கர்நாடகத்தின் பட்டடக்கல்லிலுள்ள ஒன்பது இந்துக் கோயில்கள் 7ஆம், 8ஆம் நூற்றாண்டுகளில் வடக்கு, தெற்குக் கட்டடப் பாணிகளை இணைத்தன; யுனெஸ்கோ அவற்றை 1987 முதல் பட்டியலிட்டுள்ளது

கர்நாடகத்தின் பாகல்கோட் மாவட்டத்தில் மலப்பிரபா ஆற்றங்கரையிலுள்ள கிராமமான பட்டடக்கல்லில் ஒன்பது இந்துக் கோயில்களும் ஒரு சமணக் கோயிலும் உள்ளன; இந்தத் தொகுப்பை யுனெஸ்கோ 1987 முதல் உலகப் பாரம்பரியமாகப் பட்டியலிட்டுள்ளது. சாளுக்கிய வம்சத்தின் கீழ் 7ஆம், 8ஆம் நூற்றாண்டுகளில் “வடஇந்தியாவையும் தென்னிந்தியாவையும் சேர்ந்த கட்டடக் கலை வடிவங்களின் இணக்கமான கலவையை” எட்டிய ஒரு கலப்புக் கலையின் உச்சத்தை இந்தத் தளம் காட்டுகிறது என்று உலகப் பாரம்பரிய மையம் கூறுகிறது. பட்டியலிடப்பட்ட பரப்பு 5.56 ஹெக்டேர், இடைப்பகுதி 113.48 ஹெக்டேர்.

இரண்டு வடிவங்களும் வானவரிசையில் தெரிகின்றன. 1987 இல் யுனெஸ்கோவுக்காக எழுதப்பட்ட ICOMOS மதிப்பீடு, வடக்குச் செல்வாக்கைச் சிகரங்களாக (கருவறைக்கு மேலுள்ள கோபுரங்கள்) விவரிக்கிறது; சதுரத் தளமும் வளைந்த விளிம்புகளும் கொண்ட அவை கலகநாதர், காசி விஸ்வேஸ்வரர் கோயில்களில் உள்ளன. தெற்கு வகையில் சிக்கலான, அடுக்கு அடுக்கான கூரைகள் உள்ளன என்று அது கூறுகிறது. இந்த இரண்டு குடும்பங்களையும் இந்தியாவின் சொந்த யுனெஸ்கோ தற்காலிகப் பட்டியல் பதிவு ரேகா நாகரம், திராவிட விமானம் என்று அழைக்கிறது. டெக்கானில் முதல் மேலைச் சாளுக்கிய ஆட்சியை 543 முதல் 757 வரை என்று பிரிட்டானிகா காலம் குறிக்கிறது; அந்த வம்சத்தின் கட்டுநர்கள் இரு குடும்பங்களையும் பட்டடக்கல்லில் அருகருகே பயன்படுத்தினர், ஒரு சமயத்தில் ஒரே கட்டடத்துக்குள்ளேயே பயன்படுத்தினர்.

பெயர் “முடிசூட்டு” என்று படிக்கப்படும் கிராமம்

பட்டடக்கல் பாதாமியிலிருந்து சுமார் 23 கி.மீ தொலைவிலும் ஐஹோளேயிலிருந்து சுமார் 10 கி.மீ தொலைவிலும் உள்ளது என்று பாகல்கோட் மாவட்ட நிர்வாகம் கூறுகிறது. மலப்பிரபாவின் கரையிலுள்ள இந்த மூன்று இடங்களிலும்தான் சாளுக்கிய மன்னர்கள் கட்டினர். 543 இல் ஆட்சியைத் தொடங்கி வாதாபியின் (பாதாமி) குன்றுக் கோட்டையைக் கைப்பற்றிய முதலாம் புலிகேசியை, “பட்டடக்கல்லின் சிறு தலைவர்” என்று பிரிட்டானிகா விவரிக்கிறது.

பழைய பெயர் பட்டட கிசுவோளால்; அதை ICOMOS “மணிமுடி மாணிக்கங்களின் நகரம்” என்று மொழிபெயர்க்கிறது. 1881 இல் அந்தத் தளத்தின் கல்வெட்டுகளைப் பதிப்பித்த ஜே. எஃப். ஃப்ளீட், பட்டட என்பதை “முடியின்” அல்லது “முடிசூட்டின்” என்று படித்தார். கிசு என்பது மாணிக்கத்தைக் குறிக்கலாம் என்றும், பட்டடக்கல்லிலுள்ள கல் என்பது கன்னடத்தில் கல்லைக் குறிக்கும் சொல் என்றும் அவர் கருதினார்; அப்படியானால் அந்தப் பெயர் முடிசூட்டுக் கல் ஆகும். அரச முடிசூட்டுக்கான புனித இடம் என்றே இந்தக் கிராமத்தை இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வுத் துறை விவரிக்கிறது.

பல்லவர்கள் பாதாமியை வைத்திருந்த காலத்தில் பட்டடக்கல் சாளுக்கிய அரசின் மூன்றாவது தலைநகராகச் சிறிது காலம் இருந்தது என்று ICOMOS சேர்க்கிறது; அந்தக் காலத்தை அது 642 முதல் 655 வரை என்கிறது. வாதாபியைப் பல்லவர் கைப்பற்றியது பிரிட்டானிகாவின் கணக்கில் 641 முதல் 647 க்குள் வருகிறது; 655 இல் சாளுக்கியர்கள் அதை மீட்டிருந்தனர்.

ஐஹோளேயும் பாதாமியும் முதலில் முயன்றன

இந்தியாவின் தற்காலிகப் பட்டியல் பதிவு, “ஐஹோளேயில் தொடங்கி, பாதாமியில் தொடர்ந்து, பட்டடக்கல்லில் உச்சத்தை அடைந்த” சோதனை வரிசையை விவரிக்கிறது. தனித்து நிற்கும் கோயில்களில் 16 வகைகளுக்கும், பாறையில் வெட்டிய கோயில்களில் நான்கு வகைகளுக்கும் முன்மாதிரிகள் பாதாமியிலும் ஐஹோளேயிலும் உருவாக்கப்பட்டு, பட்டடக்கல்லில் தங்கள் முதிர்ந்த வடிவத்தை அடைந்தன என்று அந்தப் பதிவு கூறுகிறது. குகைகளைப் பொறுத்தவரை, அஜந்தாவில் வளர்க்கப்பட்ட திறன்கள் ஐஹோளேயிலும் பாதாமியிலும் உள்ள இந்துக் குகைக் கோயில்களுக்குக் கொண்டுசெல்லப்பட்டன என்கிறது. அஜந்தா பற்றி அஜந்தாவும் எல்லோராவும்: பாறையில் செதுக்கப்பட்டவை கட்டுரையில் உள்ளது.

பாகல்கோட் நிர்வாகத்தின் சொற்களில் ஐஹோளே “இந்துக் கோயில் கட்டடக் கலையின் தொட்டில்”; 22 தொகுப்புகளில் சுமார் 125 கோயில்கள் உள்ளன, அவற்றில் 634 ஆம் ஆண்டின் மேகுதி கோயில் மட்டுமே காலம் குறிக்கப்பட்ட நினைவுச்சின்னம். அங்கே கல்வெட்டை விட்டுச்சென்ற அரசவைக் கவிஞரின் மன்னர் இரண்டாம் புலிகேசியும் சாளுக்கியர்களும் கட்டுரையின் பொருள். இரண்டு கோபுரக் குடும்பங்களும் அந்த இரு இடங்களிலும் ஏற்கெனவே பயன்பாட்டில் இருந்தன. மாவட்டப் பக்கங்களின்படி ஐஹோளேயின் ஹுச்சிமல்லி கோயிலின் கருவறைக்கு மேல் வடக்கு ரேகா நாகரக் கோபுரம் உள்ளது; பாதாமியின் மாலேகிட்டி சிவாலயத்தில் திராவிடக் கோபுரம் உள்ளது. பாதாமியில் மேல் சிவாலயத்தின் வடிவமைப்பு பின்னாளைய கலகநாதர் கோயிலில் பின்பற்றப்பட்டது என்று கூறி, தற்காலிகப் பட்டியல் பாதாமியை பட்டடக்கல்லுடன் நேரடியாக இணைக்கிறது.

சங்கமேஸ்வரரும் அண்டை கோயில்களும், இரு கோபுரங்களையும் கலக்கும் ஒரு கோயிலும்

பட்டடக்கல்லின் மிகப் பழைய கோயிலாகச் சங்கமேஸ்வரரைத் தொல்லியல் துறை குறிப்பிடுகிறது. விஜயாதித்ய சத்யாஸ்ரயன் அதைக் கட்டினான்; அவனது ஆட்சியைத் துறை 697 முதல் 733 வரை என்கிறது (ICOMOS 696 என்கிறது). அதன் பிரதான விமானத்துக்கு மூன்று தளங்கள் என்கிறது துறை. சங்கமேஸ்வரரையும் மல்லிகார்ஜுனரையும் “தூய திராவிடப் பாணி” கோயில்களில் ICOMOS சேர்க்கிறது. துறையின் வாசிப்பில் சங்கமேஸ்வரர், விருபாக்ஷர், மல்லிகார்ஜுனர் ஆகியவை அக்காலப் பல்லவர் கோயில்களில் படிகமாக உருவான தெற்குக் கூறுகளைக் காட்டுகின்றன.

கடசித்தேஸ்வரரும் ஜம்புலிங்கேஸ்வரரும் 7ஆம் நூற்றாண்டுக்குரியவை என்று கூறப்படுகின்றன. கலகநாதர் சுமார் ஒரு நூற்றாண்டு கழித்து ரேகா நாகர பிரசாத பாணியில் வந்தது; அது அநேகமாக ஒருபோதும் முடிக்கப்படவில்லை என்று பாகல்கோட் நிர்வாகம் கூறுகிறது. ஆரம்பகாலச் சாளுக்கியப் பாணியில் கடைசியாகக் கட்டப்பட்டது காசி விஸ்வேஸ்வரர் என்று துறை கூறுகிறது.

பாபநாதர் கிராமத்தை நோக்கி விலகி நிற்கிறது. இரண்டு அறைகள் வழிபடுவோருக்குப் பயன்படுகின்றன என்கிறது ICOMOS. மேற்கில், “வடக்குப் பாணியில் ஒரு வலிமையான கோபுரத்தின்” கீழ் பிரதான கருவறை உள்ளது; கிழக்கில், கூரையின் மீது தூய்மையான திராவிடப் பாணியில் சிறு கட்டடங்கள் முடிசூட்டிய சிறிய அறை உள்ளது. அதன் மாடங்களிலும் முகப்புகளிலும் வளைவரிசைகளிலும் பல முரண்பட்ட குறிப்புகளை வல்லுநர்கள் காண்கிறார்கள் என்றும், இராமாயணத்தின் செதுக்கப்பட்ட விளக்கம் அதை ஒன்றாகப் பிணைக்கிறது என்றும் ICOMOS கூறுகிறது. பாகல்கோட் மாவட்டம் அதை சுமார் 680 க்குக் காலம் குறிக்கிறது; ICOMOS மதிப்பீடு எந்தக் காலத்தையும் தரவில்லை.

காஞ்சியில் வெற்றியைக் குறிக்கக் கட்டப்பட்ட விருபாக்ஷர்

விருபாக்ஷரை இந்தத் தொகுப்பின் தலைசிறந்த படைப்பு என்று யுனெஸ்கோ அழைக்கிறது; தெற்கிலிருந்து வந்த மன்னர்கள் மீது தன் கணவர் பெற்ற வெற்றியை நினைவுகூர ராணி லோகமகாதேவி சுமார் 740 இல் அதைக் கட்டினார். யுனெஸ்கோவுக்கான 2002 அறிக்கையில் துறை சுமார் 740 முதல் 745 வரை என்று தருகிறது. கணவர் பல்லவத் தலைநகரான காஞ்சியை மூன்று முறை வென்றதைக் கொண்டாட, இரண்டாம் விக்ரமாதித்யரின் ராணி லோகமகாதேவிக்காக இந்தக் கோயில் கட்டப்பட்டது என்று நுழைவாயில் கல்வெட்டுகள் குறித்த ஃப்ளீட்டின் குறிப்புகள் சொல்கின்றன. அதன் அசல் பெயர் லோகேஸ்வரர்.

போரின் காலங்களை ஆதாரங்கள் வெவ்வேறாகத் தருகின்றன. இரண்டாம் விக்ரமாதித்யர் பல்லவர்களை வென்றதை ICOMOS 731 இல் வைக்கிறது. அவர் காஞ்சியைக் கைப்பற்றினார் ஆனால் அதைத் தப்பவிட்டார் என்று 742 இல் பிரிட்டானிகா கூறுகிறது. காஞ்சியில், கைலாசநாதர் கோயிலிலுள்ள ஒரு கன்னடக் கல்வெட்டு, வெற்றிக்குப் பின் ஒரு மன்னன் விக்ரமாதித்யன் ராஜசிம்மேஸ்வரர் கோயிலின் சொத்துக்களைப் பறிமுதல் செய்யாமல் கடவுளுக்கே திருப்பிக் கொடுத்தான் என்று பதிவு செய்கிறது. அதைப் பதிப்பித்த ஈ. ஹுல்ட்ஷ், வொக்கலேரி செப்பேடுகள் அந்த மன்னன் அந்தக் கோயிலுக்குக் கொடைகள் அளித்ததாகக் கூறுவதால், மிகுந்த நம்பகத்தன்மையுடன் அதை இரண்டாம் விக்ரமாதித்யருக்கு ஒதுக்கினார். இரண்டாம் விக்ரமாதித்யர் காஞ்சிக்குள் நுழைந்தார், அதை அழிக்கவில்லை என்று அதே செப்பேடுகள் கூறுவதாகப் பட்டடக்கல் கல்வெட்டின் பதிப்பாசிரியர் சேர்க்கிறார்.

துறையின் விவரிப்பில் விருபாக்ஷர், சாளுக்கியத் தொடரில் எஞ்சியுள்ள மிகப் பழைய கோயில் தொகுதி: உயரமான விமானம், அதன் அச்சில் தூண் மண்டபங்கள், முற்றத்தைச் சுற்றித் துணைக் கருவறைகள், முன்னும் பின்னும் நுழைவாயில் கோபுரங்களுடன் கூடிய சுவருக்குப் பின்னால், “அனைத்தும் ஒரே சமயத்தில் வடிவமைக்கப்பட்டு முடிக்கப்பட்டவை”. சுற்றுச்சுவரின் மேற்பகுதியில் உள்ள அலங்காரம் மகாபலிபுரத்தின் கடற்கரைக் கோயிலிலிருந்து வந்ததாகத் தோன்றுகிறது என்று அது கூறுகிறது. அதன் தளம் சிலுவை வடிவம்: மூன்று நீட்டிய முகப்புகள், மூன்று தள கோபுரம், சைவ இறையியலின் பெரும் கருப்பொருள்களை விளக்கும் வகையில் அமைக்கப்பட்ட சிலைகள் நிரம்பிய சுவர் மாடங்கள் என்கிறது ICOMOS. முன்பகுதியில் புனித எருதான கருங்கல் நந்தியின் பிரம்மாண்டச் சிலையுடன் கூடிய மண்டபம் நிற்கிறது; அங்கே ஒவ்வொரு காலையும் எருதுக்குச் சடங்கு நீராட்டு நடக்கிறது என்று ICOMOS 1987 இல் எழுதியது.

பட்டடக்கல் கோயில்கள் முழுவதிலும், ஒன்பது கோள்களின் கூரைப் பலகைகள், திசைக் காவலர்கள், ஆடும் சிவன், லிங்கோத்பவர், அர்த்தநாரீஸ்வரர், வராகவிஷ்ணு ஆகியோரின் சுவர் மாடங்கள் ஆகியவற்றைத் துறை பட்டியலிடுகிறது. இராமாயணம், மகாபாரதம், பாகவதம், பஞ்சதந்திரம் ஆகியவற்றின் கதை சொல்லும் புடைப்புச் சிற்பங்கள் அதே பட்டியலில் உள்ளன.

இரு ராணிகளும் கிரகணத்தால் காலம் கணிக்கப்பட்ட தூணும்

இரண்டாம் விக்ரமாதித்யரின் மற்றொரு ராணியான திரிலோக்யமகாதேவி, விருபாக்ஷருக்குப் பிறகு உடனடியாக, அதற்கு அருகிலேயே மல்லிகார்ஜுனரைக் கட்டினார் என்று துறை கூறுகிறது. விருபாக்ஷரை விடச் சிறியதான இதற்கு நான்கு தள விமானம் உள்ளது. அது முதலில் திரைலோகேஸ்வரர் என்று அழைக்கப்பட்டது என்று பாகல்கோட் மாவட்டம் கூறுகிறது.

இரண்டாம் விக்ரமாதித்யரின் மகனான இரண்டாம் கீர்த்திவர்மனின் தூண் கல்வெட்டு இரு ராணிகளின் கோயில்களையும் குறிப்பிடுகிறது. ஹைஹய (கலசூரி) குலத்தைச் சேர்ந்த லோகமகாதேவி லோகேஸ்வரரைக் கட்டினார் என்கிறது அது. அதே தாய்க்குப் பிறந்த அவரது தங்கையும், இரண்டாம் கீர்த்திவர்மனின் தாயுமான திரைலோக்யமகாதேவி திரைலோக்யேஸ்வரரைக் கட்டினார். இப்போது சங்கமேஸ்வரர் என்றழைக்கப்படும் விஜயேஸ்வரரையும் அது குறிப்பிடுகிறது. இந்தியா முழுவதும் தெரிந்த அன்றைய முழு சூரிய கிரகணத்தைக் கொண்டு, கொடைகளை 754 ஜூன் 25 என்று பதிப்பாசிரியர் காலம் குறித்தார்.

கங்கையின் வடகரையிலிருந்து வந்த ஆச்சாரியர் ஞானசிவருக்காக, சுபதேவர் என்ற சிற்பி மூன்று கருவறைகளுக்கும் இடையே அந்தத் தூணை நிறுவினார். உரை சமஸ்கிருதத்தில் உள்ளது; நாகரி எழுத்தில் இரண்டாவது நகலும் உள்ளது. அப்போது மேற்கிந்தியாவில் கிடைத்த நாகரியின் மிகப் பழைய எடுத்துக்காட்டுகளை இந்த நாகரிப் பதிவும் சமங்கட் கொடையும் தந்தன என்று பதிப்பாசிரியர் எழுதினார்.

பெயர் குறிக்கப்பட்ட ஒரு கட்டடக் கலைஞர், தெற்கு பற்றிய ஒரு கேள்வி

ஃப்ளீட்டின் நுழைவாயில் தூண் வாசிப்பு, கட்டியவர் சூத்ரதாரி (தலைமைக் கட்டடக் கலைஞர்) குண்டா என்றும், அவருக்கு முமே பெர்ஜெரெபு என்ற மரியாதையும் திரிபுவனாசாரியர் என்ற பெயரும் வழங்கப்பட்டன என்றும் கூறுகிறது. இரண்டாவது நுழைவாயில் கல்வெட்டு சர்வசித்தி ஆச்சாரியரைக் குறிப்பிடுகிறது; “தெற்கு நாட்டின்” மிகச் சிறந்த சூத்ரதாரி என்று ஃப்ளீட்டின் மொழிபெயர்ப்பு அவரை அழைக்கிறது. துறையின் காலமுறை அறிக்கையில், குவாரியிலும் கோயில்களிலும் உள்ள கலைஞர்களின் பெயர்கள் கொண்ட கல்வெட்டுகள் குறிப்பிடத்தக்கவை என்று அழைக்கப்படுகின்றன.

அந்தச் சொற்றொடரை ஆதாரங்கள் வெவ்வேறாகப் படிக்கின்றன. இரண்டாம் விக்ரமாதித்யர் தெற்கிலிருந்து ஒரு கட்டடக் கலைஞரையும் சிற்பிகள் குழுவையும் கொண்டுவந்தார் என்று இரண்டு கல்வெட்டுகள் காட்டுகின்றன என்று ICOMOS எழுதியது; அவர் காஞ்சிபுரத்திலிருந்து சிற்பிகளைக் கொண்டுவந்தார் என்கிறது பாகல்கோட் நிர்வாகம். அந்தக் கன்னடச் சொற்றொடர் கோயிலின் தெற்குப் பகுதியைக் குறிக்கிறது என்று ஷீலகாந்த் பட்டார் வாதிடுகிறார். அவரது வாசிப்பில், குண்டா அந்தப் பகுதியைத் தவிர மற்ற அனைத்துக்கும் பொறுப்பேற்றார்; அதைச் சர்வசித்தி மேற்பார்வையிட்டார். சர்வசித்தியின் மாணவர் ரேவடி ஓவஜ்ஜ பாபநாதரின் தெற்குப் பகுதியை வடக்குப் பாணிக் கோபுரத்துடன் கட்டினார் என்றும், பல்லவ நாட்டில் வடக்கு ரேகா நாகரக் கோபுரம் கொண்ட கோயில் எதுவும் இல்லை என்றும் அவர் சொல்கிறார். சர்வசித்தி இரு பாணிகளையும் அறிந்திருந்தார் என்று பட்டார் முடிக்கிறார்; ஒரு குழு கலைஞர்கள் பட்டடக்கல்லுக்குக் கொண்டுவரப்பட்டனர் என்ற கசென்ஸின் கருத்தை நிராகரித்த அறிஞர்களில் பெர்சி பிரவுனையும் அவர் மேற்கோள் காட்டுகிறார்.

கையெழுத்திட்ட சிற்பிகளையும் பட்டார் பட்டியலிடுகிறார். துக்கி ஆச்சாரியின் மகன் பலதேவர், விருபாக்ஷரின் தெற்கு முகப்பில் ஆளுயரக் கதவுக் காவலரை அந்தத் தூணிலிருந்தே செதுக்கினார்; பாபநாதரிலும் பணியாற்றினார்.

பட்டடக்கல்லிலிருந்து எல்லோரா வரை

தொல்லியல் துறையின்படி, விருபாக்ஷர் காஞ்சிபுரத்தின் கைலாசநாதர் கோயிலால் தாக்கம் பெற்றது; பின்னர் ராஷ்டிரகூட மன்னர் முதலாம் கிருஷ்ணர் (757 முதல் 783 வரை) எல்லோராவின் கைலாசத்தைச் செதுக்கியபோது அதற்கு மாதிரியாக அமைந்தது; அது எல்லோராவின் கைலாசக் கோயில் கட்டுரையில் உள்ளது. பிரிட்டானிகாவின் கணக்கில் ராஷ்டிரகூடர்கள் இரண்டாம் கீர்த்திவர்மனை 757 இல் மாற்றினர். 9ஆம் நூற்றாண்டில் ராஷ்டிரகூட மன்னர் இரண்டாம் கிருஷ்ணரின் கீழ் செய்யப்பட்ட, இரண்டு கீழ்த் தளங்கள் பயன்பாட்டில் உள்ள சமண நாராயணர் கோயில் கடைசிச் சேர்க்கை என்று துறை கூறுகிறது. யுனெஸ்கோவின் உரை 7ஆம், 8ஆம் நூற்றாண்டுகளைப் பற்றிப் பேசுகிறது; துறையின் 2002 முக்கியத்துவ அறிக்கை சாளுக்கிய, ராஷ்டிரகூட வம்சங்களின் கீழ் 7 முதல் 9ஆம் நூற்றாண்டுகள் என்கிறது.

பட்டியலிடப்பட்டது எது, அடுத்து என்ன

மேலதிகத் தகவல் வரும் வரை பட்டியலிடுவதைத் தள்ளிவைக்குமாறு ICOMOS முதலில் 1987 மே மாதம் அறிவுறுத்தியது; பரிந்துரையில் பாதுகாப்பு மண்டலங்கள், சமீபத்திய புகைப்படங்கள், 1958 க்குப் பிந்தைய பாதுகாப்புக் கொள்கை ஆகியவை இல்லை என்றும் குறிப்பிட்டது. அதன் 1987 அக்டோபர் மதிப்பீடு (iii), (iv) அளவுகோல்களின் கீழ் பட்டியலிடப் பரிந்துரைத்தது; பட்டியலிடப்பட்ட நாளாக 1987 டிசம்பர் 11 ஐத் துறையின் அறிக்கை தருகிறது.

1958 ஆம் ஆண்டின் பழங்கால நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் தொல்லியல் தளங்கள் மற்றும் எச்சங்கள் சட்டத்தின் கீழ் மையப் பகுதியின் ஒரே பாதுகாவலர் தொல்லியல் துறை. 1992 அறிவிப்பு, பாதுகாக்கப்பட்ட எல்லைகளிலிருந்து 100 மீ வரையிலான பகுதியைச் சுரங்கத்துக்கும் கட்டுமானத்துக்கும் தடை செய்யப்பட்டதாகவும், மேலும் 200 மீ வரையிலான பகுதியை ஒழுங்குபடுத்தப்பட்டதாகவும் அறிவித்தது; இரண்டிலும் துறையின் தடையின்மைச் சான்றிதழ் இல்லாமல் புதிய கட்டமைப்பு எதுவும் எழுப்பக்கூடாது. 300 மீ இடைப்பகுதியில் கிராமம், விளைநிலம், மாநில ரிசர்வ் காடு உள்ளன என்று அறிக்கை கூறுகிறது. அறிக்கையின் யுனெஸ்கோ சுருக்கம் 2001 முதல் 2002 வரை சுமார் 1,32,886 பார்வையாளர்களைத் தருகிறது. மேலாண்மைத் திட்டம் தயாரிக்கப்பட்டு வருகிறது என்றும், சிற்பக் கொட்டகையில் ஓர் அருங்காட்சியகமும் ஒரு தகவல் மையமும் திட்டமிட்ட நடவடிக்கைகளில் அடங்கும் என்றும் அறிக்கை கூறியது.

“கோயில் கட்டடக் கலையின் பரிணாமம், ஐஹோளே பாதாமி பட்டடக்கல்” என்பதை இந்தியா 2015 பிப்ரவரி 9 அன்று யுனெஸ்கோவின் தற்காலிகப் பட்டியலில் சமர்ப்பித்தது; ஐஹோளே, பாதாமி தொகுப்புகளைப் பட்டடக்கல்லின் விரிவாக்கமாக முன்மொழிந்தது. மூன்று தளங்களிலும் ஆறு பாறைக் குகைகளையும் இருபத்தைந்து கோயில்களையும் அந்தப் பதிவு எண்ணுகிறது.