చాదర్ అంటే జంస్కారీ కుటుంబాలు తరతరాలుగా శీతాకాలంలో నడిచే గడ్డకట్టిన జంస్కార్ నది, 2023లో 1,325 మంది ట్రెక్కర్లు లేహ్ పరిపాలన లిఖిత నియమాల ప్రకారం దాన్ని అనుసరించారు

చాదర్ అంటే ప్రతి శీతాకాలం లద్దాఖ్‌లోని జంస్కార్ నదిపై ఏర్పడే మంచు పొర. చాదర్ ట్రెక్ అంటే ఇప్పుడు పర్యాటకులు నమోదిత ఆపరేటర్ల ద్వారా ఆ మంచు వెంబడి చేసే నడక. లోయకు ఆవల ఉన్న గ్రామాలకు ఆ మంచు ఒక రహదారి. లేహ్‌లోని లద్దాఖ్ ఆర్ట్స్ అండ్ మీడియా ఆర్గనైజేషన్ (LAMO)లో పరిశోధన సహాయకులు రిగ్జిన్ చోడోన్, లింగ్షెడ్, చిల్లింగ్, నైరాగ్స్ వంటి ప్రాంతాలకు శీతాకాలంలో బయటి ప్రపంచంతో ఉన్న ఏకైక భౌతిక సంబంధం అదేనని రాశారు.

సుమారు ఆరు వారాలు మాత్రమే ఉండే దారి

ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ 2017 గైడ్ చాదర్‌ను జంస్కారీల శీతాకాలపు జీవనాడి అని, లోయకు ఉన్న నాలుగు సంప్రదాయ మార్గాల్లో నాలుగోది అని పేర్కొంది. నివాసులు తరతరాలుగా దీని మీద నడుస్తున్నారని, ప్రధానంగా వెన్న వ్యాపారం కోసమని చోడోన్ రాశారు. ఈ మార్గాన్ని చరిత్రకారులు జానెట్ రిజ్వీ, రచయితలు జేమ్స్ క్రౌడెన్, ఒలివియే ఫోల్మీ నమోదు చేశారని చోడోన్ ఉటంకించారు. జంస్కార్‌లోని టిబెటన్ స్థిరనివాసులు 1,000 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం క్రితం వచ్చారని, ఈ మార్గం శతాబ్దాలుగా వాడుకలో ఉందని, వ్యాపారులు ఎక్కువగా ఉప్పు, ధాన్యం, కాష్మీర్ ఉన్ని, నీలిమందు, పట్టు తీసుకుని లేహ్‌కు నడిచేవారని డిప్లొమాటిక్ కొరియర్ 2013లో రాసింది. వాటిలో ఏ సరుకులు మంచు మీదే వెళ్లాయో ఆ వ్యాసం చెప్పదు, కాబట్టి ఆ జాబితా సాధారణంగా జంస్కారీ వ్యాపారాన్ని సూచిస్తుంది.

మంచు కాలం చిన్నది. నది జనవరి మధ్య నుంచి ఫిబ్రవరి మధ్య వరకు 6 నుంచి 10 అడుగుల లోతు వరకు గడ్డకడుతుందని, అవే అత్యంత సురక్షితమైన వారాలని, ఫిబ్రవరి చివరికి మంచు తరచూ అస్థిరంగా మారుతుందని ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ చెబుతోంది. ట్రెకింగ్ సీజన్‌ను సుమారు 45 రోజులుగా చోడోన్ లెక్కించారు.

ఎంత పొడవు అన్నది ఎవరు లెక్కిస్తారన్నదాన్ని బట్టి ఉంటుంది

ప్రచురితమైన పొడవులు ఒకదానితో ఒకటి సరిపోవు. ట్రెక్ సుమారు 100 కి.మీ. అని డైలీ ఎక్సెల్సియర్ 2019లో రాసింది. గడ్డకట్టిన నది దారి పొడవు 150 కి.మీ. అని ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ ఇస్తూ, దాని రచయిత చిల్లింగ్ నుంచి వెళ్లి తిరిగి రావడానికి సుమారు పది రోజులు నడిచారని చెబుతోంది. 2020 ప్రాంతంలో రాస్తూ చోడోన్, ట్రెక్ ప్రారంభ స్థానాన్ని లేహ్ నుంచి రోడ్డు మార్గంలో సుమారు 60 కి.మీ. దూరంలో చూపారు, ఐదు నుంచి ఏడు రోజుల నడకగా వర్ణించారు. చాలామంది పర్యాటకులు నైరాగ్స్ దగ్గరి గడ్డకట్టిన జలపాతం వద్ద (మూలాలు దీన్ని నైరక్, నైరాక్స్ అని కూడా రాస్తాయి) సుమారు ఐదు రోజుల తర్వాత వెనుదిరుగుతారని, మరికొందరు ఏడు రోజులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయంలో జంస్కార్ చేరుకుంటారని చోడోన్ రాశారు. కాశ్మీర్ లైఫ్ 2025 జనవరిలో దీన్ని చిల్లింగ్ నుంచి పదుమ్ వరకు ఏడు నుంచి తొమ్మిది రోజుల నడకగా వర్ణించింది.

తేడాలో కొంత భాగం నడక ఎక్కడ మొదలవుతుందనే దానివల్ల. ఏళ్లు గడిచేకొద్దీ రోడ్డు లోయలో పైకి సాగింది, 2019, 2020లలో ట్రెక్ చిల్లింగ్ గ్రామానికి ఆవల సుమారు 11 కి.మీ. దూరంలో మొదలైందని చోడోన్ గుర్తించారు. కొంత భాగం నడక ఎక్కడ ముగుస్తుందనే దానివల్ల, ఎందుకంటే చాలా బృందాలు నైరాగ్స్ దగ్గర వెనుదిరుగుతాయి, పదుమ్ వరకు వెళ్లవు.

నది మీద నడక

ట్రెక్కర్లు లోయ గోడలోని గుహల్లో నిద్రిస్తారు, స్థానికులు వాటిని బౌ అంటారు. మార్గంలో వాటిలో పది ఉన్నాయని ఔట్‌లుక్ ట్రావెలర్ లెక్కించింది. చిల్లింగ్ తర్వాత కనీసం ఐదు రోజులు ఏదీ కొనడానికి దొరకదు, కాబట్టి ఆహారం, ఇంధనం, మైనస్ 20 డిగ్రీల సెల్సియస్‌కు రేట్ చేసిన స్లీపింగ్ బ్యాగ్ మోసుకెళ్లాలి. అదే వ్యాసం కనిష్ఠాన్ని మైనస్ 30గా ఇస్తోంది. 2019లో డైలీ ఎక్సెల్సియర్ పరిపాలన లెక్కలను ఉటంకించింది: పగటి సగటు మైనస్ 10 దగ్గర, రాత్రులు మైనస్ 20 నుంచి మైనస్ 25 మధ్య.

మొదటి అవసరం నిరంతరం సాగే గట్టి మంచు పొర. ట్రెక్ జరగాలంటే అలాంటి పొర కనీసం 30 నుంచి 35 కి.మీ. అవసరమని అధికారులు 2026లో 101రిపోర్టర్స్‌కు చెప్పారు.

2015లో 1,043 మంది ట్రెక్కర్ల నుంచి 2019లో 3,144 వరకు

వన్యప్రాణి సంరక్షణ శాఖ, ఆల్ లద్దాఖ్ టూర్ ఆపరేటర్స్ అసోసియేషన్ (ALTOA) నుంచి తీసుకున్న ట్రెక్కర్ల సంఖ్యలను చోడోన్ ప్రచురించారు: 2015లో 1,043, 2016లో 1,545, 2017లో 1,735, 2018లో 2,529, 2019లో 3,144. 2020లో సంఖ్య 2,287, వారిలో 2,160 మంది భారతీయులు, 127 మంది విదేశీయులు. ఈ మొత్తాల్లో పోర్టర్లు, వంటవారు, గైడ్లు లేరు. 2021లో 949 మంది ట్రెక్కర్లు, 2023లో 1,325 మంది, వారిలో 62 మంది విదేశీయులు అని కాశ్మీర్ లైఫ్ రాసింది.

గైడ్లకు, పోర్టర్లకు, లోయ గ్రామాల్లో హోమ్‌స్టే నిర్వాహకులకు ఈ సీజన్ చెల్లింపు ఉపాధి. నైరక్‌కు చెందిన పోర్టర్, వంటవాడు, గైడ్ స్టాంజిన్ స్టోబ్దాన్ 15 ఏళ్లకు పైగా ఈ పని చేస్తున్నారు, మంచి సీజన్ అయితే తనకు రెండు లక్షల రూపాయలకు పైగా (రూ. 200,000) వస్తుందని 101రిపోర్టర్స్‌కు చెప్పారు. లింగ్షెడ్‌లో హోమ్‌స్టే నడిపే స్టాంజిన్ నోర్ల్హా, తాను సాధారణంగా 70 నుంచి 80 మంది అతిథులను ఆదరిస్తానని, సీజన్‌కు దాదాపు రూ. 3 లక్షలు సంపాదిస్తానని చెప్పారు.

నాలుగు రోజుల రాక క్రమం, మిగతా నియమావళి

లేహ్ జిల్లా విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ, లద్దాఖ్ అటానమస్ హిల్ డెవలప్‌మెంట్ కౌన్సిల్ (లేహ్ కొండ మండలి, దీని గురించి మా లద్దాఖ్ పరిచయంలో ఉంది) లెటర్‌హెడ్‌పై 2025 ట్రెక్ కోసం ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానాన్ని జారీ చేసింది. ఆ నియమాలు “ట్రెక్కర్ల మొత్తం భద్రత కోసం, పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం” అని దాని మొదటి వాక్యం చెబుతోంది. ప్రతి పర్యాటకుడూ అవే నాలుగు రోజులు పాటిస్తారు: లేహ్ చేరి విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, మళ్లీ విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, ఉదయం 10 నుంచి సాయంత్రం 4 గంటల మధ్య నిర్దేశిత చోట వైద్య పరీక్ష చేయించుకోవాలి (అక్కడ బోర్డింగ్ పాస్ తనిఖీ చేస్తారు), ఆ తర్వాత J&K బ్యాంక్ ప్రధాన శాఖ దగ్గరి పర్యాటక సమాచార కేంద్రంలో అనుమతి తీసుకోవాలి, నాలుగో రోజు ట్రెక్‌కు బయలుదేరాలి.

ఈ పత్రం భారాన్ని ఆపరేటర్లపై పెడుతుంది. ట్రావెల్ కంపెనీలు నమోదై ఉండాలి. పర్యాటక సమాచార కేంద్రంలోని ALTOA డెస్క్ నుంచి నమోదు ఫారాలు, బృంద సంఖ్యలు తీసుకోవాలి, ట్రెక్కర్లు సరైన సామగ్రి తెచ్చుకునేలా చూడాలి, అది లేకుంటే ట్రెక్కర్లు బయలుదేరకూడదు. పోర్టర్లు, సహాయకులు, వంటవారు, గైడ్ల జాబితాను అనుభవ, శిక్షణ ధ్రువపత్రాలతో సమర్పించాలి. ఆ సిబ్బందికి ALTOA గుర్తింపు కార్డులు ఇస్తుంది, విధానం వారికి ఉచిత వైద్య సేవను, రాయితీతో సాహస బీమాను అందిస్తుంది. ఆపరేటర్లు ప్రతి పర్యాటకుడి రక్త గ్రూపును, సమీప బంధువు వివరాలను రికార్డులో ఉంచుతారు, మార్గంలో కట్టెలు సేకరించకుండా లేహ్ నుంచి కట్టెలు తెస్తారు, సిబ్బందికి సరైన గుడారాలు, ఆహారం ఇస్తారు, డబ్బాలు, సీసాలు, ప్లాస్టిక్‌ను లేహ్‌లోని వన్యప్రాణి శాఖకు తిరిగి అప్పగిస్తారు.

అదే విధానంపై ది ట్రిబ్యూన్ 2025 జనవరి నివేదిక, మేము చదవగలిగిన పత్రంలోని ఒకే పేజీలో లేని అంకెలను జోడిస్తోంది: రోజుకు గరిష్ఠంగా 10 బృందాలు బయలుదేరతాయి, ప్రతి బృందంలో 10 మందికి మించి ట్రెక్కర్లు ఉండరు, వాహనాల్లో ఆక్సిజన్ సిలిండర్ ఉంటుంది, గైడ్లు భద్రతా డిపాజిట్ ఇస్తారు, వారి చెత్త తిరిగి వచ్చినప్పుడు అది వాపసు అవుతుంది, మొదటి తప్పుకు రూ. 20,000 నుంచి రూ. 30,000 జరిమానా. మునుపటి సంవత్సరాల్లో పరిమితి రోజుకు 100 మంది ట్రెక్కర్లని చోడోన్ వివరణ చెబుతోంది, అది పది మంది చొప్పున పది బృందాలకు సరిపోతుంది.

లిఖిత నియమాలు కనీసం 2019 సీజన్ వరకు వెళ్తాయి. 2019 జనవరిలో ఆరోగ్య పరీక్ష, వైద్య బీమా తప్పనిసరి అయ్యాయని, ఈ ట్రెక్‌లో ఏటా నాలుగైదు మరణాలు, పలు గాయాలు సంభవిస్తాయని అధికారులు చెప్పినట్లు డైలీ ఎక్సెల్సియర్ రాసింది. 2020 జనవరిలో, మంచు మీద నీరు పొంగడంతో 100 మందికి పైగా ట్రెక్కర్లు, తర్వాత 120గా చెప్పారు, నైరాక్స్ వద్ద చిక్కుకున్నారని ది ట్రిబ్యూన్ రాసింది. పరిపాలన అప్పటికే 41 మందిని గ్రామానికి తరలించింది, అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారని జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ చెప్పారు, లద్దాఖ్ పౌర విమానయాన శాఖ హెలికాప్టర్ల కోసం వాయుసేనను కోరింది. తరలింపు ఎలా ముగిసిందో ఆ నివేదిక చెప్పదు.

ఇప్పుడు లోయ పక్కనే సాగుతున్న రోడ్డు

సరిహద్దు రోడ్ల సంస్థ (BRO) నిమ్ము నుంచి పదుమ్ మీదుగా దర్చా వరకు మొత్తం 298 కి.మీ. రోడ్డు నిర్మిస్తోంది, ఆ పని ట్రెక్‌ను మార్చింది. జంస్కార్ గడ్డకట్టి ఉండగా భారీ యంత్రాలను, సిబ్బందిని హడావుడిగా తరలించి, జనవరిలో BRO రోడ్డును చివర నుంచి చివర వరకు కలిపిందని 2024 మార్చి 27న ది ప్రింట్ రాసింది. రోడ్డు పొడవులో సుమారు 240 కి.మీ. అప్పటికే తారు రోడ్డుగా మారింది, నిరాక్, చిల్లింగ్ మధ్య చివరి 58 కి.మీ.కు సుమారు ఎనిమిదేళ్లు పట్టింది. రోడ్డు మీద ఉన్న ఏకైక కనుమ 16,558 అడుగుల షింకు లా.

నిర్మాణం ట్రెక్ మార్గాన్ని కుదించింది. 2024లో దానిలో కొన్ని భాగాలు కుదించారని కాశ్మీర్ లైఫ్ రాసింది, ఆ సీజన్‌లో నదిలో దాదాపు 20 కి.మీ. మాత్రమే వాడతారని, మండలి ముఖ్య కార్యనిర్వాహక కౌన్సిలర్ 7 జనవరి ప్రారంభాన్ని ప్రకటించారని ది ట్రిబ్యూన్ 2025 జనవరి 4న చెప్పింది. మంచు ఆలస్యం కావడంతో ప్రారంభం వాయిదా పడింది, ట్రెక్ 2025 జనవరి 13న మొదలైందని ది ట్రిబ్యూన్ రాసింది.

రోడ్డు విషయంలో జంస్కారీలకు భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. లుంగ్నాక్‌కు చెందిన తుండుప్ దోర్జేను చోడోన్ ఉటంకించారు, ఆయన అన్ని కాలాల్లో పనికొచ్చే రోడ్డును, కొండచరియల భాగాల్లో పోనీ దారులను కోరుతున్నారు, అప్పుడు ఎవరూ రోజుల తరబడి చిక్కుకుపోరు. ట్రావెల్ ఏజెంట్ త్సెరింగ్ అంగ్చుక్, ఏడాది పొడవునా చేరుకోవడానికి రోడ్డు అవసరమే అయినా అది చాదర్‌ను కప్పేసి ట్రెక్‌ను అంతం చేస్తుందని వాదించారు. శీతాకాలపు అంతరాన్ని ఒక సొరంగం పూడ్చాలి: 4.1 కి.మీ. షింకు లా సొరంగం 36 జంస్కార్ గ్రామాలను 136 లాహౌల్ గ్రామాలతో కలుపుతుందని BRO డైరెక్టర్ జనరల్ 2023 ఏప్రిల్‌లో చెప్పారు. ఆ సొరంగం గురించి మేము అటల్ టన్నెల్, హిమాలయ ఇంజనీరింగ్ వ్యాసంలో చెప్పాం.

2026 జనవరి: మంచు రాలేదు

2026 సీజన్ జనవరి 10న తెరవాల్సి ఉంది. ఆ రోజు ఒక పరిశీలన బృందం మార్గంలో నడిచింది, లేహ్ అదనపు డిప్యూటీ కమిషనర్ గులాం మహమ్మద్ జనవరి 15 ప్రాంతంలో ప్రారంభం ఆశిస్తున్నారని కాశ్మీర్ లైఫ్ రాసింది. ఆల్ లద్దాఖ్ హోటల్ అండ్ గెస్ట్ హౌస్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షులు రిగ్జిన్ వాంగ్మో లచిక్, కొన్ని చోట్ల మంచు మరీ పలుచగా ఉందని చెప్పారు.

జనవరి 13న నవీకరించిన ది ట్రిబ్యూన్ నివేదిక ప్రకారం, ఆ తర్వాత అదనపు డిప్యూటీ కమిషనర్ ఒక ఆదేశం జారీ చేశారు. నది చాలావరకు గడ్డకట్టలేదని, మార్గం అసురక్షితంగా, ప్రమాదకరంగా ఉందని పరిశీలన బృందం కనుగొంది. నది పరిస్థితి ప్రాణాలకు తీవ్ర ముప్పు కలిగిస్తోందనే కారణంతో, జనవరి 20న సమీక్ష జరిగే వరకు చాదర్ ట్రెక్‌ను తక్షణమే నిలిపివేస్తూ, మార్గంలో ట్రెకింగ్‌ను, అనుబంధ సాహస కార్యకలాపాలను నిషేధిస్తూ, దాన్ని నిర్వహించవద్దని, ప్రచారం చేయవద్దని ఆపరేటర్లకు, స్థానిక భాగస్వాములకు ఆ ఆదేశం చెప్పింది. అధికారులు పరిస్థితులను పర్యవేక్షిస్తున్నారని, ఇతర శీతాకాలపు పర్యాటక కార్యకలాపాలను పరిశీలిస్తున్నారని జనవరి 14న ఔట్‌లుక్ ఇండియా రాసింది.

జనవరి 20 సమీక్ష ఫలితం మాకు కనిపించలేదు. ట్రెక్ రద్దుపై 2026 ఏప్రిల్ 14న ప్రచురించిన నివేదికలో, డిసెంబర్, జనవరిలో పది రోజులకోసారి పరిశీలన జరిగినా మంచు సరిగా ఏర్పడలేదని, ఇలాంటి శీతాకాలం స్థానికులకు గుర్తులేదని 101రిపోర్టర్స్ చెప్పింది.

లేహ్‌లోని వాతావరణ కేంద్రానికి అధిపతి సోనమ్ లోటస్, క్రమం లేని ఉష్ణోగ్రతలు, అస్తవ్యస్త హిమపాతం వల్ల సమంగా గడ్డకట్టలేదని 101రిపోర్టర్స్‌కు చెప్పిన అధికారుల్లో ఒకరు. ఆమె అంకెలను డౌన్ టు ఎర్త్ 2026 మార్చి 26న రాసింది: లేహ్ శీతాకాలపు హిమపాతం 4.2 సెం.మీ., 14 ఏళ్ల సగటు 15.3 సెం.మీ.తో పోలిస్తే, 2025 నుంచి 2026 శీతాకాలం 2019 నుంచి 2026 వరకు కాలంలో లేహ్‌కు అత్యంత వెచ్చనిది. లేహ్ శీతాకాల సగటు ఉష్ణోగ్రతలను రెండు నివేదికలు వేర్వేరుగా ఇస్తున్నాయి, అందుకే మేము దేన్నీ ముద్రించం. ALTOA ప్రధాన కార్యదర్శి త్సేవాంగ్ నామ్గైల్ 101రిపోర్టర్స్‌కు మరో కారణం చెప్పారు: చిల్లింగ్ దగ్గర రోడ్డు నిర్మాణ శిథిలాలు నదిలో పడి పలుచని మంచును పగలగొట్టాయని ఆయన అన్నారు. ది ట్రిబ్యూన్ సారాంశం రాసిన ప్రకారం, ఆ ఆదేశం దీన్ని ప్రస్తావించదు.

2016లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం, నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హైడ్రాలజీ పరిశోధకులు చేసిన అధ్యయనాన్ని డౌన్ టు ఎర్త్ 2022 నివేదికలో వివరించింది. 1991 నుంచి 2013 వరకు లేహ్ ఉష్ణోగ్రతలో వేగవంతమైన పెరుగుదలను, 1995 నుంచి 2012 వరకు వార్షిక వర్షపాతం తగ్గడాన్ని అది కనుగొంది. పర్వత మంచు కొలతల కోసం హిమాలయ హిమనదాల గురించి గణాంకాలు ఏం చెబుతున్నాయో చూడండి. క్లైమేట్ చేంజ్ ఓవర్ లేహ్ (లద్దాఖ్) అనే పేరుతో ఉన్న ఒక పత్రాన్ని కాశ్మీర్ లైఫ్ 2026 జనవరిలో ఉటంకించింది, అది ప్రస్తుత దశాబ్దంలో వేడెక్కే ధోరణిని, తగ్గిన వర్షపాతాన్ని నివేదిస్తోంది.

శీతాకాలాన్ని ప్లాన్ చేసుకునే ముందు

తేదీలు ఆలస్యంగా నిర్ణయమవుతాయి. 2025లో ప్రారంభం జనవరి 7 నుంచి 13కు మారింది, 2026లో జనవరిలో ట్రెక్‌ను నిలిపివేశారు, 101రిపోర్టర్స్ ఏప్రిల్ వివరణ ప్రకారం రద్దు చేశారు, కాబట్టి మంచును పరిశీలించే వరకు ఆపరేటర్ చెప్పే ఏ తేదీ అయినా తాత్కాలికమే. లేహ్‌కు వచ్చే ప్రతి పర్యాటకుడు పైకి వెళ్లే ముందు అక్కడ కనీసం 48 గంటలు అలవాటు పడాలని లేహ్ జిల్లా పరిపాలన చెబుతోంది (పేజీ 2026 జూన్ 6న నవీకరించారు), చాదర్ విధానం వైద్య పరీక్షకు ముందు రెండు విశ్రాంతి రోజులను చేర్చింది. ఈ ప్రాంతంలోని మిగతా చోట్లకు అనుమతి, రుసుము నియమాలు మా లద్దాఖ్ తొలి యాత్ర గైడ్లో ఉన్నాయి.

లేహ్ పరిపాలన పర్యాటక సమాచార పేజీ, 2026 అక్టోబర్ 28న చదివినప్పుడు, 2025 విధానాన్నే తన ఏకైక చాదర్ పత్రంగా జాబితా చేసింది.