படம்: Phso2 / Wikimedia Commons, CC BY 3.0 (வெட்டப்பட்டது)
தமிழ்
யுனெஸ்கோ 2004இல் சம்பானேர்-பாவகட்டை நான்கு பண்பாட்டு அளவுகோல்களில் பதிவு செய்தது; இதை முகலாயருக்கு முந்தைய ஒரே முழுமையான, மாறாத இஸ்லாமிய நகரம் என்று அது அழைக்கிறது. 1,328.89 ஹெக்டேர் பரப்புள்ள இந்தச் சொத்தில் ஓர் இந்து மலைக்கோட்டையும், யாத்ரீகர்கள் இன்றும் செல்லும் கோயில்களும், ஆண்டு முழுவதும் ஓடும் ஆறு இல்லாத இடத்துக்காகக் கட்டிய குளங்களும் படிக்கிணறுகளும் உள்ளன.
குஜராத்தின் பஞ்சமகால் மாவட்டத்தில் உள்ள சம்பானேர்-பாவகட் தொல்லியல் பூங்காவை, சூசோவில் நடந்த உலகப் பாரம்பரியக் குழுவின் 28ஆவது அமர்வில் (முடிவு 28 COM 14B.26), 2004இல் யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் சேர்த்தது. அந்தச் சொத்து 12 தனித்தனிப் பகுதிகளில் 1,328.89 ஹெக்டேர் பரப்பையும், 2,911.74 ஹெக்டேர் இடைநிலை மண்டலத்தையும் கொண்டுள்ளது. யுனெஸ்கோவின் சொந்த விவரிப்பு அதை “முழுமையான, மாறாத ஒரே முகலாயருக்கு முந்தைய இஸ்லாமிய நகரம்” என்கிறது; அதே சொத்தில் ஓர் இந்துத் தலைநகரின் மலைக்கோட்டையும், பாவகட் குன்றில் யாத்ரீகர்கள் இன்றும் ஏறிச்செல்லும் கோயில்களும், வறண்ட இடத்துக்காகக் கட்டப்பட்ட குளங்கள், கிணறுகள், படிக்கிணறுகளும் உள்ளன.
யுனெஸ்கோ எதைப் பதிவு செய்தது
குழுவின் உரையும் மையத்தின் சுருக்கமும் பாவகட்டைச் சமவெளியிலிருந்து 800 மீட்டர் உயரும் எரிமலைக் குன்று என்று விவரிக்கின்றன. வரலாற்றுக்கு முந்தைய காலம் முதல் இடைக்காலம் வரையிலான குடியிருப்பு எச்சங்களை அவை பட்டியலிடுகின்றன; அவற்றுள் செம்புக் கற்காலத் தளங்கள், பதினான்காம் நூற்றாண்டு இந்து மலைக்கோட்டை, பதினைந்தாம் நூற்றாண்டில் நிறுவப்பட்ட இஸ்லாமியத் தலைநகர் ஆகியவை அடங்கும். எட்டாம் முதல் பதினான்காம் நூற்றாண்டுகள் வரையிலான கோட்டைகள், அரண்மனைகள், சமயக் கட்டடங்கள், குடியிருப்புப் பகுதிகள், வேளாண் அமைப்புகள், நீர் அமைப்புகளைச் சுருக்க விவரிப்பு எண்ணுகிறது.
நான்கு அளவுகோல்கள் பயன்படுத்தப்பட்டன. அளவுகோல் (iii) மறைந்துபோன பண்பாடுகளுக்குச் சான்றாக கோயில்கள், நீர் தேக்கும் அமைப்புகள், தலைநகரம் ஆகியவற்றை உள்ளடக்குகிறது. அளவுகோல் (iv) பெரிய மசூதியான ஜாமா மசூதியை, இந்தியாவில் பிற்கால மசூதிகளுக்கு மாதிரியாக ஆன இந்து, முஸ்லிம் கட்டடக் கலையின் கலவை என்று பெயரிடுகிறது. அளவுகோல் (v) சம்பானேரை மிகக் குறுகிய காலம் வாழ்ந்த தலைநகருக்கு ஒரு சிறந்த எடுத்துக்காட்டு என்று அழைக்கிறது; அளவுகோல் (vi) இந்து நம்பிக்கையாளர்களின் தொடர்ச்சியான யாத்திரையைப் பதிவு செய்கிறது.
மலைக்கோட்டையும் மிகப் பழைய கோயிலும்
பாவகட் குஜராத்தின் சோலங்கி மன்னர்களின் கீழும், பின்னர் கீச்சி சௌஹான்களின் கீழும் ஒரு புகழ்பெற்ற இந்துக் கோட்டையாக இருந்தது என்று இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வுத் துறை (ASI) கூறுகிறது. மௌலியா பீடபூமியில் உள்ள மிகப் பழைய கோயில் லகுலீசருக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்டது; ASI அதைப் பத்தாம் முதல் பதினொன்றாம் நூற்றாண்டு என்று காலம் குறிக்கிறது; அதன் உள் மண்டபமும் முகமண்டபமும் மட்டுமே நிற்கின்றன. பரோடாவின் மகாராஜா சயாஜிராவ் பல்கலைக்கழகத்துக்காகச் சம்பானேரில் அகழ்ந்த வி. எச். சோனாவனே, அதே சைவக் கோயிலைக் குன்றில் மிகப் பழையது என்று அழைத்து, பத்தாம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதி அல்லது பதினொன்றாம் நூற்றாண்டின் தொடக்கம் என்று காலம் குறிக்கிறார். பாணிப் பகுப்பாய்வு பதினொன்றாம் அல்லது பன்னிரண்டாம் நூற்றாண்டைச் சுட்டுகிறது என்று மட்டும் இந்தியாவின் 2003ஆம் ஆண்டு முன்மொழிவு ஆவணம் கூறுகிறது. குன்றில் உள்ள பிற இந்து, சமணக் கோயில்கள் ASI-யின் கணக்கில் சுமார் பதிமூன்றாம் முதல் பதினைந்தாம் நூற்றாண்டு வரையிலானவை.
கீச்சி சௌஹான் ராஜபுத்திரர்கள் பதிமூன்றாம் நூற்றாண்டில் அந்தப் பகுதியைக் கைப்பற்றி, குன்றின் உச்சியில் தங்கள் முதல் குடியிருப்பைக் கட்டினர் என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது. சோனாவனே அவர்களின் வருகையைச் சுமார் 1300 என்று குறிக்கிறார்; சம்பானேருக்குத் தென்கிழக்கே சுமார் 6 கிமீ தொலைவில் உள்ள நஹானி உமர்வனில் உள்ள ஒரு படிக்கிணற்றுக் கல்வெட்டை மேற்கோள் காட்டுகிறார்; அது ராமதேவன் முதல் ஜெயசிம்ஹதேவன் வரை 13 தலைவர்கள் வழியாகக் குடும்பத்தின் வழிவரலாற்றைத் தருகிறது. கீச்சி சௌஹான்களின் குலதெய்வம் காளிகா என்று சஹாபீடியாவின் மேலோட்டம் சேர்க்கிறது. அரசவைக் கவிஞர் கங்காதரரின் கங்காதாச பிரதாப விலாச நாடகம் என்ற பதினைந்தாம் நூற்றாண்டு சமஸ்கிருத நாடகம் அந்தக் கோயிலைக் குறிப்பிடுகிறது. அது கோட்டையின் தலைமைத் தெய்வமான மகாகாளியின் கோயில் மண்டபத்தில் நடிக்கப்பட்டது என்றும், அதன் ஏழாவது அங்கம் பாவகட்டை விரிவாக விவரிக்கிறது என்றும் சோனாவனே கூறுகிறார்.
அந்தக் குன்றில்தான் காளிகா தேவியின் வலது கால் பெருவிரல் விழுந்தது என்று பக்தர்கள் கருதுகின்றனர்; அந்த நம்பிக்கையை இகோமோஸ் மதிப்பீடு பதிவு செய்கிறது. உச்சியில் உள்ள காளிகா மாதா கோயில், யுனெஸ்கோவின் சொற்களில், ஆண்டு முழுவதும் பெருந்திரளான யாத்ரீகர்களை ஈர்க்கும் முக்கியமான கோயில். அதைப் பல லட்சம் யாத்ரீகர்கள் தரிசிக்கின்றனர் என்றும், பதினெட்டாம் நூற்றாண்டில் குன்றின் அடிவாரத்திலிருந்து உச்சி வரையிலான யாத்ரீகப் பாதையை சிந்தியாக்கள் பழுதுபார்த்தனர் என்றும், மாச்சிக்கும் மௌலியாவுக்கும் இடையே ஒரு கம்பிவடப் பாதை இணைக்கிறது, கோயிலுக்குச் செல்ல அரை மணி நேர நடை மீதம் என்றும் 2003ஆம் ஆண்டு ஆவணம் கூறுகிறது. உச்சியில் உள்ள கோயில் பதினெட்டாம் நூற்றாண்டில் மீண்டும் கட்டப்பட்டது என்று இல்லினாய் பல்கலைக்கழகத்தின் அமிதா சின்ஹா எழுதுகிறார்.
சுமார் 20 மாத முற்றுகையும் புதிய தலைநகரும்
மால்வாவை ஒட்டியிருந்த பாவகட்டின் இடம் அதை மதிப்புமிக்கதாக்கியதால், அதைக் கைப்பற்ற குஜராத் சுல்தான்கள் பல பத்தாண்டுகள் முயன்றனர். சுல்தான் முதலாம் அகமது ஷா 1418இல் தாக்கினார் என்றும், சௌஹான் ஆட்சியாளர் திரிம்பக் பூபா திறை செலுத்திக் கோட்டையைத் தக்கவைத்தார் என்றும் சோனாவனே பதிவு செய்கிறார். 1449இல் சுல்தான் முகமது ஷா மீண்டும் முற்றுகையிட்டார்; கங்காதாசர் மால்வா சுல்தான் மஹ்மூத் கல்ஜியை அழைத்தார், முகமது ஷா அகமதாபாத்துக்குப் பின்வாங்கினார்.
மஹ்மூத் பேகடாவின் முற்றுகை சௌஹான் பிடியை முடித்தது. 20 மாத முற்றுகைக்குப் பிறகு 1484 நவம்பர் 21 அன்று கோட்டை வீழ்ந்தது, ஜெயசிம்ஹதேவன் கடைசி இந்து ஆட்சியாளர் என்று சோனாவனே தருகிறார். குஜராத் பற்றிய பாரசீக நாளேடான மிராத்-இ-சிக்கந்தரி, இ. சி. பெய்லியின் 1886ஆம் ஆண்டுத் தொகுதியில் மொழிபெயர்க்கப்பட்டுள்ளது; வீழ்ச்சிக்கு அது தரும் தேதி இஸ்லாமிய நாட்காட்டியின் 889ஆம் ஆண்டு ஜில்-கதா 5, அதைப் பெய்லி 1484 நவம்பர் 24 என்று மாற்றுகிறார். அங்குள்ள ஒரு அடிக்குறிப்பு, வரலாற்றாசிரியர் ஃபிரிஷ்தாவை மேற்கோள் காட்டி, 1483 மார்ச் 17 முதல் ஓர் ஆண்டும் 253 நாட்களும் என்று எண்ணுகிறது. யுனெஸ்கோவும் ASI-யும் ஆண்டை மட்டும் தருகின்றன. ஆண்கள் கடைசித் தாக்குதல் நடத்துவதற்கு முன், கோட்டைக் காவல்படையினரின் பெண்களும் குழந்தைகளும் ஜௌஹார் தீயில் இறந்தனர் என்றும், பிடிபட்ட ராவல் பின்னர் மதம் மாற மறுத்ததால் தூக்கிலிடப்பட்டார் என்றும் அந்த நாளேடு கூறுகிறது.
யுனெஸ்கோவும் சஹாபீடியாவும் எழுதும் பெயரில் பேகடா, சம்பானேரைத் தன் தலைநகராக்க முடிவு செய்தார். அவர் கோட்டையை முகம்மதாபாத் என்று மறுபெயரிட்டார் என்று ASI கூறுகிறது. அவர் ஒரு அழகிய மசூதியையும் வெளிச் சுவரையும் கட்டினார் என்றும், இஸ்லாமிய நாட்காட்டியின் 890ஆம் ஆண்டில் தோட்டங்களை அமைத்தார் என்றும், அந்த நகரம் “குஜராத் மக்களை அகமதாபாத்தை மறக்கச் செய்தது” என்றும் மிராத் கூறுகிறது. 1484இல் ஒரு நாணயச்சாலை திறக்கப்பட்டது என்றும், 1537 வரை “புகழ்பெற்ற நகரம்” என்று பொருள்படும் ஷஹர் முகர்ரம் என்ற எழுத்துடன் நாணயங்களை அது வெளியிட்டது என்றும் சஹாபீடியா கூறுகிறது. விக்ரம் சம்வத் 1554 (கி.பி. 1498) என்று குறிக்கப்பட்ட மாண்ட்வியில் உள்ள ஒரு படிக்கிணற்றுக் கல்வெட்டு புதிய தலைநகரின் பெயரைக் குறிப்பிடுகிறது. அந்த நகரைக் கட்ட 27 ஆண்டுகள் ஆயின என்று முன்மொழிவு ஆவணம் கூறுகிறது. சம்பானேர் 1536 வரை தலைநகராக இருந்தது என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது.
காட்டுக்குக் கீழே அகழ்வாளர்கள் கண்ட நகரம்
1970களில் ஆர். என். மேத்தாவின் தலைமையில் பல்கலைக்கழகத்தின் தொல்லியல் துறை அந்தத் தளத்தை எடுத்துக்கொண்டது. ஓர் இடைக்காலக் குடியிருப்பைத் தொல்லியல் முறைகளால் ஆய்வு செய்ய பல்கலைக்கழக மானியக் குழு நிதியளித்த மூன்று தேசியத் திட்டங்களில் இது ஒன்று என்றும், மற்றவை ஃபதேப்பூர் சிக்ரி, ஹம்பி என்றும், 1969 முதல் 1977 வரை கள ஆய்வில் தான் பங்கேற்றதாகவும் சோனாவனே எழுதுகிறார்.
சுமார் இரண்டு கிலோமீட்டர் ஆரத்துக்குள், சுமார் ஆறு சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பில் பரவிய வட்ட வடிவ நகர அமைப்பை ஆய்வு கண்டது. அரச கோட்டையான ஹிசார்-இ-காஸ் அல்லது ஜஹான்பனா, ஒன்பது வாயில்கள் கொண்ட குதிரை லாட வடிவ வெளிச் சுவருக்குள் இருந்தது. நேரான சாலைகள் அதற்குச் சென்றன, சில சந்திப்புகளில் கடை போன்ற அமைப்புகள் நின்றன. சந்திப்புகளில் உள்ள ஜாமி, நகீனா, கேவ்டா, இதேரி, லீலா கும்பஜ், பாபாமன், கமானி மசூதிகளை சோனாவனே பட்டியலிடுகிறார்; ஐந்து மசூதிகள் இன்னும் நல்ல நிலையில் உள்ளன என்று ASI கூறுகிறது.
அகழ்ந்த ஒரு தொகுதி, 208 x 144 மீட்டர், ஒரு பிரபுவின் இல்லம். அதன் இரண்டு மாடி முக்கியக் கட்டடம் 17.60 x 9.75 மீட்டர் அளவுடையது, சுண்ணாம்புப் பூச்சின் மீது ஒரே நிற ஓவியங்களைக் கொண்டிருந்தது; அவற்றில் கிளிகளுடன் கூடிய பாணிப்படுத்தப்பட்ட வாழை மரங்களும் இருந்தன. வட்ட நடவுத் தொட்டிகளுடன் கூடிய தோட்டங்கள், சுழல் கால்வாய்களால் நிரப்பப்பட்ட எண்கோணக் குளியல் தொட்டி, மூடிய வடிகால்கள், குதிரைகளைக் கட்ட 28 மணற்கல் தூண்கள் கொண்ட 35 x 10 மீட்டர் லாயம் ஆகியவற்றையும் சோனாவனே பதிவு செய்கிறார்.
ஜாமி மசூதி
பெரிய மசூதி சம்பானேரின் தலைநகர், சுல்தானின் வசிப்பிட முக்கியத்துவத்தைச் சிறப்பாகக் காட்டுகிறது என்று யுனெஸ்கோ கூறுகிறது. மையக் குவிமாடத்தின் கீழ் 172 தூண்களையும், தொழுகை மாடங்களான ஏழு மிஹ்ராப்களையும் சஹாபீடியா எண்ணுகிறது; இஸ்லாமிய நாட்காட்டியின் 914ஆம் ஆண்டு (கி.பி. 1508 முதல் 1509) என்று குறிக்கப்பட்ட நிறைவுக் கல்வெட்டு மைய மிஹ்ராபில் பொருத்தப்பட்டிருந்தது, ஆனால் இப்போது இழக்கப்பட்டுவிட்டது என்றும் கூறுகிறது. ASI பக்கம் கட்டுமான ஆண்டைத் தரவில்லை. மிஹ்ராப்களின் எண்ணிக்கையை ஒரு தரமாக முன்மொழிவு ஆவணம் விளக்குகிறது: நகர மசூதிக்கு ஏழு, அரச குடும்பத்தினரும் அவர்களின் விருந்தினர்களும் பயன்படுத்தும் மசூதிகளுக்கு ஐந்து, சாதாரண மக்களின் மசூதிகளுக்கு மூன்று. நகரின் குளங்களில் மிகப் பெரிய, மசூதியின் எண்கோணக் குளத்துக்கு முக்கோணப் படிகளும், கோடையில் அதை நிறைத்து வைக்கும் இயற்கை நீரூற்றும் உண்டு என்றும் ஆவணம் சேர்க்கிறது.
ஆண்டு முழுவதும் ஓடும் ஆறு இல்லாத இடத்தில் குளங்கள், கிணறுகள், படிக்கிணறுகள்
சம்பானேர்-பாவகட்டில் ஆண்டு முழுவதும் ஓடும் ஆறுகள் இல்லை, அது பருவமழையைச் சார்ந்துள்ளது; அதன் நீர் அமைப்புகள் குன்றின் வடகிழக்கு, வடமேற்குப் பக்கங்களில் உள்ள இரண்டு நீர்ப்பிடிப்புப் பகுதிகளிலிருந்து வடிநீரைச் சேகரித்தன என்று சின்ஹா எழுதுகிறார். குன்றில் நீர்நிலைகள் இந்துக் குடியிருப்புகளின் மையமாக இருந்தன. அடிவாரத்தில் இருந்த நகரம் பெரும்பாலும் வீட்டுக் கிணறுகளையே சார்ந்தது என்பது அவரது விவரிப்பு.
மண் கரைகளையும் பெரிய நீர்ப்பிடிப்புப் படுகைகளையும் முன்மொழிவு ஆவணம் பட்டியலிடுகிறது; அவற்றில் மிகப் பெரிய வாடா தாலாவ், அடாக் கோட்டையில் ஒரு சிறு பள்ளத்தாக்கை அணைகட்டிச் செய்யப்பட்ட மேதி தாலாவ் ஆகியவை உள்ளன. மௌலியா பீடபூமியில் இரண்டு படுகைகள், படிக்கட்டுக் குளங்களான கங்கா, ஜமுனா, சரஸ்வதி குண்டுகளுக்குச் செல்லும் ஒரு நிலத்தடிக் கால்வாய் அமைப்புக்கு நீர் ஊட்டின. காளிகா கோயிலுக்கு அருகிலுள்ள குளங்களில் துதியா, சாசியா மட்டுமே எஞ்சியுள்ளன என்று ஆவணம் கூறுகிறது. யாத்ரீகப் பாதை கெபன் ஷா வாவுக்கு அருகில் தொடங்குகிறது என்றும் அது குறிப்பிடுகிறது.
ஹெலிக்கல் வாவ், கெபன் ஷா வாவ், சந்திரகலா மற்றும் சூர்யகலா வாவ், கஞ்ச்ரியில் உள்ள சாத் குவா நவ் வாவ்டி, ஜாமி மசூதியின் எண்கோணக் குளம் ஆகியவற்றைச் சிறந்த எடுத்துக்காட்டுகளாக சோனாவனே பெயரிடுகிறார். 2004 அமர்வு பற்றிய குழுவின் அறிக்கை, சந்திரகலா வாவ், நௌ குவான் சாத் வாவ்டி, மாலிக் சந்தல் நீ வாவ் ஆகியவற்றைப் பதிவு செய்யப்பட்ட சொத்தின் கூறுகளாகப் பட்டியலிடுகிறது. இரண்டு படிக்கிணறுகளும் வரலாறு சார்ந்திருக்கும் கல்வெட்டுகளைக் கொண்டுள்ளன: சௌஹான் வழிவரலாற்றுடன் நஹானி உமர்வனில் உள்ளது, தலைநகரின் பெயருடன் மாண்ட்வியில் உள்ளது. குஜராத்தின் பிற நீர்க் கட்டடக் கலைக்கு, பதானில் உள்ள ராணி கி வாவ், தோலாவீராவின் மழைநீர்ப் பணிகளைப் பாருங்கள்.
இன்று நீர் அமைப்புகள் செயலிழந்து புறக்கணிக்கப்பட்டுள்ளன என்றும், அவற்றைச் செயல்படும் பகுதிகளாக மீட்க வேண்டும் என்றும் சின்ஹாவின் 2018ஆம் ஆண்டுக் கட்டுரை வாதிடுகிறது.
பாதுகாப்பும், செல்வதற்கு முன் அறிய வேண்டியவையும்
உரிமையாளர்களாக ASI, குஜராத் வனத் துறை, மாநிலத் தொல்லியல் மற்றும் வருவாய்த் துறைகள், ஜெய் காளிகா கோயில் அறக்கட்டளை, சமணக் கோயில் அறக்கட்டளைகள், ஒரு ஃபகீர் பிரிவின் அறக்கட்டளை, தனியார் தரப்பினரை யுனெஸ்கோ பட்டியலிடுகிறது. முப்பத்தொன்பது நினைவுச்சின்னங்கள் தனித்தனியாகப் பாதுகாக்கப்படுகின்றன. அந்தச் சொத்து 1958ஆம் ஆண்டின் பழங்கால நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் தொல்லியல் தளங்கள், எச்சங்கள் சட்டத்தின் கீழும், 2006ஆம் ஆண்டின் சம்பானேர்-பாவகட் உலகப் பாரம்பரியப் பகுதி மேலாண்மை ஆணையச் சட்டத்தின் கீழும் வருகிறது. குஜராத்தின் தலைமைச் செயலாளர் தலைமை தாங்கும் அந்த ஆணையத்துடன் ASI இணைந்து செயல்படுகிறது.
2004 மார்ச்சில், குழுவின் ஆலோசனை அமைப்பான இகோமோஸ், இந்தியா ஒரு மேலாண்மைத் திட்டம், தளத்தின் உலகளாவிய மதிப்பின் விளக்கம், ஒப்பீட்டுப் பகுப்பாய்வு, விரிவான தளத் திட்டங்கள் ஆகியவற்றை வழங்கும்படி முன்மொழிவை ஒத்திவைக்கப் பரிந்துரைத்தது. குழுவோ அதற்குப் பதிலாகச் சொத்தைப் பதிவு செய்து, அதன் மேலாண்மைத் திட்டம் செயல்படும் விதம் குறித்து 2005 பிப்ரவரி 1க்குள் அறிக்கை அளிக்க இந்தியாவைக் கேட்டுக்கொண்டது.
2026 நவம்பர் 5 அன்று சரிபார்த்த ASI பக்கம், திறப்பு நேரத்தைச் சூரிய உதயம் முதல் சூரிய அஸ்தமனம் வரை என்று தருகிறது; சம்பானேர் பரோடாவிலிருந்து 50 கிமீ தொலைவில் பாவகட் குன்றின் அடிவாரத்தில் உள்ளது என்கிறது. சுற்றுலா அமைச்சகத்தின் தளமான இன்க்ரெடிபிள் இந்தியா, வதோதரா விமான நிலையத்தை முக்கிய விமான நிலையமாகவும், சம்பானேர் ரோடு ரயில் நிலையத்தை அருகிலுள்ள ரயில் நிலையமாகவும் குறிப்பிடுகிறது. பயணம் செய்வதற்கு முன் தற்போதைய நுழைவுக் கட்டணங்களையும் கம்பிவடப் பாதை நேரங்களையும் உள்ளூரில் சரிபார்க்கவும்.
சம்பானேர்-பாவகட்டில் உள்ள தொல்லியல் படிவுகள் பெருமளவில் அகழப்படாதவை என்று யுனெஸ்கோவின் முழுமைத் தன்மை அறிக்கை கூறுகிறது.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- UNESCO World Heritage Centre: Champaner-Pavagadh Archaeological Park (property 1101)
- UNESCO World Heritage Committee, Decision 28 COM 14B.26 (Suzhou, 2004): inscription of Champaner-Pavagadh Archaeological Park
- UNESCO World Heritage Committee, Decisions adopted at the 28th session (Suzhou, 28 June to 7 July 2004), report WHC-04/28.COM/26
- ICOMOS, Advisory Body Evaluation of Champaner-Pavagadh (India), No 1101 (March 2004)
- Government of India, nomination dossier: Champaner-Pavagadh World Heritage Site Nomination (UNESCO)
- Archaeological Survey of India: Champaner-Pavagadh Archaeological Park
- Incredible India (Ministry of Tourism): Champaner-Pavagadh Archaeological Park
- V. H. Sonawane, Sahapedia: Excavations at Champaner
- Sahapedia: Champaner-Pavagadh Archeological Park: A World Heritage Site
- Sikandar bin Muhammad, Mirat-i-Sikandari, in E. C. Bayley (ed.), The Local Muhammadan Dynasties: Gujarat (1886), Internet Archive copy
- Amita Sinha, Architecture, Culture, and Spirituality Forum: Water Symbols and Architecture in Champaner-Pavagadh, Gujarat, India (2018)
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.
