வரைபடம்: tuput
தமிழ்
எம். எஸ். சுப்புலட்சுமி 1966 அக்டோபர் 23 அன்று ஐக்கிய நாடுகள் பொதுச் சபை மண்டபத்தில் இந்தியப் பாடல்களின் இசை நிகழ்ச்சியை நடத்தினார்; பிறகு நடந்த வரவேற்பில் பொதுச் செயலாளர் யு தாண்ட் கலந்துகொண்டார். ரமோன் மகசேசே விருது அறக்கட்டளை 1974 இல் அவரைக் கௌரவித்தது; 1998 இல் இந்தியா அவரை பாரத ரத்னா பெற்ற முதல் இசைக் கலைஞராக்கியது.
1966 அக்டோபர் 23 அன்று, நியூயார்க்கில் உள்ள ஐக்கிய நாடுகள் பொதுச் சபை மண்டபத்தில் எம். எஸ். சுப்புலட்சுமி இந்தியப் பாடல்களின் இசை நிகழ்ச்சியை நடத்தினார். ஐ.நா.வின் சொந்தப் புகைப்படக் குறிப்பு, ஐந்து பிற இசைக் கலைஞர்கள் அவருடன் வாசித்தனர் என்றும், பிறகு ஒரு வரவேற்பு நடந்தது என்றும், குழுப் புகைப்படத்தின் மையத்தில் பொதுச் செயலாளர் யு தாண்ட் இருந்தார் என்றும் சொல்கிறது. முப்பத்திரண்டு ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு, 1998 இல், இந்தியா தன் மிக உயர்ந்த குடிமக்கள் கௌரவமான பாரத ரத்னாவைப் பெற்ற முதல் இசைக் கலைஞராக அவரை ஆக்கியது.
அவரது பக்திப் பாடலுக்காகவும், அவரது இசை நிகழ்ச்சிகள் நிதி திரட்டிய பொதுக் காரியங்களுக்காகவும் ரமோன் மகசேசே விருது அறக்கட்டளை 1974 இல் அவரைக் கௌரவித்தது. மூலங்கள் வெவ்வேறு தேதிகளைத் தரும் இடங்களில், இந்தக் கட்டுரை அதைச் சொல்கிறது.
மதுரையின் ஒரு வீணைக் கலைஞரின் மகள்
மதுரை சண்முகவடிவு சுப்புலட்சுமி 1916 செப்டம்பர் 16 அன்று, அப்போது சென்னை மாகாணத்தில் இருந்த மதுரையில் பிறந்தார். கர்னாடக இசை விமர்சகர் வி. சீனிவாசன் எழுதிய பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை, அவரது தந்தையை வழக்கறிஞராகப் பணியாற்றிய சுப்பிரமணிய ஐயர் என்றும், தாயை வீணைக் கலைஞரான சண்முகவடிவு என்றும் பெயரிடுகிறது. வீட்டில் அவர் குஞ்சம்மா என்று அழைக்கப்பட்டார். தன் தாயின் பாடலுக்கும் வீணை வாசிப்புக்கும் பத்து வயதில் துணை வாசிக்கத் தொடங்கினார் என்றும், 17 வயதுக்குள் தனித்துப் பாடும் கலைஞராக இருந்தார் என்றும் மகசேசே பாராட்டுரை சொல்கிறது.
1932 ஜனவரி 1 அன்று, வர முடியாத பாடகர் அரியக்குடி ராமானுஜ ஐயங்காருக்குப் பதிலாக அவர் சென்னை மியூசிக் அகாடமியில் பாடினார் என்றும், அதன் ஆண்டு மாநாட்டில் முதல் பெண் கலைஞரானார் என்றும் அந்தக் கட்டுரை சொல்கிறது. அவரது தொண்டையில் ஒரு மறைந்த வீணை இருப்பதாக காரைக்காடு சாம்பசிவ ஐயர் உணர்ந்தார் என்றும் அது தெரிவிக்கிறது.
அவரது முதல் பொது நிகழ்ச்சி குறித்து விவரிப்புகள் வேறுபடுகின்றன. பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரையின்படி அவருக்கு எட்டு வயதுதான் ஆகியிருந்தது; தாயின் வீணை நிகழ்ச்சி ஒன்றில் ஒரு மராத்திய பஜன் பாடினார். கூகிள் ஆர்ட்ஸ் அண்ட் கல்ச்சர் அதை 1927 என்றும், 11 வயதில், திருச்சிராப்பள்ளியில் ஒரு கோயில் மண்டபத்தில் என்றும் தேதியிடுகிறது; இந்திய அஞ்சல் துறையின் அஞ்சல்தலைக் குறிப்பு அவருக்கு 13 வயது என்கிறது.
சேவாசதனம், ஒரு கணவர், மீரா திரைப்படம்
அவரது முதல் திரைப்படம் சேவாசதனம் 1938 இல் வெளியானது என்கிறது பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை; அது சமூகச் சீர்திருத்தக் கருப்பொருள் கொண்டது, அதன் இயக்குநர் கே. சுப்ரமண்யத்துக்கு விருப்பமான ஒன்று. 1940 ஜூலை 10 அன்று, தன்னைவிட 14 வயது மூத்த சுதந்திரப் போராட்ட வீரரும் பத்திரிகையாளருமான டி. சதாசிவத்தை (1902 முதல் 1997 வரை) மணந்தார். அவர் தமிழ் வார இதழ் கல்கியின் வெளியீட்டாளர் என்கிறது மகசேசே பாராட்டுரை.
1943 இல் அவர் மும்பையில் விக்ரமாதித்ய விழாவில் பாடினார் என்றும், உஸ்தாத் பாடே குலாம் அலி கான் அவரை சுஸ்வர லட்சுமி, இனிய குரலின் தெய்வம், என்று அழைத்தார் என்றும் பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை சொல்கிறது. பிறகு 1945 இல் தமிழ்த் திரைப்படம் மீரா வந்தது; 16ஆம் நூற்றாண்டு பக்தை மீராபாயின் வாழ்க்கையை அடிப்படையாகக் கொண்டு, எல்லிஸ் டங்கன் இயக்கியது. அது 25 வாரங்களுக்கு மேல் ஓடியது என்று அந்தக் கட்டுரை சொல்கிறது; பரந்த பார்வையாளர்கள் அவரது குரலை முதலில் அதில்தான் கேட்டனர் என்கிறது மகசேசே பாராட்டுரை.
அந்தப் படத்தை “நாடு அரிதாகவே கண்டிருந்த ஒரு மக்கள் தொடர்புப் பிரம்மாண்டத்துடன்” சதாசிவம் விளம்பரப்படுத்தினார் என்றும், அதற்கு காந்தியையும் சி. ராஜகோபாலாச்சாரியையும் எட்டிய தனது அரசியல் தொடர்புகளைப் பயன்படுத்தினார் என்றும், லைவ் ஹிஸ்டரி இந்தியா வெளியிட்ட டி. ஜே. எஸ். ஜார்ஜின் அவரைப் பற்றிய வாழ்க்கை வரலாற்றுப் பகுதி பதிவு செய்கிறது. இந்திப் பதிப்பின் டெல்லித் திரையிடலுக்கு, பிளாசா திரையரங்கில், லார்டு மற்றும் லேடி மவுண்ட்பேட்டன், ஜவாஹர்லால் நேரு, சரோஜினி நாயுடு முன்னிலையில், 1947 டிசம்பர் 5 என்று பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம் தேதி தருகிறது. ஜார்ஜின் பகுதி அந்த முதல் காட்சியை 1947 நவம்பரில் வைக்கிறது. பிறகு, இந்தியாவின் நைட்டிங்கேல் என்ற பட்டத்தை சுப்புலட்சுமியிடம் ஒப்படைப்பதாக நாயுடு சொன்னார் என்கிறது பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம். அந்தப் பட்டத்தை நாயுடு எப்படிப் பெற்றார் என்பதற்கு இரண்டு கணக்குகளை tuput இன் சரோஜினி நாயுடு சுயவிவரம் பதிவு செய்கிறது.
காந்தி, நேரு, கூரியரில் அனுப்பிய பஜன்
1947 அக்டோபர் 2 அன்று தன் பிறந்தநாளுக்கு, மகாத்மா காந்தி மீரா பஜனான ஹரி தும் ஹரோவைக் கேட்க விரும்பினார். குடியரசுத் துணைத் தலைவரின் 2017 உரையை பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம் வெளியிட்ட வடிவத்தில், அவர் அதை ஓர் இரவிலேயே பதிவு செய்து அவருக்கு அனுப்பினார். டெல்லிக்குப் பயணம் செய்யாமல், ஒரு சிறப்புப் பதிவை குடும்பக் கூரியர் மூலம் அவர் அனுப்பினார் என்றும், 1948 ஜனவரி 30 அன்று காந்தி படுகொலை செய்யப்பட்ட பிறகு அகில இந்திய வானொலி அதை ஒலிபரப்பியது என்றும் டெய்லிஓவில் ஜார்ஜ் எழுதுகிறார்.
நேருவை மகசேசே பாராட்டுரை மேற்கோளிடுகிறது: “வெறும் ஒரு பிரதமரான நான் யார், இசை அரசியின் முன்?” 1949, 1953, 1956 இல் அவரது இசை நிகழ்ச்சிகளில் நேரு அந்தப் புகழ்ச்சியை மீண்டும் சொன்னார் என்று ஜார்ஜ் சேர்க்கிறார்.
ஐந்து நிதி திரட்டும் இசை நிகழ்ச்சிகளும் ஒரு மகசேசே விருதும்
1944 ஏப்ரலில், கஸ்தூரிபா காந்தியைக் கௌரவிக்கும் நினைவு நிதிக்காக ஐந்து வெற்றிகரமான நிதி திரட்டும் நிகழ்ச்சிகளுக்குப் பிறகு, அவரது குரல் பொதுக் காரியங்களுக்கான கருவியாக மாறியது என்கிறது பாராட்டுரை. ராஜகோபாலாச்சாரி அவற்றுக்கு அவரை ஒப்புக்கொள்ளச் செய்த பிறகு, அந்த ஐந்து நிகழ்ச்சிகளும் 1944 ஜூலைக்கும் செப்டம்பருக்கும் இடையே சென்னை, திருச்சிராப்பள்ளி, மதுரை, கோயம்புத்தூர், தஞ்சாவூரில் நடந்தன என்று ஜார்ஜின் பகுதி பட்டியலிடுகிறது. ஆண்டு, நிதி இரண்டிலும் இரு கணக்குகளும் ஒத்துப்போகின்றன.
அரங்குகள் நிரம்பின; திறந்தவெளி அரங்குகளில் பெரும்பாலும் ஒருவருக்கு நான்கு அணா, சுமார் மூன்று அமெரிக்க சென்ட், செலுத்திய பத்தாயிரக்கணக்கான மக்கள் கூடினர் என்கிறது பாராட்டுரை. அவரது பங்களிப்புகளை ஒரு மில்லியன் அமெரிக்க டாலருக்கும் அதிகமான மதிப்பு என்று அது குறிப்பிடுகிறது; ஏழைகள் நிவாரண அறக்கட்டளைகள், மருத்துவமனைகள், அநாதை இல்லங்கள், பள்ளிகள், இசை மற்றும் இதழியல் நிறுவனங்கள் பயனாளிகளில் அடங்கும். பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம் வெளியிட்ட குடியரசுத் துணைத் தலைவரின் 2017 உரையில், அவர் 200 க்கும் மேற்பட்ட தர்ம நிகழ்ச்சிகளை நடத்தினார், தன் பக்தி இசைத் தொகுப்புகளின் ராயல்டியை திருமலை கோயிலுக்கு வழங்கினார்.
அறக்கட்டளை அவருக்கு 1974 ரமோன் மகசேசே பொதுச் சேவை விருதை வழங்கியது; “நான்கு பத்தாண்டுகளாக இந்தியாவில் பக்திப் பாடலின் உன்னதமான வெளிப்பாட்டையும், பல பொதுக் காரியங்களுக்கான பெருந்தன்மையான ஆதரவையும்” அதன் அறங்காவலர்கள் அங்கீகரித்ததாக அது சொன்னது.
1963 இல் எடின்பர்க், பிறகு யு தாண்டின் அழைப்பு
1963 ஆகஸ்ட் 20 முதல் செப்டம்பர் 4 வரை எடின்பர்க் விழாவில் நடந்த இந்திய இசை நிகழ்ச்சிகளுக்கான நிகழ்ச்சி நூலை பிரிட்டன்-பியர்ஸ் ஆவணக் காப்பகப் பட்டியல் குறிப்பிடுகிறது; அதில் ரவி ஷங்கர், அலி அக்பர் கான், டி. விஸ்வநாதன் ஆகியோருடன் சுப்புலட்சுமியும் கலைஞர்களில் உள்ளார்.
சர்வதேச ஒத்துழைப்பு ஆண்டான 1965 இல் ஐ.நா.வில் பாட யு தாண்ட் அவரை முதலில் அழைத்தார் என்றும், அந்த ஆண்டின் இந்தியா-பாகிஸ்தான் போர் பயணத்தை நிறுத்தியது என்றும் தி நியூஸ் மினிட் தெரிவிக்கிறது. 1966 அழைப்பை அவர் ஏற்றார் என்றும், நிகழ்ச்சித் தொகுப்பாளராக சதாசிவம் நிகழ்ச்சியை நிமிடம் நிமிடமாகத் திட்டமிட்டார் என்றும் அது சொல்கிறது. தி பெட்டர் இந்தியா அழைப்பை எடின்பர்க்குக்குப் பிறகு வைக்கிறது; அவரது ஏழு வார பயணம் 1966 செப்டம்பர் 19 அன்று ஐரோப்பாவில் ஜெனீவா, பான், பாரிஸ், லண்டன் நிறுத்தங்களுடன் தொடங்கியது என்கிறது; சதாசிவத்தையும் நிகழ்ச்சித் தொகுப்பாளராகவே பெயரிடுகிறது.
1966 அக்டோபர் 23 அன்று பாடப்பட்டவை
1966 ஐக்கிய நாடுகள் தினக் கொண்டாட்டங்களின் ஒரு பகுதியாக, பொதுச் சபை மண்டபத்தில் “இந்தியப் பாடல்களின் இசை நிகழ்ச்சி” என்று ஐ.நா. குறிப்பு விவரிக்கிறது. ஐ.நா. தினமே அக்டோபர் 24. பிறகான வரவேற்பில், பொதுச் சபையின் 21ஆவது அமர்வின் தலைவரான ஆப்கானிஸ்தானின் அப்துல் ரஹ்மான் பழ்வாக், ஐ.நா.வுக்கான இந்தியத் தூதர் ஜி. பார்த்தசாரதி, ஐ.நா.வின் தலைமை அலுவலர் சி. வி. நரசிம்மன் ஆகியோரை அந்தக் குறிப்பு பெயரிடுகிறது.
துணை வாசித்தவர்களாக வயலினில் வி. வி. சுப்ரமணியம், மிருதங்கத்தில் டி. கே. மூர்த்தி, கடத்தில் டி. ஹெச். விநாயகராம் ஆகியோரை தி பெட்டர் இந்தியா பெயரிடுகிறது; நரசிம்மன் அவரை அறிமுகம் செய்தார் என்றும் சொல்கிறது. அவர் ஒரு சமஸ்கிருத குரு வந்தனத்துடன் தொடங்கி, நட்புக்கும் அமைதிக்குமான பாடலான மைத்ரீம் பஜதாவுடன் முடித்தார் என்கிறது அந்தக் கட்டுரை. யு தாண்ட் இசையைப் பாராட்டினார் என்றும், இந்தியக் குடியரசுத் தலைவர் எஸ். ராதாகிருஷ்ணன் சதாசிவத்துக்கு அனுப்பிய தந்தியில் அவரை வாழ்த்தினார் என்றும் அது தெரிவிக்கிறது.
அந்தப் பாடலான மைத்ரீமை ஐ.நா.வில்தான் அவர் முதலில் பாடினார் என்றும், வசந்த் தேசாய் சொற்களுக்கு இசை அமைத்தார் என்றும் தி நியூஸ் மினிட் சொல்கிறது. 2017 இல் அந்தப் பாடல் பற்றிய குறிப்பை வெளியிட்ட பிரதமர் அலுவலகம், காஞ்சி ஆச்சாரியார் சந்திரசேகரேந்திர சரஸ்வதி அதைச் சமஸ்கிருதத்தில் இயற்றினார் என்றும், அதை உலகளாவிய நட்புக்கும் உலக அமைதிக்குமான கீதம் என்றும் அழைக்கிறது; அவர் தன் பிந்தைய இசை நிகழ்ச்சிகளில் பெரும்பாலானவற்றில் அதைப் பாடினார் என்றும் சொல்கிறது. அதன் மொழிபெயர்ப்பில் இறுதி வரி “மனிதகுலம் அனைத்துக்கும் அருளும் மகிழ்ச்சியும் பெருகட்டும்” என்று உள்ளது.
குடியரசுத் துணைத் தலைவரின் உரையின் பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலக வடிவம், ஐ.நா. பொதுச் சபையில் நிகழ்ச்சி நடத்திய முதல் இந்திய இசைக் கலைஞர் என்று அவரை அழைக்கிறது. ஐ.நா.வின் குறிப்பு அந்தச் சொற்களைப் பயன்படுத்தவில்லை.
கௌரவங்கள், வரிசையாக
பத்ம விருதுகளுக்கு, பத்ம பூஷண் 1954 இல், பத்ம விபூஷண் 1975 இல் என்று பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை தருகிறது. 1956 இல் சங்கீத நாடக அகாடமி விருதையும், 1968 இல் மெட்ராஸ் மியூசிக் அகாடமியின் சங்கீத கலாநிதியையும் தி டெய்லி ஸ்டாரின் 2007 சுயவிவரம் சேர்க்கிறது; அது ஒரு பெண்ணுக்கு வழங்கப்பட்ட முதலாவது என்று அழைக்கிறது. மகசேசே விருது 1974 இல் தொடர்ந்தது.
பாரத ரத்னா பெற்றவர்களின் உள்துறை அமைச்சகப் பட்டியல் அவரை 33ஆவது பெயராகக் காட்டுகிறது, 1998 இல் வழங்கப்பட்டது. அதைப் பெற்ற முதல் இசைக் கலைஞர் அவர் என்று மகசேசே அறக்கட்டளையும் பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகமும் இரண்டுமே அழைக்கின்றன. குடியரசுத் தலைவர் கே. ஆர். நாராயணன் 1998 ஜனவரி 14 அன்று ராஷ்டிரபதி பவனில் அதை வழங்கினார் என்கிறது பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை. அவரைத் தபஸ்வினி (துறவி) என்று அழைத்ததாக பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகத்தின் 2017 உரை மேற்கோளிடும் லதா மங்கேஷ்கர், தன் சொந்த பாரத ரத்னாவை 2001 இல் பெற்றார்.
வெளியிடப்பட்ட இரண்டு பதிவுகளில் தவறுகள் உள்ளன. தி ட்ரிப்யூனின் 2004 இரங்கல் செய்தி பாரத ரத்னாவுக்கு 1996 என்று தருகிறது; உள்துறை அமைச்சகப் பட்டியல், பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம், மகசேசே அறக்கட்டளை மூன்றும் 1998 என்கின்றன. உள்துறை அமைச்சகப் பட்டியல் அவர் காலமான ஆண்டாக 2005 என்று அச்சிடுகிறது; ட்ரிப்யூன், பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம், இந்திய அஞ்சல் துறை 2004 என்கின்றன.
மண்டபத்துக்குப் பிறகு
சதாசிவம் 1997 இல் காலமானார்; அதன் பிறகு அவர் பாடுவதைக் குறைத்துக்கொண்டார் என்கிறது பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகக் கட்டுரை. அவர் 2004 டிசம்பர் 11 அன்று சென்னையில் 88 வயதில் காலமானார். பிடிஐ யை மேற்கோளிடும் ட்ரிப்யூன் நேரத்தை இரவு 11.45 என்று தருகிறது; அவர் வைரஸ் தொற்று, மூச்சுக்குழாய் நுரையீரல் அழற்சியுடன் டிசம்பர் 2 அன்று ஒரு தனியார் மருத்துவமனையில் சேர்க்கப்பட்டிருந்தார் என்றும் சொல்கிறது.
இந்திய அஞ்சல் துறை 2005 டிசம்பர் 18 அன்று அவருக்கு ஓர் அஞ்சல்தலையை வெளியிட்டது. அவரது நூற்றாண்டு ஆண்டில், 2016 அக்டோபர் 2 அன்று, ஐ.நா. சின்னத்துக்கு அருகில் அவரது உருவப்படம் கொண்ட $1.20 அஞ்சல்தலையை ஐ.நா. வெளியிட்டது என்று தி நியூஸ் மினிட் தெரிவித்தது. ஐ.நா. தலைமையகத்தில் நடந்த விழா, இந்தியா பாரிஸ் காலநிலை ஒப்பந்தத்தை ஏற்றுறுதி செய்ததையும் குறித்தது; பாடகி சுதா ரகுநாதன் நிகழ்ச்சி நடத்தினார்.
அவரது நூற்றாண்டுக்காக ரூ 100, ரூ 10 நினைவு நாணயங்களை அரசு அறிவித்தது, இந்தியப் பாதுகாப்பு அச்சு மற்றும் நாணய உற்பத்திக் கழகம் அவற்றை அச்சிடும் என்று 2017 செப்டம்பர் 13 அன்று பத்திரிகைத் தகவல் அலுவலகம் வெளியிட்ட நிதி அமைச்சகச் செய்திக்குறிப்பு சொல்கிறது. 2017 செப்டம்பர் 19 அன்று குடியரசுத் துணைத் தலைவர் எம். வெங்கையா நாயுடு அவரைப் பற்றிய ஒரு கண்காட்சியைத் திறந்து, ஒரு நினைவு நாணயத்தை வெளியிட்டார். அன்றே அவரது இரண்டு கொள்ளுப் பேத்திகளான எஸ். ஐஸ்வர்யா, எஸ். சௌந்தர்யா பிரதமர் நரேந்திர மோடியைச் சந்தித்து, 1966 இல் ஐக்கிய நாடுகளில் அவர் பாடிய பாடலான மைத்ரீம் பஜதாவைப் பாடினர்.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- Ramon Magsaysay Award Foundation: Subbulakshmi, M. S., Public Service, 1974 (citation)
- UN Photo, 23 October 1966: Celebration of United Nations Day 1966 (caption and credit)
- Ministry of Home Affairs, Government of India: List of recipients of Bharat Ratna
- Press Information Bureau, 14 September 2016: The inimitable M.S. Subbulakshmi (feature by V. Srinivasan)
- Press Information Bureau, Vice President's Secretariat, 19 September 2017: M.S. Subbulakshmi exhibition and commemorative coin
- Press Information Bureau, Vice President's Secretariat, 17 October 2017: Birth Centenary Commemoration, Chennai
- Press Information Bureau, Ministry of Finance, 13 September 2017: SPMCIL to mint commemorative coins on the birth centenaries of M. S. Subbulakshmi and M. G. Ramachandran
- Prime Minister's Office, 19 September 2017: great-granddaughters of Bharat Ratna M.S. Subbulakshmi meet the Prime Minister
- Britten-Pears Archive catalogue: Programme for Indian music events at the Edinburgh Festival, 20 August to 4 September 1963
- The Tribune, 12 December 2004 (PTI): M.S. Subbulakshmi dies
- The Daily Star, 24 October 2007: All Time Greats
- Veejay Sai, The News Minute, 12 August 2016: Magic of MS, Subbulakshmi's historic song of peace and hope at the 1966 General Assembly
- The News Minute, 3 October 2016: UN releases postage stamp to honour Carnatic legend MS Subbulakshmi
- Sanchari Pal, The Better India, 16 September 2016: Remembering M S Subbulakshmi's historic concert at the 1966 UN General Assembly
- T. J. S. George, DailyO, 16 September 2016 (excerpt from M S Subbulakshmi: The Definitive Biography): Gandhi, Nehru and Hari Tum Haro
- T. J. S. George, Live History India / Peepul Tree, 10 June 2021 (excerpt from the same biography): M S Subbulakshmi, a patriot is born
- Google Arts & Culture: Carnatic singer M. S. Subbulakshmi and her Bharat Ratna award
- India Post stamp record (18 December 2005): Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.