படம்: Adityamadhav83 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (வெட்டப்பட்டது)
தமிழ்
1892இல் அலெக்சாண்டர் ரியா, கிருஷ்ணா வடிநிலத்தில் உள்ள ஒரு செங்கல் மேட்டின் மையத்தில் கீழிறங்கித் தோண்டி, படிகக் குப்பிகள், தங்கப் பூக்கள், முத்துகள், சிறு எலும்புத் துண்டுகள் அடங்கிய மூன்று கற்பேழைகளைக் கண்டார். ஸ்தூபியிலிருந்து கிடைத்த பத்துச் சிறு கல்வெட்டுகள், பேழைகளில் ஒன்பதும் ஒரு படிகத்தில் ஒன்றும், பிராமியின் ஒரு தென்னக வகையில் செதுக்கப்பட்டுள்ளன.
1892இன் முதல் மாதங்களில், சென்னையில் இருந்த தொல்லியல் ஆய்வுத் துறையின் அலெக்சாண்டர் ரியா, கிருஷ்ணா வடிநிலத்தில் உள்ள பட்டிப்ரோலுவில் பாழடைந்த ஒரு செங்கல் ஸ்தூபியின் நடுவில் ஒரு குழியை வெட்டி, ஏறத்தாழ 14, 17, 18 அடி ஆழங்களில் மூன்று கல் எச்சப் பேழைகளைக் கண்டார். மூன்றிலும் கல்வெட்டுகள் இருந்தன. அந்த எழுத்துகள் அசோகரின் கல்வெட்டுகளின் எழுத்தான பிராமியின் ஒரு தென்னக வகை; கல்வெட்டியலாளர் ரிச்சர்ட் சாலமன் அதை “எழுத்தின் தனித்துவமான, அடிப்படையிலேயே வேறுபட்ட தென்னக வகை” என்று விவரிக்கிறார்.
Epigraphia Indica இதழில் உரைகளைப் பதிப்பித்த ஜார்ஜ் பூலர், ஸ்தூபியிலிருந்து பத்துக் கல்வெட்டுகளை எண்ணினார்: மூன்று பேழைகளில் ஒன்பது செதுக்கப்பட்டவை, ஒரு சிறு படிகத் துண்டில் கீறப்பட்ட ஒன்று. அவை கொடையாளர்களையும் ஒரு வணிகக் குழுவையும் ஓர் அரசனையும் குறிப்பிடுகின்றன; அவற்றில் குறைந்தது இரண்டை, புத்தரின் எச்சங்களை வைப்பதற்கான பேழைகளின் அர்ப்பணிப்புகளாகப் பூலர் வாசிக்கிறார்.
ரியா ஏன் மையத்தில் தோண்டினார்
கிராமத்துக்குத் தெற்கே அந்த மேடு நிற்கிறது. ரியாவின் நூல் அந்தக் கிராமத்தை கிருஷ்ணா மாவட்டத்தின் ரேபள்ளி வட்டத்தில், பிரதான கிருஷ்ணா கால்வாயின் வலக்கரையிலிருந்து ஏறத்தாழ நான்கு மைல் தொலைவில் வைக்கிறது. உள்ளூர் மக்கள் அதை லஞ்சா திப்பா என்று அழைத்தனர். 1870 அறிக்கை அதை ஏற்கெனவே பட்டியலிட்டிருந்தது; அதற்குப் பிந்தைய ஆண்டுகளில் அதன் பெரிய செங்கற்கள் சாலை அமைக்கவும், அதன் பளிங்குப் பலகைகள் கிருஷ்ணா கால்வாயின் மதகுக்கும் சென்றன. நோரிஸ் என்ற உதவிப் பொறியாளர், அந்த ஸ்தூபி ஒரு காலத்தில் ஏறத்தாழ 66 அடி உயரம் இருந்ததாக மதிப்பிட்டார்.
அந்த இடிப்பின்போது உச்சிக்குச் சற்று மேலே ஒரு சிறு கற்பேழை கிடைத்தது; அதற்குள் ஒரு மண் பானையும் ஒரு சோப்புக்கல் பேழையும் இருந்தன, உட்புறப் பேழையில் ஒரு முத்து, தங்கத் தகட்டுத் துண்டுகள், சாம்பல் கொண்ட ஒரு படிகக் குப்பி இருந்தது. ரியாவின் கூற்றுப்படி, கற்பேழை தூக்கியபோது உடைந்துவிட்டது, படிகக் குப்பி டாக்டர் பர்னெலிடம் சென்றது.
இத்தகைய ஸ்தூபிகள் அமைக்கப்படும் முறையிலிருந்து ரியா ஒரு முடிவை எடுத்தார். முதன்மை வைப்பு பொதுவாக அடித்தளங்களுக்கு அருகே மையத்தில் வைக்கப்படும் என்றும், அந்த மேட்டின் உச்சி அந்த மட்டத்துக்கு 15 அடி மேலே இருந்தது என்றும் அவர் எழுதினார். எஞ்சியிருந்ததன் நடுவுக்கு நன்கு வடக்கே, தளர்ந்த செங்கற்களும் மண்ணும் மூடிய இடத்தின் கீழ் உண்மையான மையத்தை அவர் கண்டார். ஒரு சிறு மைய ஊற்றைச் சுற்றி எட்டு பெரிய செங்கற்களின் வளையமும், அதற்கு வெளியே பதினாறு ஆப்பு வடிவச் செங்கற்களின் வளையமும் இருந்தன; ஆகவே ஒவ்வொரு செங்கல் அடுக்கும், அவருடைய சொற்களில், ஒரு தாமரை மலரைப் போலத் தோன்றியது.
மூன்று ஆழங்களில் மூன்று பேழைகள்
முதல் பேழை 14 அடி 6 அங்குல ஆழத்தில் கிடந்தது; அங்கு ஏறத்தாழ 2 அடி 11 அங்குல குறுக்களவு உள்ள, மூன்று பக்கமுள்ள கருங்கல் பலகை ஒரு மூடியாக இருந்தது. அதன் கல் கலத்தைச் சுற்றி இரண்டு வரிக் கல்வெட்டு ஓடியது. உள்ளே உருண்டை வடிவக் கற்பேழையும், அதன் உள்ளே அரை அங்குல அகலமுள்ள தட்டையான எலும்புத் துண்டு கொண்ட ஒரு படிகக் குப்பியும் இருந்தன. அதிலும் அதைச் சுற்றியும் தங்கப் பூக்கள், உள்ளீடற்ற தங்க மணிகள், துளையிட்ட முத்துகள், ஒரு அமெதிஸ்ட் மணி, ஸ்வஸ்திகா வடிவில் வைக்கப்பட்ட 24 சிறு வெள்ளி நாணயங்கள் கிடந்தன. அருகில் அச்சில் துளையிடப்பட்ட, பக்கங்களில் எழுத்துகள் கீறப்பட்ட ஒரு அறுகோணப் படிகம் இருந்தது; அது கயிற்றில் அணியும் தாயத்து என்று ரியா கருதினார்.
17 அடியில் இரண்டாவது பேழையின் மூடியில் 19 வரிக் கல்வெட்டும், கலத்தில் மேலும் இரண்டு வரிகளும் இருந்தன. அதன் படிகக் குப்பியில் ரியா பார்க்கக்கூடிய எச்சம் எதுவும் இல்லை; ஆனால் குழியில் 164 தங்கப் பூக்கள், முத்துகள், ஒரு கார்னெட் கல், பவள மணிகள், மூன்று வரி எழுத்துகள் குத்தி எழுதப்பட்ட சுருட்டிய மெல்லிய வெள்ளித் தகடு இருந்தன. 18 அடியில் இருந்த மூன்றாவதன் மூடிக்கு அடியில் எட்டு வரிக் கல்வெட்டும், அதன் படிகக் குப்பிக்குள் ஒரு சிறு பெரில் பேழையும் இருந்தன. பெரில் பேழையில் மூன்று சிறு எலும்புத் துண்டுகள் கிடந்தன. அடித்தளத்தை 23 அடியில் ரியா வைத்தார்.
ரியாவின் கணக்கின்படி கண்டுபிடிப்புகள் சென்னை அருங்காட்சியகத்துக்குச் சென்றன; பேழைகள் இப்போது சென்னை எழும்பூர் அருங்காட்சியகத்தில் உள்ளன என்று லைவ் ஹிஸ்டரி இந்தியா கூறுகிறது.
கல்வெட்டுகள் என்ன சொல்கின்றன
பூலரின் மொழிபெயர்ப்புகள் எளிய அர்ப்பணிப்புகள். முதல் பேழையில் உள்ள கல்வெட்டு I, குரா என்ற ஒருவரின் தந்தையும் தாயும், குரா தாமும், சிவா என்பவரும் ஒரு பேழையை ஆணையிட்டு, “புத்தரின் சில எச்சங்களை வைப்பதற்காக” ஒரு படிகப் பெட்டியை வழங்கினர் என்று கூறுகிறது. இரண்டாம் பேழையில் உள்ள கல்வெட்டு VI, ஷகதி நிகமத்தின் (ஒரு வணிகக் குழு அல்லது நகரம்) புதல்வர்களின் கொடையைப் பதிவு செய்கிறது; அதன் தலைவர் அரசன் குபிரகன், அல்லது குபேரகன், பெயரின் ஒரு பகுதி இழக்கப்பட்ட ஒருவரின் மகன். அவர்கள் மற்றொரு பேழை, ஒரு படிகப் பெட்டி, ஒரு கல் பெட்டி ஆகியவற்றை வழங்கினர்.
கல்வெட்டு III, கோதி எனப்படும் ஒரு குழுவின் உறுப்பினர்களின் பட்டியல்; ஹிரண்யவியாக்ரபாத், ஸ்ரமணதாசன் போன்ற பெயர்கள் அதில் உள்ளன. பட்டிப்ரோலுவில் பெயரிடப்பட்ட எந்த அரசனையோ குடும்பத்தையோ குழுவையோ வேறு எந்த வரலாற்று ஆதாரத்திலும் கண்டறிய முடியாது என்று பூலர் குறிப்பிட்டார்; எனவே கல்வெட்டுகளின் சொந்தக் காலத்துக்கு வெளியில் இருந்து எந்தச் சரிபார்ப்பும் இல்லை.
இந்த வாசிப்புகளுக்கு இரண்டு எச்சரிக்கைகள் பொருந்தும். 1908இல் ராயல் ஏசியாடிக் சங்க இதழில் ஃபிளீட் கல்வெட்டு எண் 1 Aஐ மீண்டும் பார்த்தார்; 1998இல் எழுதும் சாலமன், எச். லூடர்ஸின் வாசிப்புகளைப் பூலரின் வாசிப்புகளிலிருந்து “மிகவும் வேறுபட்டவை, மிகவும் மேம்பட்டவை” என்கிறார். பூலரின் பதிப்புக்குப் பிறகு தனிப் பெயர்களும் சொற்களும் திருத்தப்பட்டுள்ளன; ஆனால் அர்ப்பணிப்புகளின் பொருளில் ஐயம் இல்லை.
அசோகரின் எழுத்துகளிலிருந்து வேறுபடும் எழுத்துகள்
சாலமனின் விவரிப்பில், இரண்டு தனித்தன்மைகள் இந்த எழுத்தைக் குறிக்கின்றன. gha, ja, ma, la, sa ஆகிய ஐந்து மெய்யெழுத்துகள் வழக்கமான பிராமியிலிருந்து வேறுபட்டு அமைகின்றன. Ma வழக்கமான வடிவத்துடன் ஒப்பிடும்போது தலைகீழாக உள்ளது; gha, ga குறியின் வளர்ச்சி போலத் தெரிகிறது. இரண்டாவது, தொடக்க இந்திய எழுத்துகளுள் தனித்துவமாக, பட்டிப்ரோலு எழுத்தாளர்கள் “உள்ளார்ந்த உயிரை” கைவிட்டனர்; அது வேறு குறிப்பு இல்லாவிட்டால் பிராமி மெய்யெழுத்து தாங்கும் உள்ளமைந்த குறில் ‘அ’. வெறும் மெய்யெழுத்து மெய்யை மட்டுமே குறிக்கிறது; மேல் வலது புறத்தில் ஒரு சிறு கிடைமட்டக் கோடு தொடர்ந்து வரும் ‘அ’வைக் குறிக்கிறது. எழுத்தை உள்ளீடு செய்யும் யூனிகோடு தரம், பட்டிப்ரோலுக் கல்வெட்டுகள் ஒரு செங்குத்துக் கோட்டைச் சேர்ப்பதன் மூலம் நெடில் ‘ஆ’வுக்குத் தனிக் குறியைச் சேர்த்தன என்று பதிவு செய்கிறது.
படிகத்தில் உள்ள கல்வெட்டு X, பூலர் பட்டியலிடும் இரண்டு சிறு விலக்குகளுடன், அசோகரின் கல்வெட்டுகளை நெருக்கமாகப் பின்பற்றுகிறது.
பூலருக்குப் பேழை உரைகள் ஒரு பெரிய பாடத்தைத் தந்தன. கி.மு. 200 வாக்கில் முழுமையாக உருவான ஓர் உள்ளூர் முறை பயன்பாட்டில் இருந்தது என்பது, மௌரிய வம்சத்தின் கீழ்தான் எழுத்து இந்தியாவை எட்டியது என்று கருதிய அறிஞர்களின் விருப்பமான வாதத்தை நீக்குகிறது என்று அவர் வாதிட்டார். சாலமனின் பார்வையில், விசித்திரமான மெய்யெழுத்துகளின் மீது பூலர் மிகையாகச் சாய்ந்தார்; பட்டிப்ரோலு என்பது ஒரு செமிட்டிக் மூதாதையிலிருந்து தனிக் கிளையாக அல்லாமல், தென்னகத்தில் தொடக்கப் பிராமியின் ஓர் உள்ளூர்ப் பிரிவாக இருக்கவே வாய்ப்பு அதிகம்.
ஸ்தூபியும் எழுத்தும் எவ்வளவு பழமையானவை
பூலர் அந்த எழுத்துகளை ஒரு பக்கம் அசோகரின் கல்வெட்டுகளுடனும், மறுபக்கம் தாம் கி.மு. 2ஆம் நூற்றாண்டின் நடுவில் வைத்த நானாகாட், ஹாத்திகும்பா, பார்ஹுத் கல்வெட்டுகளுடனும் ஒப்பிட்டார். பட்டிப்ரோலு எழுத்துகள் இடையே, அசோகரின் எழுத்துகளுக்கு நெருக்கமாக இருப்பதைக் கண்டார். அவை “கி.மு. 200க்குப் பிந்தையவையாக வைக்க முடியாது, ஆனால் சற்று முந்தையவையாக இருக்கலாம்” என்பது அவரது முடிவு; இந்த முறை “தவறாக வழிநடத்தலாம்” என்றும் சேர்த்தார். அதே பக்கத்தின் வேறோர் இடத்தில் அவற்றை அசோகரின் கல்வெட்டுகளை விடச் சில பத்தாண்டுகள் இளையவை எனப் பெரும்பாலும் கூறினார்.
பிந்தைய காலங்களுக்கும் ஆதரவாளர்கள் உள்ளனர். சாலமன் தெரிவிப்பதன்படி, டி. சி. சிர்க்காரின் காலம் ஏறத்தாழ கி.மு. 2ஆம் நூற்றாண்டின் முடிவு; யூனிகோடு தரம் கல்வெட்டுகள் கி.மு. 2ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்தவை என்கிறது. சாலமன் மேற்கோள் காட்டும் ஜே. ஹலேவி, அவை அசோகரின் எழுத்துகளை விடக் குறைந்தது ஐம்பது ஆண்டுகள் இளையவை என்று வாதிட்டார்.
ஒரு பிரபல விவரிப்பு இன்னும் முந்தைய காலத்துக்குச் செல்கிறது. லைவ் ஹிஸ்டரி இந்தியா பட்டிப்ரோலுவை தென்னிந்தியாவின் மிகப் பழைய ஸ்தூபி என்றும், அசோகரின் ஆட்சியை விட ஏறத்தாழ நூறு ஆண்டுகள் பழமையானது என்றும் கூறி, பேழைக் கல்வெட்டுகளைக் கி.மு. 3 முதல் 1ஆம் நூற்றாண்டு வரை எனத் தருகிறது. பூலரின் மதிப்பீடு கல்வெட்டுகளை அசோகரின் கல்வெட்டுகளுக்குப் பிறகு வைக்கிறது, ஒரு நூற்றாண்டுக்கு முன் அல்ல. பட்டிப்ரோலுவிலும் குடிவாடாவிலும் உள்ள திடமான குவிமாட ஸ்தூபிகளை கிருஷ்ணா மாவட்டக் குழுவில் “சந்தேகமின்றி மிகப் பழமையானவை” என்று ரியாவே விவரித்தார்; ஒரு கட்டடத்தின் மையத்தில் புதைக்கப்பட்ட கல்வெட்டுகள் அதன் அடித்தளக் காலத்தைக் குறிக்கின்றன என்றும் வாதிட்டார்.
ஒரு திராவிட இணைப்பும் அதன் எல்லைகளும்
தமிழ்நாட்டின் தமிழ்ப் பிராமிக் குகைக் கல்வெட்டுகளுக்கும் பட்டிப்ரோலுவுக்கும் சில பொதுப் பண்புகள் உள்ளன. வடக்கத்திய பிராமியில் எழுத்துகள் இல்லாத திராவிட ஒலிகளுக்காக உருவாக்கப்பட்ட நான்கு முற்றிலும் புதிய எழுத்துகளை அவற்றில் சாலமன் குறிப்பிடுகிறார். அந்த எழுத்தின் முந்தைய வடிவத்தில், குறியில்லாமல் எழுதப்பட்ட மெய்யெழுத்து பட்டிப்ரோலுவில் போலவே வெறும் மெய் என்றும் அவர் சேர்க்கிறார். இரண்டு எழுத்துகளின் வடிவங்கள் நேரடியாகத் தொடர்புடையவை அல்ல; ஆனால் அவற்றுக்கு இடையே ஒரு முறைமைசார் தொடர்பை சாலமன் காண்கிறார். ஏற்கெனவே திராவிடத்துக்காக மாற்றப்பட்ட பிராமியின் ஒரு வடிவம், ஒரு பிராகிருத மொழிக்கு மீண்டும் பயன்படுத்தப்பட்டதே பட்டிப்ரோலு என்று அவர் வாசிக்கிறார்; திராவிடச் சொற்கள் பொதுவாக மெய்யெழுத்தில் முடிகின்றன, பிராகிருதச் சொற்கள் முடிவதில்லை என்றும் குறிப்பிடுகிறார்.
இந்த வாசிப்பு தமிழ்ப் பிராமியின் காலங்களைச் சார்ந்தது; அவற்றை சாலமன் நிச்சயமற்றவை, சர்ச்சைக்குரியவை என்கிறார். ஐராவதம் மகாதேவன் மிகப் பழைய எடுத்துக்காட்டுகளைக் கி.மு. 2, 1ஆம் நூற்றாண்டுகளில் வைத்தார்; அரிக்கமேட்டுப் பானை ஓடுகளை மேற்கோள் காட்டிய தானி அவற்றைக் கி.பி. 1ஆம் நூற்றாண்டுக்கு காலக்கணிப்புச் செய்தார். மகாதேவனின் காலக்கணிப்பே சாலமனுக்கு விரும்பத்தக்கதாகத் தோன்றியது. யூனிகோடு தரம் உறவை எதிர்த் திசையில் வாசிக்கிறது; பட்டிப்ரோலு எழுத்துமுறை “தமிழ்ப் பிராமி முறையிலிருந்து பெறப்பட்டதாகத் தெரிகிறது” என்கிறது. அதே நூற்றாண்டுகளின் தமிழ்ப் பாடல்களுக்கு, சங்க இலக்கியம் பார்க்கவும்.
டாக்டர் சம்பகலட்சுமி அந்த எழுத்தைத் தமிழ்ப் பிராமியை வாசிப்பதற்கான ரொசெட்டா கல் என்று அழைப்பதாக லைவ் ஹிஸ்டரி இந்தியா மேற்கோள் காட்டுகிறது; பெரும்பாலான வரலாற்றாசிரியர்கள் அதைத் தெலுங்கு எழுத்தின் மூலமாகக் கருதுகின்றனர் என்றும் கூறுகிறது. சாலமனும் பூலரும் அதிக எச்சரிக்கையுடன் இருக்கின்றனர். da எழுத்தின் நிலையைத் தவிர, பட்டிப்ரோலுவின் தனித்தன்மைகள் எதுவும் பிந்தைய இந்திய எழுத்துகளில் தடம் விடவில்லை என்று பூலர் எழுதினார்; வெறும் மெய்யெழுத்துகளை எழுதும் தென்னகத் திறன் பிந்தைய தென்னக எழுத்துகளுக்குக் கடத்தப்படவில்லை என்று சாலமன் சேர்க்கிறார்.
ஸ்தூபியும் எச்சங்களுக்கு நேர்ந்ததும்
ரியாவின் அளவீட்டில் குவிமாடம் 132 அடி குறுக்களவு, சுற்றியுள்ள பாதையுடன் அடித்தளம் 148 அடி; அமராவதிப் பெரிய ஸ்தூபி அடித்தளத்துக்கு இது ஏறத்தாழ 138 அடி. அது முழுவதும் திடமான செங்கல்லால் ஆனது. அதைச் சுற்றி ஒரு வேலியின் பளிங்கு அடித்தளங்களையும், ஜக்கய்யபேட்டை, கரிகபாடு ஸ்தூபிகளின் அதே தொடக்கப் பாணியில் செதுக்கப்பட்ட துண்டுகளையும் அவர் கண்டார்.
1969 முதல் 1970 வரை தொல்லியல் ஆய்வுத் துறை ஆர். சுப்பிரமணியம் தலைமையில் திரும்பியது. அதன் மதிப்பாய்வு 45க்கு 30க்கு 8 சென்டிமீட்டர் செங்கற்கள், நான்கு திசைகளிலும் மேடைகள், குவிமாடத்தைச் சுற்றி 1.3 மீட்டர் அகலப் பாதை ஆகியவற்றைப் பதிவு செய்கிறது. ரியாவுக்கு மதிப்பாய்வு கூறும் ஏறத்தாழ 44 மீட்டருக்கு எதிராக விட்டம் 47 மீட்டர் எனக் கிடைத்தது. ஸ்தூபிக்கு அருகே, தலா நான்கு அறைகள் கொண்ட ஒரு விகாரையின் (துறவிகளின் குடியிருப்பு) இரு பகுதிகளும், மூன்று பக்கங்களில் வளைந்த சுவர்கள் உள்ள ஒரு சதுர அறையும் அகற்றப்பட்டன; அந்த அறையை, ஆந்திரப் பிரதேசத்தில் சைத்திய-கிருகத்தின், அதாவது தொழுகை மண்டபத்தின், ஒருவேளை மிகப் பழைய வடிவம் என்று மதிப்பாய்வு கூறுகிறது. புத்தரின் சாந்துச் சிற்பத் தலை ஒன்று கண்டுபிடிப்புகளில் இருந்தது. மற்றொரு தொடக்க ஸ்தூபிக்கு, சாஞ்சியும் ஸ்தூபியும் பார்க்கவும்; தொடக்கப் பிராமிக்கு அளவுகோலான கல்வெட்டுகளைக் கொண்ட பேரரசருக்கு, மாமன்னர் அசோகர் பார்க்கவும்.
ஸ்தூபியிலிருந்து ஒரு எச்சம் கல்கத்தாவுக்குச் சென்றது. தி வீக் கூற்றுப்படி, பட்டிப்ரோலுவில் கிடைத்த ஓர் எச்சத்தை மகாபோதிச் சங்கத்துக்குத் தர பிரிட்டிஷ் அரசு ஒப்புக்கொண்டது, கல்கத்தாவில் பொருத்தமான ஒரு விகாரையைச் சங்கம் கட்ட வேண்டும் என்ற நிபந்தனையுடன்; தர்மராஜிகா சேதிய விகாரை நிறைவடைந்த 1920ஆம் ஆண்டின் நவம்பர் 26 அன்று வங்காள ஆளுநர் அதை ஒப்படைத்தார். 2006இல் மும்பை கொராயில் உள்ள உலகளாவிய விபஸ்ஸனா பகோடாவில் பட்டிப்ரோலு ஸ்தூபியின் எலும்புத் துண்டுகள் நிறுவப்பட்டன என்று லைவ் ஹிஸ்டரி இந்தியா சேர்க்கிறது.
ஆதாரங்களும் மேலும் வாசிக்கவும்
- Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities, including the stupas of Bhattiprolu, Gudivada and Ghantasala (Archaeological Survey of India, New Imperial Series vol. 15; Madras: Government Press, 1894), scan on the Internet Archive
- G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions, Epigraphia Indica vol. 2 (Archaeological Survey of India), opening page: discovery, the three caskets, condition of the ten inscriptions
- G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions, Epigraphia Indica vol. 2, page 325: the date of the inscriptions
- G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions, Epigraphia Indica vol. 2, page 326: the letters, the language and the relics of the Buddha
- G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions, Epigraphia Indica vol. 2, page 327: transcript and translation of inscriptions I to III
- G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions, Epigraphia Indica vol. 2, page 328: translations of inscriptions IV to VIII
- J. F. Fleet, The Bhattiprolu Inscription No. 1, A, Journal of the Royal Asiatic Society 40:1 (1908), pp. 99 to 109 (publisher's page)
- Richard Salomon, Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages (Oxford University Press, 1998), chapter 2, scan on the Internet Archive
- Archaeological Survey of India, Indian Archaeology 1969-70: A Review (ed. B. B. Lal, 1973), entry 1: Excavation at Bhattiprolu, District Guntur
- The Unicode Standard, version 18.0, chapter 14: Brahmi, section on Bhattiprolu Brahmi
- Live History India: Bhattiprolu, a Dravidian Rosetta Stone
- The Week, Shrine of Peace (19 November 2020): the Bhattiprolu relic and Calcutta's Dharmarajika Vihara
இந்தக் கட்டுரை AI கருவிகளின் உதவியுடன் ஆராயப்பட்டு எழுதப்பட்டு, துல்லியத்திற்காகத் திருத்தப்பட்டது. இது பொதுத் தகவலுக்கும் விவாதத்திற்கும் மட்டுமே, தொழில்முறை ஆலோசனை அல்ல. எங்கள் ஆசிரியர் தரநிலைகள் மற்றும் பொறுப்புத் துறப்பு ஐப் பார்க்கவும். பிழை கண்டீர்களா? எங்களிடம் சொல்லுங்கள்.
பிடித்ததா? அடுத்ததைப் பெறுங்கள்.
ஒரு நேரத்தில் ஒரு நல்ல கட்டுரை, நேரடியாக உங்கள் இன்பாக்ஸுக்கு. ஸ்பேம் இல்லை, எப்போது வேண்டுமானாலும் நிறுத்தலாம்.