शर्मा यांनी योगाची अनेक आसने अभ्यासली होती, पाच निवडली गेली, आणि उड्डाणाच्या प्रत्येक दिवशी त्यांनी ती केली. निकितिन यांनी लिहिले की तो “कदाचित वैद्यकीय प्रयोगांतील सर्वात कुतूहलजनक प्रयोग मानता येईल.” भारहीन अवस्थेच्या परिणामांपासून योगाभ्यास स्नायूंचे आणि शरीराच्या आधार यंत्रणेचे रक्षण करू शकतात का, हा त्याचा प्रश्न होता.

शर्मा यांनी एनडीटीव्हीच्या पल्लव बागला यांना पद्धत समजावून सांगितली. उड्डाणाआधी सुमारे तीन-चार महिने त्यांनी आणि मल्होत्रा यांनी रशियन प्रशिक्षण पद्धत थांबवून योग केला, म्हणजे प्रत्येक टप्प्यावर, उड्डाणाआधी, कक्षेत आणि उतरल्यानंतर, निकालांची तुलना अंतराळवीरांच्या निकालांशी करता येईल. अंतराळात आसन धरून ठेवणारे गुरुत्वाकर्षण नसते, म्हणून त्याची जागा लवचिक दोऱ्यांच्या पट्ट्याने घेतली.

“जर एखाद्या शुद्धतावाद्याने आम्हाला योग करताना पाहिले असते, तर तो बराच निराश झाला असता,” ते म्हणाले. निकालाबद्दलही ते तितकेच सरळ होते. योगमार्गाने केलेली तयारी “जे केले जात होते त्यापेक्षा वाईट नव्हती,” ते म्हणाले. “पण ती अधिक चांगली होती असे म्हणण्यासाठी मोठा नमुना लागेल.”

पंतप्रधानांचा फोन

उड्डाणादरम्यान, इंदिरा गांधी यांनी थेट जोडणीवर चमूशी संवाद साधला, ज्यात मॉस्कोमधील अधिकारीही होते, असे एनडीटीव्हीने २०२० मध्ये वृत्त दिले. विऑनने २०१९ मध्ये त्याचे वर्णन राष्ट्रीय दूरचित्रवाणीवर थेट प्रक्षेपित असे केले, आणि प्रसार भारती अर्काइव्ह्जने त्याचे ध्वनिचित्रमुद्रण प्रसिद्ध केले आहे. विऑनच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी शर्मा यांना सांगितले की हे उड्डाण तरुण भारतीयांना अधिक साहसी होण्याची प्रेरणा देईल, आणि “तुम्ही मानसिक, शारीरिकदृष्ट्या ठीक आहात” हे ऐकून त्यांना आनंद झाला.

त्यांनी त्यांना हिंदीत विचारले, “ऊपर से भारत कैसा दिखता है आपको?”, म्हणजे “तिथून भारत तुम्हाला कसा दिसतो?” शर्मा यांनी कवी अल्लामा इक्बाल यांच्या “सारे जहाँ से अच्छा” या गीताच्या शीर्षक ओळीने उत्तर दिले, म्हणजे “संपूर्ण जगापेक्षा चांगला.” वर्षांनी द हिंदूने याबद्दल विचारले तेव्हा ते हसले: “ती माझी ओळ नाही, ती इक्बाल यांची आहे.”

४ एप्रिलच्या एक्सप्रेसच्या पहिल्या पानावर प्रक्षेपणावरील त्यांचे उद्गार छापले होते. यामुळे भारत-सोव्हिएत मैत्रीला “नवे परिमाण” मिळाले, त्या म्हणाल्या, आणि “हा आमच्यासाठी अभिमानाचा प्रसंग आहे.” पहिला भारतीय अंतराळवीर महात्मा गांधी आणि जवाहरलाल नेहरू यांनी भारताला दिलेला शांततेचा संदेश घेऊन जाईल, अशी त्यांची आशा होती.

२०२५ मध्ये भारत कक्षेतून कसा दिसला याची आठवण सांगताना शर्मा यांनी गीतापेक्षा मोठे उत्तर दिले: “ते सुंदर होते… कारण आपल्या देशात, तुम्हाला माहीत आहेच, सगळे काही आहे. आपल्याला लांब किनारपट्टी लाभली आहे; घाट आहेत; मैदाने, वाळवंटे, उष्णकटिबंधीय जंगले, टेकड्या आणि पर्वत आहेत…हिमालय.”

उतरण्याच्या दिवशी फर्मान आणि राजपत्रात प्रशस्तिपत्र

सोव्हिएत संघाच्या सर्वोच्च सोव्हिएतच्या प्रेसिडियमने ११ एप्रिल १९८४ रोजी, चमू उतरला त्याच दिवशी, फर्मानावर सही केली. शर्मा यांना सोव्हिएत संघाचा नायक हा किताब, ऑर्डर ऑफ लेनिन आणि गोल्ड स्टार पदक, क्रमांक ११५१०, देण्यात आले, “आंतरराष्ट्रीय अंतराळ उड्डाण यशस्वीरीत्या पार पाडल्याबद्दल आणि त्यात दाखवलेल्या धैर्य व वीरतेबद्दल,” हिरोज ऑफ द कंट्रीवरील चरित्राच्या शब्दांत, इथे रशियनमधून अनुवादित.

भारताचा सन्मान अशोक चक्र होता, त्याचा शांततेच्या काळातील शौर्य पुरस्कार. गॅझेट ऑफ इंडियाचा मजकूर पुन्हा छापणारी भारत रक्षकची नोंद दर्शवते की तो २६ जानेवारी १९८५ रोजी जाहीर झाला. प्रशस्तिपत्रात त्यांचे स्वेच्छेने नाव देणे, निवड आणि प्रशिक्षण यांचा समावेश आहे, आणि ते तिथेच थांबते. उड्डाणाबद्दल त्यात काहीही नाही. मालिशेव आणि स्ट्रेकालोव्ह यांना तोच सन्मान मिळाला, जो अशोक चक्र परदेशी लोकांना मिळण्याची पहिली आणि एकमेव वेळ होती असे भारत रक्षक म्हणतो.

पुढे काय झाले

शर्मा पुन्हा विमाने उडवू लागले. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेडमध्ये ते मुख्य चाचणी वैमानिक झाले आणि हलक्या लढाऊ विमानाचे, तेजसचे, मुख्य प्रकल्प वैमानिक होते, असे त्यांनी २०२५ च्या पॉडकास्टमध्ये सांगितले.

सोव्हिएत सारांश या भागीदारीचा उगम केरळमधील थुंबा येथील रॉकेट तळ सुसज्ज करण्याच्या जानेवारी १९६४ च्या करारात शोधतो, आणि १९८४ च्या उड्डाणाला तेव्हापासूनच्या कामाचे “तर्कसंगत सातत्य” म्हणतो. तो कापुस्तिन यार येथून सोव्हिएत रॉकेटांनी प्रक्षेपित केलेले तीन भारतीय उपग्रह नोंदवतो: १९ एप्रिल १९७५ रोजी आर्यभट, ७ नोव्हेंबर १९७९ रोजी भास्कर आणि २० नोव्हेंबर १९८१ रोजी भास्कर-२. या कार्यक्रमाने स्वतःच्या रॉकेटांवर आणि स्वतःच्या अर्थसंकल्पावर काय केले ते इस्रो एका प्रसिद्धपणे लहान अर्थसंकल्पावर अंतराळ शक्ती कशी बनली यात सांगितले आहे.

२०१८ मध्ये शर्मा म्हणाले की देशाची पहिली मानवी मोहीम भारतीय बनावटीचीच असावी लागेल. “ती आपल्याला स्वतःच करावी लागेल,” त्यांनी द प्रिंटला सांगितले, “कारण बहुतेक अत्याधुनिक तंत्रज्ञानांसारखे हे तयार स्वरूपात बाजारात उपलब्ध नाही.” फेब्रुवारी २०२४ मध्ये एएनआयने नोंदवले की गगनयानसाठी नाव जाहीर झालेले चार अंतराळवीर उमेदवार त्याच गागारिन केंद्रात प्रशिक्षित झाले होते जिथे शर्मा झाले होते.

जून २०२५ मध्ये ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला ॲक्सिओम-४ मोहिमेवर आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाकडे गेले, अंतराळात जाणारे दुसरे भारतीय. शर्मा यांनी त्यांना व्हिडिओ संदेश पाठवला. “तुम्हाला शुभेच्छा. चमूला: देव तुमचे भले करो! शक्य तितका वेळ खिडकीतून बाहेर पाहण्यात घालवा.”